Các Biến Chứng Mạn Tính Của Bệnh Tiểu Đường

Các biến chứng mạn tính của bệnh tiểu đường thường tiến triển âm thầm do đường huyết tăng kéo dài, gây tổn thương mạch máu và thần kinh. Tim, não, mắt, thận và bàn chân là những cơ quan có nguy cơ bị ảnh hưởng. Phát hiện sớm và kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Xơ vữa động mạch vành gây nhồi máu cơ tim

Đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Khi các mảng xơ vữa hình thành và phát triển tại động mạch vành, lượng máu cung cấp cho cơ tim có thể bị hạn chế.

Tình trạng này làm tăng nguy cơ bệnh động mạch vành, đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim. Người bệnh tiểu đường đồng thời có tăng huyết áp, rối loạn cholesterol, béo phì hoặc hút thuốc sẽ có nguy cơ tim mạch cao hơn.

Đáng chú ý, tổn thương thần kinh do tiểu đường có thể làm giảm khả năng cảm nhận đau ở một số người. Vì vậy, nhồi máu cơ tim ở người bệnh tiểu đường đôi khi không có biểu hiện đau ngực điển hình và có thể chỉ biểu hiện bằng khó thở, mệt mỏi hoặc khó chịu bất thường.

Xơ vữa động mạch cảnh gây đột quỵ

Động mạch cảnh có nhiệm vụ đưa máu lên não. Khi mảng xơ vữa hình thành tại đây, lòng mạch có thể bị thu hẹp hoặc mảng xơ vữa bị bong ra, tạo cục máu đông làm cản trở dòng máu lên não.

Đây là một trong những cơ chế có thể dẫn đến đột quỵ thiếu máu não.

Người bệnh tiểu đường có nguy cơ đột quỵ cao hơn, đặc biệt khi đồng thời kiểm soát kém huyết áp, cholesterol hoặc hút thuốc.

Các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ có thể xuất hiện đột ngột như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Khi xuất hiện những triệu chứng này, cần cấp cứu ngay để giảm nguy cơ tổn thương não lâu dài.

Bệnh tiểu đường gây ra nhiều biến chứng về tim mạch

Xơ vữa động mạch ngoại vi gây tắc mạch

Bệnh động mạch ngoại vi xảy ra khi các động mạch đưa máu đến chân và các chi bị thu hẹp do mảng xơ vữa.

Người bệnh có thể cảm thấy đau, mỏi hoặc chuột rút ở chân khi đi bộ và triệu chứng thường giảm khi nghỉ. Khi bệnh tiến triển, tình trạng thiếu máu chi có thể gây đau ngay cả khi nghỉ, chân lạnh, da thay đổi màu sắc và vết thương lâu lành.

Ở người bệnh tiểu đường, bệnh động mạch ngoại vi còn làm tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng bàn chân. Khi dòng máu đến chi bị suy giảm nghiêm trọng, nguy cơ tổn thương mô và phải can thiệp mạch máu cũng tăng lên.

Bệnh võng mạc đái tháo đường

Bệnh võng mạc đái tháo đường là biến chứng liên quan đến các mạch máu nhỏ ở võng mạc. Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu này, khiến chúng rò rỉ hoặc phát triển bất thường.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, xuất hiện các điểm hoặc đốm đen trước mắt, nhìn biến dạng và trong trường hợp nặng có thể mất thị lực.

Do bệnh có thể diễn biến âm thầm, người bệnh không nên chờ đến khi nhìn mờ mới kiểm tra mắt. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện tổn thương võng mạc sớm và có hướng điều trị phù hợp.

Bệnh thận đái tháo đường

Bệnh thận đái tháo đường là tổn thương thận do bệnh tiểu đường kéo dài. Đường huyết cao có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ và hệ thống lọc của thận, khiến chức năng lọc suy giảm theo thời gian.

Một dấu hiệu sớm có thể phát hiện qua xét nghiệm là albumin trong nước tiểu tăng. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng.

Nếu tổn thương tiến triển, chức năng thận có thể suy giảm, dẫn đến bệnh thận mạn và suy thận. Người bệnh tiểu đường nên kiểm tra chức năng thận và albumin niệu theo lịch bác sĩ, đồng thời kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp để giảm nguy cơ tiến triển.

Bệnh thần kinh cảm giác

Đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương các dây thần kinh, đặc biệt là những dây thần kinh ở bàn chân và cẳng chân. Đây được gọi là bệnh thần kinh ngoại biên do tiểu đường.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Tê hoặc giảm cảm giác ở bàn chân.

