Bệnh Võng Mạc Tiểu Đường Là Gì? Điều Trị Ra Sao?

Bệnh võng mạc tiểu đường là một trong những biến chứng về mắt đáng lo ngại ở người mắc đái tháo đường. Bệnh thường tiến triển âm thầm, gần như không có triệu chứng ở giai đoạn đầu nhưng có thể gây suy giảm thị lực, thậm chí mất thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy bệnh võng mạc tiểu đường là gì và điều trị ra sao?

Bệnh võng mạc tiểu đường là gì?

Bệnh võng mạc tiểu đường là biến chứng của bệnh tiểu đường xảy ra khi tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc.

Võng mạc là lớp mô nằm ở phía sau mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và chuyển đổi thành tín hiệu thần kinh để não bộ tạo ra hình ảnh. Khi các mạch máu nuôi võng mạc bị tổn thương, chúng có thể phình lên, rò rỉ dịch hoặc bị tắc nghẽn.

Ở giai đoạn nặng, võng mạc có thể hình thành các mạch máu mới bất thường. Những mạch này rất yếu, dễ vỡ và chảy máu vào bên trong mắt, từ đó làm suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Tiểu đường không kiểm soát tốt có thể gây biến chứng ở võng mạc

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân nền tảng của bệnh võng mạc tiểu đường là tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Khi lượng glucose trong máu thường xuyên ở mức cao, thành các mao mạch nhỏ tại võng mạc dần bị tổn thương.

Việc kiểm soát HbA1c không tốt trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện và tiến triển bệnh. Ngoài ra, nguy cơ bệnh võng mạc tiểu đường còn tăng lên khi người bệnh có các yếu tố như:

• Thời gian mắc đái tháo đường càng lâu.

• Tăng huyết áp.

• Rối loạn mỡ máu.

• Bệnh thận do đái tháo đường.

• Hút thuốc lá.

• Mang thai ở người đã mắc đái tháo đường tuýp 1 hoặc tuýp 2.

• Đường huyết kiểm soát kém trong thời gian dài.

Đặc biệt, thai kỳ có thể làm bệnh võng mạc tiến triển nhanh hơn ở những phụ nữ đã mắc đái tháo đường trước khi mang thai. Vì vậy, nhóm này cần được kiểm tra mắt trước hoặc từ giai đoạn sớm của thai kỳ và theo dõi theo chỉ định của bác sĩ.

Các yếu tố trên chủ yếu khiến bệnh xuất hiện sớm hoặc tiến triển nhanh hơn. Nguyên nhân chính vẫn là những tổn thương mạch máu võng mạc liên quan đến bệnh đái tháo đường.

Tăng đường huyết kéo dài gây là nguyên nhân chính của bệnh võng mạc tiểu đường

Cơ chế gây tổn thương ở mắt

Quá trình tổn thương võng mạc do tiểu đường có thể được hiểu theo cơ chế:

Đường huyết tăng cao kéo dài → tổn thương mao mạch võng mạc → mạch máu bị rò rỉ hoặc tắc nghẽn → phù và thiếu oxy tại võng mạc → hình thành các mạch máu mới bất thường → xuất huyết, tạo mô sẹo, bong võng mạc và suy giảm thị lực.

Ban đầu, thành mạch máu có thể yếu đi, hình thành các vi phình mạch và rò rỉ dịch. Khi một số mạch máu bị tắc, võng mạc không được cung cấp đủ oxy. Cơ thể phản ứng bằng cách hình thành những mạch máu mới để bù đắp.

Tuy nhiên, các mạch máu mới này rất mỏng và dễ vỡ. Khi vỡ, máu có thể chảy vào dịch kính. Các mô sẹo hình thành sau đó còn có khả năng co kéo võng mạc, làm tăng nguy cơ bong võng mạc và mất thị lực.

Các giai đoạn của bệnh

Bệnh võng mạc tiểu đường được chia thành hai nhóm chính là bệnh võng mạc tiểu đường không tăng sinh và bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh.

Giai đoạn không tăng sinh (nhẹ)

Đây là giai đoạn sớm của bệnh. Các mạch máu nhỏ ở võng mạc bắt đầu suy yếu và có thể xuất hiện những vi phình mạch. Các mạch bị tổn thương có thể rò rỉ máu hoặc dịch vào mô võng mạc.

Nếu dịch tích tụ tại hoàng điểm – vùng trung tâm của võng mạc chịu trách nhiệm cho thị lực sắc nét – người bệnh có thể phát triển phù hoàng điểm do tiểu đường, dẫn đến nhìn mờ hoặc giảm khả năng nhìn chi tiết.

Cần lưu ý, phù hoàng điểm do tiểu đường có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau của bệnh võng mạc, không chỉ riêng giai đoạn nhẹ.

Giai đoạn tăng sinh (nặng)

Bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh là giai đoạn nghiêm trọng hơn. Khi nhiều mạch máu võng mạc bị tắc và thiếu oxy, cơ thể kích thích hình thành các mạch máu mới trên bề mặt võng mạc.

