Các Biến Chứng Cấp Tính Của Bệnh Tiểu Đường

Biến chứng cấp tính của bệnh tiểu đường có thể xuất hiện đột ngột khi đường huyết tăng hoặc giảm quá mức, đặc biệt trong thời gian người bệnh bị nhiễm trùng, mất nước, bỏ thuốc hoặc mắc bệnh cấp tính khác. Một số tình trạng như nhiễm toan ceton, hạ glucose máu hoặc tăng glucose máu tăng áp lực thẩm thấu có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Hôn mê nhiễm toan ceton

Nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA) là một cấp cứu chuyển hóa nghiêm trọng, thường gặp hơn ở người bệnh tiểu đường type 1 nhưng cũng có thể xảy ra ở type 2. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể thiếu insulin, không sử dụng glucose hiệu quả và phải phân giải chất béo để tạo năng lượng. Quá trình này tạo ra các thể ceton, khiến máu bị toan hóa.

DKA thường diễn tiến trong vài giờ đến vài ngày. Các biểu hiện có thể bao gồm:

• Khát nhiều, uống nhiều nước.

• Đi tiểu nhiều.

• Mệt mỏi, yếu sức.

• Buồn nôn hoặc nôn.

• Đau bụng.

• Hơi thở có mùi ceton.

• Thở nhanh và sâu.

• Lú lẫn hoặc giảm ý thức ở trường hợp nặng.

Người bệnh có thể bị DKA khi bỏ hoặc thiếu insulin, nhiễm trùng, mắc bệnh cấp tính, mất nước hoặc gặp một số yếu tố thúc đẩy khác. Theo tiêu chuẩn ADA 2026, DKA được xác định dựa trên tình trạng tăng glucose hoặc tiền sử tiểu đường, nhiễm ceton và toan chuyển hóa.

Nếu không được điều trị, DKA có thể tiến triển đến mất nước nghiêm trọng, rối loạn điện giải, hôn mê và tử vong. Đây là tình trạng cần được cấp cứu tại cơ sở y tế.

Hôn mê nhiễm toan Ceton là biến chứng cấp tính của bệnh tiểu đường

Hạ glucose máu

Hạ glucose máu là một trong những biến chứng cấp tính thường gặp ở người bệnh tiểu đường, đặc biệt ở những người sử dụng insulin hoặc một số thuốc có khả năng làm giảm đường huyết.

Theo ADA, glucose máu dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) được xem là mức hạ đường huyết có ý nghĩa lâm sàng; dưới 54 mg/dL (3,0 mmol/L) là mức hạ đường huyết nghiêm trọng hơn và cần xử trí ngay.

Nguyên nhân có thể bao gồm:

• Dùng quá liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.

• Bỏ bữa hoặc ăn ít hơn bình thường.

• Vận động nhiều nhưng không điều chỉnh chế độ ăn hoặc thuốc phù hợp.

• Uống rượu bia, đặc biệt khi không ăn.

• Thay đổi lịch sinh hoạt hoặc chế độ điều trị.

Các dấu hiệu thường gặp gồm run tay, đói, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, bồn chồn, khó tập trung hoặc lú lẫn.

Nếu hạ đường huyết trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể co giật, mất ý thức, hôn mê và thậm chí tử vong. ADA phân loại đây là hạ đường huyết mức độ 3 khi người bệnh bị suy giảm chức năng thể chất hoặc nhận thức đến mức cần người khác hỗ trợ xử trí.

Vì vậy, người bệnh cần được hướng dẫn nhận biết và xử trí hạ đường huyết, đồng thời rà soát lại phác đồ điều trị nếu tình trạng này tái diễn.

Hôn mê tăng glucose máu không nhiễm toan ceton

Hôn mê tăng glucose máu tăng áp lực thẩm thấu (HHS) là một biến chứng cấp tính nghiêm trọng, thường gặp hơn ở người bệnh tiểu đường type 2. Khác với DKA, HHS thường không có tình trạng nhiễm ceton và toan chuyển hóa đáng kể.

HHS thường tiến triển trong nhiều ngày, thậm chí khoảng một tuần. Đường huyết tăng rất cao gây lợi niệu thẩm thấu, khiến cơ thể mất một lượng nước lớn và trở nên cô đặc. Người bệnh có thể bị rối loạn ý thức do tình trạng tăng áp lực thẩm thấu nghiêm trọng.

Các dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Khát nhiều và tiểu nhiều.

• Khô miệng, mất nước.

• Mệt mỏi, yếu sức.

• Nhìn mờ.

• Lú lẫn, buồn ngủ.

• Rối loạn ý thức hoặc hôn mê.

Theo tiêu chuẩn ADA 2026, HHS thường được đặc trưng bởi glucose huyết tương từ 600 mg/dL (33,3 mmol/L) trở lên, tình trạng tăng áp lực thẩm thấu và không có nhiễm ceton/toan chuyển hóa đáng kể.

