Bệnh Crohn Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Bệnh Crohn là một dạng bệnh viêm ruột mạn tính có thể gây viêm ở bất kỳ vị trí nào của đường tiêu hóa, từ miệng đến hậu môn. Bệnh thường gây đau bụng, tiêu chảy kéo dài, sụt cân và mệt mỏi. Crohn có thể tiến triển theo từng đợt, xen kẽ giai đoạn ổn định, vì vậy người bệnh cần được theo dõi và điều trị lâu dài.

Bệnh Crohn là gì?

Bệnh Crohn là một trong hai dạng phổ biến của bệnh viêm ruột mạn tính – Inflammatory Bowel Disease (IBD), bên cạnh viêm loét đại tràng.

Đặc điểm của bệnh Crohn là tình trạng viêm mạn tính ở đường tiêu hóa. Tổn thương có thể xuất hiện ở bất kỳ đoạn nào từ miệng đến hậu môn, nhưng thường gặp nhất ở phần cuối ruột non và đoạn đầu của đại tràng.

Khác với một số bệnh viêm đường ruột chỉ ảnh hưởng lớp niêm mạc, viêm trong bệnh Crohn có thể lan sâu qua nhiều lớp của thành ruột. Các vùng bị viêm cũng có thể xuất hiện xen kẽ với những đoạn ruột hoàn toàn bình thường.

Bệnh thường diễn tiến kéo dài và có hai giai đoạn:

• Giai đoạn bùng phát: Các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy và mệt mỏi xuất hiện rõ.

• Giai đoạn thuyên giảm: Triệu chứng giảm hoặc gần như biến mất trong một khoảng thời gian.

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bệnh Crohn, nhưng điều trị phù hợp có thể giúp kiểm soát viêm, giảm triệu chứng và kéo dài thời gian thuyên giảm.

Crohn là bệnh viêm loét đường ruột mạn tính

Nguyên nhân gây bệnh Crohn

Nguyên nhân chính xác của bệnh Crohn hiện vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Các chuyên gia cho rằng bệnh có thể liên quan đến sự tương tác giữa hệ miễn dịch, yếu tố di truyền, hệ vi sinh đường ruột và môi trường sống.

Rối loạn hệ miễn dịch

Ở người mắc bệnh Crohn, hệ miễn dịch có thể phản ứng bất thường với các vi sinh vật hoặc yếu tố trong đường ruột.

Phản ứng miễn dịch kéo dài khiến niêm mạc và thành ruột bị viêm, từ đó gây tổn thương mạn tính.

Yếu tố di truyền

Nguy cơ mắc bệnh Crohn cao hơn ở người có người thân trong gia đình bị bệnh Crohn hoặc các bệnh viêm ruột khác.

Tuy nhiên, có yếu tố di truyền không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nhiều người bị Crohn không có tiền sử gia đình rõ ràng.

Hút thuốc lá

Hút thuốc được xem là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh Crohn và khiến bệnh diễn biến nặng hơn.

Người bệnh hút thuốc cũng có thể có nguy cơ bùng phát triệu chứng và biến chứng cao hơn.

Các yếu tố môi trường

Chế độ ăn uống, môi trường sống, hệ vi sinh đường ruột và một số yếu tố khác có thể tham gia vào quá trình hình thành bệnh.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bệnh Crohn không đơn thuần do một loại thực phẩm cụ thể gây ra.

Triệu chứng của bệnh Crohn

Biểu hiện của bệnh Crohn khác nhau tùy vào vị trí ruột bị viêm, mức độ tổn thương và thời gian mắc bệnh.

Một số triệu chứng phổ biến gồm:

Đau bụng

Đau bụng là triệu chứng thường gặp.

Người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn. Vị trí đau phụ thuộc vào đoạn ruột bị ảnh hưởng, nhưng thường xuất hiện ở vùng bụng dưới hoặc quanh rốn.

Tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy có thể xuất hiện nhiều lần trong ngày và kéo dài.

Một số người có thể đi ngoài phân lỏng kèm nhầy hoặc máu nếu tình trạng viêm ảnh hưởng đến đại tràng.

Tiêu chảy kéo dài làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải.

Sụt cân

Tình trạng viêm ruột có thể làm giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, đau bụng, buồn nôn và chán ăn khiến người bệnh ăn ít hơn, từ đó dẫn đến sụt cân.

Mệt mỏi

Viêm mạn tính, thiếu máu, mất nước và thiếu dinh dưỡng đều có thể khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, suy nhược.

