Bệnh Viêm Gan Thiếu Máu Cục Bộ

Viêm gan thiếu máu cục bộ là tình trạng tổn thương gan xảy ra khi gan không được cung cấp đủ máu hoặc oxy. Bệnh thường liên quan đến suy tim, tụt huyết áp, suy hô hấp hoặc nhiễm trùng nặng. Tổn thương có thể diễn tiến nhanh và làm men gan tăng rất cao, vì vậy cần phát hiện nguyên nhân và điều trị sớm.

Bệnh viêm gan thiếu máu cục bộ là gì?

Viêm gan thiếu máu cục bộ (ischemic hepatitis), còn được gọi là viêm gan do thiếu oxy hoặc "gan sốc", là tình trạng tế bào gan bị tổn thương do lượng máu hoặc oxy cung cấp cho gan không đáp ứng đủ nhu cầu.

Mặc dù có tên gọi là "viêm gan", tình trạng này khác với viêm gan do virus. Tổn thương chủ yếu là hoại tử tế bào gan do thiếu oxy, chứ không phải quá trình viêm gan điển hình.

Gan có nguồn cung cấp máu kép từ tĩnh mạch cửa và động mạch gan. Cơ chế này giúp gan có khả năng thích nghi với một số thay đổi về lưu lượng máu. Tuy nhiên, khi tình trạng giảm tưới máu hoặc thiếu oxy xảy ra nghiêm trọng, tế bào gan vẫn có thể bị tổn thương.

Một đặc điểm đáng chú ý của bệnh là AST và ALT có thể tăng rất cao, thường lên tới hàng nghìn đơn vị/L. LDH cũng thường tăng sớm. Bilirubin có thể chỉ tăng mức độ vừa phải, trong khi PT/INR có thể bất thường nếu chức năng gan bị ảnh hưởng đáng kể.

Viêm gan thiếu máu cục bộ là tình trạng tế bào gan bị tổn thương do thiếu máu và oxy

Nguyên nhân gây bệnh

Viêm gan thiếu máu cục bộ thường không xuất hiện đơn độc mà là hậu quả của một tình trạng toàn thân làm giảm lượng máu hoặc oxy đến gan.

Suy tim hoặc giảm cung lượng tim

Suy tim nặng có thể khiến lượng máu được tim bơm đi giảm, từ đó làm giảm tưới máu cho gan. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp của viêm gan thiếu máu cục bộ.

Tình trạng này có thể xảy ra ở người mắc suy tim cấp, sốc tim hoặc các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng khác.

Tụt huyết áp hoặc sốc

Tụt huyết áp đột ngột do mất máu nhiều, mất nước nghiêm trọng, nhiễm trùng nặng hoặc các nguyên nhân gây sốc có thể làm giảm lượng máu đến gan.

Khi tình trạng thiếu tưới máu kéo dài hoặc đủ nghiêm trọng, tế bào gan có thể bị tổn thương nhanh chóng.

Thiếu oxy trong máu

Các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng gây giảm oxy máu cũng có thể dẫn đến viêm gan do thiếu oxy. Suy hô hấp kéo dài hoặc một số tình trạng gây thiếu oxy toàn thân có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho tế bào gan.

Nhiễm trùng nặng

Nhiễm trùng toàn thân hoặc nhiễm khuẩn huyết (sepsis) có thể làm huyết động thay đổi, tụt huyết áp và đồng thời làm nhu cầu oxy của cơ thể tăng cao. Những yếu tố này có thể góp phần gây tổn thương gan do thiếu oxy.

Tắc nghẽn mạch máu

Trong một số trường hợp ít gặp, cục máu đông hoặc tổn thương mạch máu có thể ảnh hưởng đến nguồn cung cấp máu cho gan. Nguy cơ có thể liên quan đến động mạch gan hoặc tĩnh mạch cửa, đặc biệt trong một số tình trạng bệnh lý hoặc sau can thiệp phẫu thuật.

Nguyên nhân gây bệnh gan thiếu máu chủ yếu do các bệnh lý về tim và động mạch

Triệu chứng thường gặp

Triệu chứng của viêm gan thiếu máu cục bộ không phải lúc nào cũng đặc hiệu và thường bị che lấp bởi bệnh lý nền gây thiếu máu hoặc thiếu oxy.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

• Buồn nôn, nôn.

• Mệt mỏi, suy nhược.

• Đau hoặc tức vùng hạ sườn phải.