HHS thường được thúc đẩy bởi các bệnh cấp tính như nhiễm trùng, đột quỵ hoặc các tình trạng khiến người bệnh mất nước và kiểm soát đường huyết kém. Người nghi ngờ HHS cần được đưa đến bệnh viện để điều trị ngay.

Hôn mê nhiễm toan lactic

Nhiễm toan lactic là tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, xảy ra khi acid lactic tích tụ trong máu nhanh hơn khả năng cơ thể chuyển hóa và loại bỏ chất này.

Ở người bệnh tiểu đường, nhiễm toan lactic có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như tình trạng thiếu oxy mô, nhiễm trùng nặng, suy thận, suy gan hoặc một số bệnh lý cấp tính nghiêm trọng. Trong một số trường hợp đặc biệt, thuốc điều trị tiểu đường như metformin có thể liên quan đến nhiễm toan lactic, nhất là khi người bệnh có các yếu tố nguy cơ làm thuốc tích tụ.

Triệu chứng có thể bao gồm:

• Mệt mỏi, suy nhược rõ rệt.

• Thở nhanh hoặc khó thở.

• Buồn nôn, nôn.

• Đau bụng.

• Chóng mặt hoặc lú lẫn.

• Huyết áp tụt trong trường hợp nặng.

Nhiễm toan lactic không phải biến chứng thường gặp ở mọi người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, khi xuất hiện cùng suy tuần hoàn, suy thận hoặc bệnh cấp tính nặng, tình trạng này có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng.

Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc điều trị. Nếu có dấu hiệu bất thường, cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và xử trí kịp thời.

Các bệnh nhiễm trùng cấp tính

Người bệnh tiểu đường có nguy cơ gặp một số bệnh nhiễm trùng cao hơn, đặc biệt khi đường huyết kiểm soát kém. Đường huyết tăng kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch và tạo điều kiện để nhiễm trùng phát triển.

Một số nhiễm trùng có thể gặp gồm:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Nhiễm trùng da và mô mềm.

• Nhiễm trùng bàn chân.

• Một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Điều đáng lưu ý là nhiễm trùng cấp tính cũng có thể làm đường huyết tăng mạnh, từ đó trở thành yếu tố khởi phát DKA hoặc HHS ở người có nguy cơ. ADA khuyến cáo người bệnh tiểu đường khi mắc bệnh cấp tính cần theo dõi glucose thường xuyên hơn và một số người có nguy cơ nhiễm ceton cần kiểm tra ceton khi có triệu chứng phù hợp.

Vì vậy, khi có sốt, vết thương lâu lành, tiểu buốt, ho kéo dài hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác, người bệnh nên đi khám sớm thay vì tự điều trị kéo dài tại nhà.

Một số biến chứng nhiễm trùng trên da có thể do bệnh tiểu đường gây ra

Cách phòng ngừa biến chứng cấp tính do bệnh tiểu đường

Không phải tất cả biến chứng cấp tính đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng người bệnh có thể giảm đáng kể nguy cơ bằng cách kiểm soát bệnh và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường.

Kiểm tra đường huyết thường xuyên

Theo dõi đường huyết theo hướng dẫn giúp phát hiện sớm tình trạng tăng hoặc hạ glucose máu. Người sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo.

Dùng thuốc đúng chỉ định

Không tự ý bỏ insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, kể cả khi đang bị bệnh và ăn uống kém. Trong thời gian mắc bệnh cấp tính, người bệnh cần liên hệ với bác sĩ để được hướng dẫn điều chỉnh thuốc phù hợp. ADA lưu ý người sử dụng insulin tích cực không nên tự ý ngừng insulin nền khi bị bệnh nếu chưa có hướng dẫn y tế, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ DKA.

Có kế hoạch xử trí khi bị bệnh

Người bệnh nên được hướng dẫn cách theo dõi đường huyết và ceton khi bị sốt, nhiễm trùng hoặc các bệnh cấp tính khác. Nếu đường huyết tăng cao kèm buồn nôn, nôn, đau bụng, thở bất thường hoặc thay đổi ý thức, cần đi khám ngay.

Ăn uống và bổ sung nước phù hợp

Duy trì chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước và không bỏ bữa giúp hạn chế biến động đường huyết. Người bệnh cũng cần thận trọng với rượu bia vì có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết trong một số trường hợp.

Nhận biết dấu hiệu cấp cứu

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như:

• Lú lẫn hoặc mất ý thức.

• Co giật.

• Nôn liên tục, không thể uống nước.

• Khó thở hoặc thở nhanh, sâu bất thường.

• Đường huyết rất cao kéo dài kèm triệu chứng bất thường.

• Dấu hiệu mất nước nghiêm trọng.

• Nghi ngờ DKA hoặc HHS.

DKA và HHS đều là những cấp cứu tăng đường huyết có khả năng đe dọa tính mạng, cần được đánh giá và điều trị y tế kịp thời.

>> Xem thêm: Bị Bệnh Tiểu Đường Bao Lâu Thì Biến Chứng?