Sốt

Một số người có thể sốt nhẹ trong giai đoạn bệnh bùng phát.

Nếu sốt cao hoặc kéo dài, cần đánh giá khả năng nhiễm trùng hoặc biến chứng.

Tổn thương vùng hậu môn

Bệnh Crohn có thể gây các vấn đề quanh hậu môn như:

• Nứt hậu môn.

• Áp xe.

• Rò hậu môn.

• Đau hoặc sưng quanh hậu môn.

Đây là nhóm triệu chứng khá đặc trưng ở một số người mắc Crohn.

Tổn thương hậu môn là biểu hiện rõ ràng ở đa số bệnh nhân mắc Crohn

Bệnh Crohn có nguy hiểm không?

Bệnh Crohn có thể gây nhiều biến chứng nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc không được kiểm soát tốt.

Hẹp ruột

Viêm mạn tính có thể khiến thành ruột dày lên và hình thành mô sẹo.

Khi lòng ruột bị thu hẹp, thức ăn và chất thải khó di chuyển qua đường tiêu hóa, làm tăng nguy cơ tắc ruột.

Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng, nôn, chướng bụng và bí trung đại tiện.

Tắc ruột

Tắc ruột là một trong những biến chứng nghiêm trọng của bệnh Crohn.

Tình trạng này có thể xảy ra khi đoạn ruột bị hẹp quá mức do viêm hoặc sẹo xơ.

Một số trường hợp cần phẫu thuật để giải quyết vùng ruột bị tắc.

Rò đường tiêu hóa

Viêm sâu qua thành ruột có thể tạo ra những đường thông bất thường gọi là lỗ rò.

Lỗ rò có thể hình thành giữa hai đoạn ruột hoặc giữa ruột với da, bàng quang, âm đạo hoặc các cơ quan khác.

Áp xe

Lỗ rò hoặc tình trạng viêm sâu có thể dẫn đến ổ nhiễm trùng chứa mủ gọi là áp xe.

Áp xe có thể gây sốt, đau bụng hoặc đau vùng hậu môn và cần được điều trị sớm.

Suy dinh dưỡng

Tổn thương ruột non có thể làm giảm khả năng hấp thu protein, vitamin và khoáng chất.

Người mắc Crohn có nguy cơ thiếu:

• Sắt.

• Vitamin B12.

• Vitamin D.

• Canxi.

• Folate.

Thiếu dinh dưỡng kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu, giảm cân và suy nhược.

Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng

Người mắc bệnh Crohn có viêm đại tràng kéo dài có thể có nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn so với người không mắc bệnh viêm ruột.

Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi và nội soi định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Bệnh Crohn được chẩn đoán như thế nào?

Không có một xét nghiệm duy nhất có thể xác định tất cả các trường hợp Crohn.

Bác sĩ thường kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và nhiều phương pháp kiểm tra.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện:

• Thiếu máu.

• Dấu hiệu viêm.

• Nhiễm trùng.

• Thiếu hụt dinh dưỡng.

Xét nghiệm phân

Xét nghiệm phân có thể được thực hiện để tìm dấu hiệu viêm hoặc loại trừ một số nguyên nhân nhiễm trùng gây tiêu chảy.

Nội soi đại tràng

Nội soi giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng và đoạn cuối ruột non.

Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để làm sinh thiết.

Nội soi đường tiêu hóa trên

Phương pháp này có thể được chỉ định nếu nghi ngờ Crohn ảnh hưởng đến thực quản, dạ dày hoặc tá tràng.

Chụp CT hoặc MRI

Chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ có thể giúp đánh giá ruột non và phát hiện:

• Hẹp ruột.

• Rò ruột.

• Áp xe.

• Viêm sâu trong thành ruột.

Những phương pháp này cũng có vai trò theo dõi biến chứng.

Cách điều trị bệnh Crohn

Mục tiêu điều trị bệnh Crohn là giảm viêm, kiểm soát triệu chứng, điều trị biến chứng và duy trì trạng thái thuyên giảm lâu dài.

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào mức độ bệnh, vị trí tổn thương và đáp ứng của từng người.

Thuốc chống viêm

Một số thuốc corticosteroid có thể được sử dụng trong giai đoạn bệnh bùng phát để giảm nhanh tình trạng viêm.

Tuy nhiên, nhóm thuốc này thường không được sử dụng lâu dài do có nguy cơ gây nhiều tác dụng phụ.