• Gan to và đau khi thăm khám.

• Vàng da hoặc vàng mắt trong một số trường hợp.

• Nước tiểu sẫm màu khi bilirubin tăng.

• Các triệu chứng liên quan đến bệnh nền như khó thở, tụt huyết áp, tim đập nhanh hoặc rối loạn ý thức.

Điểm đáng chú ý là người bệnh có thể không có triệu chứng gan rõ ràng, trong khi xét nghiệm máu lại cho thấy AST và ALT tăng đột biến.

Khi nghi ngờ viêm gan thiếu máu cục bộ, bác sĩ thường đánh giá men gan, bilirubin, PT/INR, LDH cùng các xét nghiệm cần thiết khác. Siêu âm Doppler, MRI mạch máu hoặc chụp mạch có thể được sử dụng khi cần xác định tình trạng tắc nghẽn hoặc bất thường mạch máu.

Cách điều trị

Điều trị viêm gan thiếu máu cục bộ chủ yếu tập trung vào nguyên nhân gây giảm tưới máu hoặc thiếu oxy cho gan, thay vì sử dụng một loại thuốc đặc hiệu để "hạ men gan".

Điều trị nguyên nhân gây thiếu máu, thiếu oxy

Nếu nguyên nhân là suy tim hoặc cung lượng tim thấp, bác sĩ sẽ tập trung cải thiện chức năng tim và huyết động.

Nếu người bệnh bị tụt huyết áp hoặc sốc, cần nhanh chóng xác định nguyên nhân và khôi phục tưới máu mô. Trường hợp liên quan đến mất máu, mất nước hoặc nhiễm trùng nặng sẽ có hướng điều trị tương ứng.

Nếu thiếu oxy xuất phát từ suy hô hấp, việc đảm bảo oxy hóa và điều trị bệnh lý hô hấp là yếu tố quan trọng.

Mục tiêu chung là khôi phục lượng máu và oxy đến gan càng sớm càng tốt. Khi tưới máu gan được cải thiện, men gan thường giảm nhanh trong những ngày tiếp theo và chức năng gan có thể hồi phục ở nhiều trường hợp.

Theo dõi chức năng gan

Người bệnh cần được theo dõi định kỳ AST, ALT, bilirubin, PT/INR và các chỉ số liên quan để đánh giá mức độ tổn thương cũng như khả năng hồi phục của gan.

Men gan tăng rất cao không đồng nghĩa chắc chắn với suy gan. Tuy nhiên, nếu bilirubin tăng, PT/INR kéo dài hoặc xuất hiện rối loạn ý thức, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ suy gan cấp và các biến chứng liên quan.

Bệnh gan thiếu máu cục bộ hoàn toàn có thể điều trị được

Điều trị tại bệnh viện khi bệnh nặng

Viêm gan thiếu máu cục bộ thường xuất hiện trong bối cảnh bệnh lý toàn thân nghiêm trọng. Vì vậy, trường hợp tụt huyết áp, suy hô hấp, suy tim cấp, nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn ý thức cần được điều trị và theo dõi tại bệnh viện.

Nếu tổn thương gan tiến triển thành suy gan cấp, người bệnh có thể cần được chăm sóc tích cực tại cơ sở có khả năng điều trị suy gan nặng và ghép gan khi cần thiết.

Tiên lượng bệnh

Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào nguyên nhân gây thiếu máu hoặc thiếu oxy và khả năng kiểm soát bệnh nền, hơn là chỉ dựa vào mức men gan.

Nếu nguyên nhân được xử lý và tưới máu gan được phục hồi, aminotransferase thường giảm rõ trong khoảng 1–2 tuần và chức năng gan có thể hồi phục hoàn toàn ở nhiều trường hợp. Tuy nhiên, người có bệnh gan nền nghiêm trọng có thể có nguy cơ suy gan cao hơn.

Khi nào cần đi khám?

Người có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc nhiễm trùng nặng cần được theo dõi sát nếu xuất hiện dấu hiệu tổn thương gan. Đặc biệt, vàng da, đau hạ sườn phải, nôn nhiều hoặc xét nghiệm men gan tăng đột biến cần được bác sĩ đánh giá.

Nếu người bệnh có tụt huyết áp, khó thở nghiêm trọng, lơ mơ, rối loạn ý thức, vàng da tăng nhanh hoặc chảy máu bất thường, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay vì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng bệnh nặng hoặc suy gan cấp.