• Cảm giác kim châm, bỏng rát.

• Đau hoặc nhạy cảm bất thường.

• Cảm giác nóng lạnh không chính xác.

• Yếu cơ ở một số trường hợp.

Tổn thương thần kinh làm giảm khả năng nhận biết vết xước, bỏng, phồng rộp hoặc chấn thương ở bàn chân. Đây là một trong những yếu tố khiến các vết thương nhỏ dễ bị bỏ qua và tiến triển thành loét.

Loét bàn chân đái tháo đường

Loét bàn chân đái tháo đường thường là hậu quả của nhiều yếu tố kết hợp, trong đó có bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh động mạch ngoại vi và kiểm soát đường huyết kém.

Khi giảm cảm giác, người bệnh có thể không nhận ra một vết xước hoặc vùng da bị tổn thương do giày dép cọ xát. Nếu đồng thời tuần hoàn máu đến chân kém, vết thương sẽ khó lành và dễ nhiễm trùng.

Người bệnh tiểu đường nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm:

• Vết xước, phồng rộp hoặc vết thương.

• Vùng da đỏ, sưng hoặc nóng.

• Chai chân hoặc vùng da bị tổn thương.

• Thay đổi màu sắc hoặc nhiệt độ bàn chân.

• Dịch tiết hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

Không nên tự cắt chai chân, chọc vỡ bóng nước hoặc tự xử lý vết loét bằng các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Nếu bàn chân xuất hiện vết thương không lành, sưng đỏ, chảy dịch hoặc đổi màu, cần đi khám sớm.

Cách phòng ngừa biến chứng

Không phải tất cả biến chứng mạn tính của tiểu đường đều có thể ngăn ngừa hoàn toàn, nhưng kiểm soát tốt bệnh có thể giúp giảm nguy cơ và làm chậm tiến triển biến chứng.

Xây dựng chế độ ăn hợp lý và vận động thường xuyên để tránh biến chứng của bệnh tiểu đường

Kiểm soát đường huyết

Duy trì HbA1c và đường huyết trong mục tiêu được bác sĩ đề ra là yếu tố quan trọng. Mục tiêu HbA1c thường được cá nhân hóa; với nhiều người trưởng thành không mang thai, mục tiêu dưới 7% thường được áp dụng nếu phù hợp. Không nên tự đặt mục tiêu quá thấp vì có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

Kiểm soát huyết áp và mỡ máu

Huyết áp cao và rối loạn lipid máu làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu. Người bệnh nên kiểm tra huyết áp, cholesterol và triglyceride định kỳ, đồng thời sử dụng thuốc theo đúng chỉ định.

Ăn uống khoa học

Nên ưu tiên rau xanh, chất xơ, protein phù hợp và các nguồn carbohydrate chất lượng tốt. Đồng thời, hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán và các nguồn chất béo không lành mạnh.

Tập thể dục đều đặn

Hoạt động thể chất giúp cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, huyết áp và cân nặng. Người trưởng thành thường được khuyến nghị hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần nếu không có chống chỉ định.

Không hút thuốc

Hút thuốc làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và tổn thương mạch máu ngoại vi. Ngừng hút thuốc là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ tim mạch và tuần hoàn.

Tầm soát biến chứng định kỳ

Người bệnh không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra. Tùy type tiểu đường và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định:

• Khám mắt để phát hiện bệnh võng mạc.

• Xét nghiệm albumin nước tiểu và chức năng thận.

• Kiểm tra cảm giác thần kinh và bàn chân.

• Đánh giá huyết áp và nguy cơ tim mạch.

• Kiểm tra cholesterol và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Đặc biệt, người mắc tiểu đường type 2 có thể đã có một số tổn thương tại thời điểm chẩn đoán, do bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Vì vậy, việc tầm soát biến chứng cần được thực hiện sớm và theo lịch phù hợp.

Khi nào người bệnh cần đi khám?

Người bệnh tiểu đường nên chủ động đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, tê bì hoặc đau rát bàn chân, vết thương lâu lành, sưng đỏ bàn chân, đau chân khi đi bộ, phù hoặc thay đổi lượng nước tiểu.

Đặc biệt, nếu xuất hiện đau ngực, khó thở, méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó hoặc mất thị lực đột ngột, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay vì có thể liên quan đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

>> Xem thêm: Các Biến Chứng Cấp Tính Của Bệnh Tiểu Đường