Những mạch máu này bất thường, rất mỏng và dễ vỡ. Nếu chúng chảy máu vào dịch kính, người bệnh có thể xuất hiện nhiều chấm đen trong tầm nhìn hoặc giảm thị lực đột ngột.

Theo thời gian, mô sẹo có thể hình thành và co kéo võng mạc, dẫn đến bong võng mạc do co kéo, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng hoặc mất thị lực nếu không được điều trị kịp thời.

Bệnh võng mạc tiểu đường có thể gây mù lòa

Triệu chứng nhận biết bệnh võng mạc do biến chứng tiểu đường

Một trong những đặc điểm nguy hiểm của bệnh võng mạc tiểu đường là giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng cụ thể. Người bệnh vẫn có thể nhìn bình thường mặc dù võng mạc đã bắt đầu xuất hiện tổn thương.

Khi bệnh tiến triển, một số triệu chứng có thể xuất hiện như:

• Nhìn mọi vật mờ, méo hoặc hình ảnh gợn sóng.

• Thị lực thay đổi thất thường.

• Xuất hiện các chấm đen hoặc những sợi giống như sợi chỉ bay trước mắt, thường gọi là hiện tượng ruồi bay hoặc đục dịch kính.

• Xuất hiện vùng tối trong tầm nhìn.

• Khả năng nhận biết màu sắc suy giảm.

• Thấy tia sáng lóe bất thường.

• Giảm hoặc mất thị lực đột ngột trong trường hợp xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc.

Nếu đột nhiên xuất hiện nhiều chấm đen, tia sáng lóe hoặc cảm giác giống như có một tấm màn che trước mắt, người bệnh cần được khám mắt sớm vì đây có thể là biểu hiện của bong võng mạc – một tình trạng cần được xử trí khẩn cấp.

Phương pháp điều trị bệnh

Phương pháp điều trị bệnh võng mạc tiểu đường phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ suy giảm thị lực, tình trạng phù hoàng điểm và các tổn thương võng mạc đi kèm.

Ở giai đoạn sớm, bác sĩ có thể chưa cần can thiệp trực tiếp vào mắt mà tập trung theo dõi định kỳ kết hợp kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu.

Khi bệnh tiến triển, một số phương pháp điều trị có thể được áp dụng:

Tiêm thuốc nội nhãn: Thuốc kháng VEGF được tiêm trực tiếp vào mắt để làm giảm sự phát triển của các mạch máu bất thường và giảm phù hoàng điểm. Đây là một trong những phương pháp quan trọng trong điều trị phù hoàng điểm do tiểu đường và một số trường hợp bệnh võng mạc tăng sinh.

Laser quang đông: Bác sĩ sử dụng tia laser tạo các điểm đốt nhỏ trên võng mạc nhằm hạn chế rò rỉ hoặc làm thoái triển các mạch máu bất thường, từ đó giảm nguy cơ mất thị lực.

Phẫu thuật cắt dịch kính: Được cân nhắc trong những trường hợp nặng, chẳng hạn xuất huyết dịch kính nhiều, xuất huyết kéo dài hoặc xuất hiện mô xơ co kéo gây bong võng mạc.

Việc lựa chọn phương pháp nào cần được bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Cách phòng ngừa bệnh

Không phải mọi trường hợp bệnh võng mạc tiểu đường đều có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường và khám mắt định kỳ có thể làm giảm nguy cơ bệnh xuất hiện hoặc tiến triển nặng.

Kiểm soát tốt đường huyết

Người bệnh cần duy trì đường huyết và HbA1c trong mục tiêu điều trị do bác sĩ đưa ra. Đồng thời nên kiểm soát huyết áp, mỡ máu, duy trì chế độ ăn phù hợp, vận động thường xuyên và không hút thuốc.

Kiểm soát tốt các yếu tố này không chỉ giúp bảo vệ võng mạc mà còn góp phần hạn chế các biến chứng khác của bệnh đái tháo đường.

Kiểm tra mắt định kỳ

Người mắc bệnh tiểu đường nên được kiểm tra mắt định kỳ ngay cả khi thị lực vẫn bình thường, bởi bệnh võng mạc có thể tiến triển mà chưa gây ra triệu chứng.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, người mắc đái tháo đường tuýp 2 nên được khám mắt toàn diện có giãn đồng tử ngay từ thời điểm được chẩn đoán. Với đái tháo đường tuýp 1, lần khám mắt đầu tiên thường được thực hiện trong vòng 5 năm sau khi khởi phát bệnh. Tần suất kiểm tra tiếp theo sẽ phụ thuộc vào kết quả khám và mức độ tổn thương võng mạc.

Phụ nữ đã mắc đái tháo đường tuýp 1 hoặc tuýp 2 trước khi mang thai cần được tư vấn và theo dõi mắt chặt chẽ hơn do bệnh võng mạc có thể tiến triển trong thai kỳ.

Người mắc bệnh tiểu đường nên đi kiểm tra mắt định kỳ