Mục tiêu điều trị của bệnh Crohn là giảm đau, giảm viêm

Thuốc điều hòa miễn dịch

Các thuốc điều hòa hoặc ức chế miễn dịch có thể được sử dụng nhằm kiểm soát phản ứng miễn dịch quá mức gây viêm đường ruột.

Người sử dụng các thuốc này cần được theo dõi định kỳ.

Thuốc sinh học

Thuốc sinh học tác động vào những thành phần cụ thể của hệ miễn dịch tham gia vào quá trình viêm.

Các thuốc này thường được sử dụng trong bệnh Crohn mức độ vừa đến nặng hoặc khi các phương pháp điều trị khác không đạt hiệu quả mong muốn.

Thuốc điều trị triệu chứng

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc điều trị:

• Tiêu chảy.

• Đau bụng.

• Thiếu máu.

• Nhiễm trùng.

• Thiếu vitamin và khoáng chất.

Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy nếu đang đau bụng dữ dội, sốt hoặc nghi ngờ tắc ruột.

Phẫu thuật

Một số người mắc bệnh Crohn cần phẫu thuật khi xuất hiện biến chứng như:

• Tắc ruột.

• Hẹp ruột nghiêm trọng.

• Áp xe.

• Rò phức tạp.

• Thủng ruột.

• Chảy máu không kiểm soát.

• Điều trị bằng thuốc không còn hiệu quả.

Phẫu thuật có thể loại bỏ đoạn ruột bị tổn thương hoặc xử lý biến chứng, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ Crohn xuất hiện trở lại ở vị trí khác.

Người bệnh Crohn nên ăn uống thế nào?

Không có một chế độ ăn duy nhất phù hợp cho tất cả người mắc bệnh Crohn.

Mục tiêu chính là đảm bảo đủ dinh dưỡng đồng thời hạn chế những thực phẩm làm triệu chứng trở nên nặng hơn.

Trong giai đoạn bệnh ổn định, nên duy trì chế độ ăn đa dạng với:

• Nguồn protein phù hợp như thịt nạc, cá, trứng.

• Tinh bột như cơm, khoai hoặc ngũ cốc phù hợp.

• Rau củ và trái cây tùy khả năng dung nạp.

• Chất béo lành mạnh.

• Đủ nước.

Khi bệnh bùng phát, một số người có thể khó tiêu hóa thực phẩm nhiều chất xơ, đồ ăn nhiều dầu mỡ hoặc thức ăn cay.

Có thể cần hạn chế tạm thời:

• Rau sống.

• Các loại hạt cứng.

• Thức ăn nhiều dầu mỡ.

• Rượu bia.

• Caffeine nếu làm tiêu chảy nặng hơn.

• Sữa nếu có không dung nạp lactose.

Người bị hẹp ruột cần đặc biệt thận trọng với những thực phẩm khó tiêu hoặc nhiều chất xơ không hòa tan.

Nếu bệnh Crohn gây sụt cân hoặc thiếu hụt dinh dưỡng, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể xây dựng chế độ ăn phù hợp.

Bệnh Crohn có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hiện tại, bệnh Crohn được xem là một bệnh mạn tính và chưa có phương pháp điều trị giúp chữa khỏi hoàn toàn.

Tuy nhiên, nhiều người có thể kiểm soát bệnh tốt trong thời gian dài nhờ điều trị phù hợp.

Mục tiêu quan trọng là:

• Đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm.

• Duy trì thuyên giảm.

• Hạn chế tổn thương đường ruột.

• Ngăn ngừa biến chứng.

• Duy trì dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống.

Người bệnh cần tuân thủ điều trị ngay cả khi triệu chứng đã giảm vì tình trạng viêm trong ruột đôi khi vẫn có thể tồn tại.

Khi nào người bệnh Crohn cần đi khám ngay?

Người đã được chẩn đoán Crohn hoặc đang có triệu chứng nghi ngờ nên đi khám sớm khi xuất hiện:

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng nhanh.

• Bụng chướng rõ.

• Nôn liên tục.

• Không thể trung tiện hoặc đại tiện.

• Sốt cao.

• Đi ngoài ra nhiều máu.

• Tiêu chảy nghiêm trọng kéo dài.

• Chóng mặt, tiểu ít hoặc dấu hiệu mất nước.

• Sụt cân nhanh.

• Đau, sưng hoặc chảy dịch quanh hậu môn.

Đặc biệt, đau bụng dữ dội kèm nôn, chướng bụng và bí trung đại tiện có thể liên quan đến tắc ruột và cần được đánh giá cấp cứu.