Các Nhóm Thuốc Chính Có Thể Gây Ra Bệnh Viêm Gan

Thuốc giúp điều trị nhiều bệnh lý nhưng một số loại có thể gây tổn thương gan nếu sử dụng không đúng cách hoặc ở người có yếu tố nguy cơ. Viêm gan do thuốc có thể biểu hiện từ tăng men gan nhẹ đến tổn thương gan cấp tính, thậm chí suy gan trong trường hợp nặng. Vì vậy, hiểu rõ các nhóm thuốc có nguy cơ và sử dụng đúng chỉ định là rất quan trọng.

Viêm gan do dùng thuốc là gì?

Viêm gan do thuốc hay tổn thương gan do thuốc là tình trạng gan bị ảnh hưởng bởi thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung hoặc các sản phẩm thảo dược.

Gan là cơ quan quan trọng trong quá trình chuyển hóa và đào thải nhiều hoạt chất. Trong một số trường hợp, các chất chuyển hóa của thuốc có thể gây tổn thương tế bào gan. Tình trạng này có thể xảy ra do quá liều thuốc, sử dụng kéo dài hoặc phản ứng bất thường của cơ thể ngay cả khi thuốc được dùng ở liều điều trị.

Mức độ tổn thương rất đa dạng. Một số người chỉ tăng AST, ALT nhưng không có triệu chứng rõ ràng; trong khi trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, rối loạn đông máu, suy gan cấp.

Không phải ai sử dụng các thuốc có nguy cơ đều bị viêm gan. Nguy cơ còn phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời gian sử dụng, tuổi tác, bệnh gan nền, rượu bia và các thuốc dùng đồng thời.

Các nhóm thuốc chính có thể gây tổn thương cho gan

Nhiều loại thuốc có thể gây tổn thương gan ở một tỷ lệ nhất định. Tuy nhiên, nguy cơ và cơ chế tổn thương khác nhau giữa từng nhóm thuốc. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị chỉ vì lo ngại tác dụng phụ mà cần trao đổi với bác sĩ.

Thuốc giảm đau, hạ sốt

Acetaminophen (paracetamol) là thuốc giảm đau, hạ sốt được sử dụng phổ biến. Khi dùng quá liều, thuốc có thể gây tổn thương tế bào gan nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến suy gan cấp.

Nguy cơ đặc biệt đáng lưu ý khi người bệnh:

• Dùng vượt quá liều khuyến cáo.

• Sử dụng đồng thời nhiều thuốc có chứa paracetamol.

• Uống rượu bia thường xuyên.

• Nhịn đói hoặc suy dinh dưỡng.

• Có bệnh gan từ trước.

Một nguyên nhân thường gặp là người bệnh sử dụng thuốc cảm cúm kết hợp với thuốc giảm đau mà không biết cả hai đều chứa paracetamol, dẫn đến tổng liều vượt mức an toàn.

Vì vậy, trước khi sử dụng thuốc giảm đau, cần kiểm tra thành phần và tuân thủ đúng liều được hướng dẫn.

Sử dụng thuốc chứa paracetamol quá nhiều có thể gây suy gan cấp

Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)

Nhóm thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) gồm nhiều thuốc như ibuprofen, diclofenac, naproxen và một số hoạt chất khác.

Phần lớn người sử dụng NSAIDs không gặp tổn thương gan nghiêm trọng. Tuy nhiên, một số thuốc trong nhóm có thể gây tăng men gan hoặc tổn thương gan do phản ứng đặc ứng ở một tỷ lệ nhỏ người dùng.

Nguy cơ có thể tăng khi sử dụng liều cao, kéo dài hoặc phối hợp nhiều thuốc. Người có bệnh gan nên thông báo cho bác sĩ trước khi sử dụng NSAIDs để được lựa chọn thuốc và liều phù hợp.

Thuốc chống lao

Một số thuốc điều trị lao có thể gây độc tính trên gan, đặc biệt trong các phác đồ điều trị phối hợp.

Các thuốc như isoniazid, rifampicin và pyrazinamide đều có thể liên quan đến tổn thương gan. Trong đó, pyrazinamide và isoniazid là những thuốc cần đặc biệt lưu ý.

Điều trị lao thường kéo dài nhiều tháng nên người bệnh cần được theo dõi theo lịch của cơ sở điều trị. Nếu xuất hiện chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi bất thường, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da, cần thông báo ngay cho bác sĩ.

Không tự ý ngừng thuốc chống lao, bởi việc bỏ thuốc hoặc sử dụng không đúng phác đồ có thể làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ kháng thuốc.

Thuốc kháng sinh

Một số loại kháng sinh có thể gây tổn thương gan, dù mức độ và tần suất phụ thuộc từng hoạt chất.

Một số trường hợp có thể chỉ gây tăng men gan tạm thời, trong khi một số phản ứng hiếm gặp có thể dẫn đến viêm gan do thuốc, ứ mật hoặc tổn thương gan hỗn hợp.

Tổn thương gan do kháng sinh có thể xuất hiện trong thời gian sử dụng hoặc thậm chí sau khi đã ngừng thuốc một thời gian.

Do đó, người bệnh chỉ nên sử dụng kháng sinh khi có chỉ định và không tự mua kháng sinh để điều trị các triệu chứng thông thường.

Nếu trong thời gian dùng thuốc xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa nhiều, đau bụng, buồn nôn kéo dài hoặc mệt mỏi bất thường, cần liên hệ với bác sĩ.

Thuốc điều trị động kinh

Một số thuốc chống động kinh có thể ảnh hưởng đến chức năng gan. Một số hoạt chất có nguy cơ gây tổn thương gan đáng chú ý như valproate, carbamazepine, phenytoin và phenobarbital.

Trong đó, tổn thương gan do valproate có thể nghiêm trọng, đặc biệt ở một số nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao.

Tuy nhiên, người bệnh không được tự ý ngừng thuốc chống động kinh. Việc ngừng thuốc đột ngột có thể làm xuất hiện cơn co giật hoặc khiến bệnh khó kiểm soát hơn.

Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm chức năng gan trước và trong quá trình điều trị tùy loại thuốc và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Thuốc Nam, thuốc Bắc không rõ nguồn gốc

Không chỉ thuốc Tây, thuốc Nam, thuốc Bắc và các sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc cũng có thể gây tổn thương gan.

Nguy cơ đặc biệt đáng lưu ý với những sản phẩm không được kiểm soát về thành phần, liều lượng hoặc có thể bị pha trộn thêm thuốc tân dược, kim loại nặng hay các chất khác.

Việc sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là "mát gan", "giải độc gan", "hạ men gan" nhưng không rõ thành phần có thể khiến người bệnh gặp tổn thương gan mà không nhận biết được nguyên nhân.

Do đó, không nên mặc định rằng thuốc có nguồn gốc từ thảo dược luôn an toàn cho gan.

Sử dụng thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc có thể gây tổn thương gan

Những dấu hiệu cảnh báo tổn thương gan do thuốc

Người đang sử dụng thuốc cần chú ý những dấu hiệu bất thường có thể liên quan đến tổn thương gan, chẳng hạn:

• Mệt mỏi, suy nhược bất thường.

• Chán ăn.

• Buồn nôn hoặc nôn.

• Đau hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải.

• Nước tiểu sẫm màu.

• Phân bạc màu.

• Ngứa nhiều.

• Vàng da, vàng mắt.

Một số trường hợp tổn thương gan do thuốc không có triệu chứng rõ ràng, chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm máu. Vì vậy, người sử dụng những thuốc có nguy cơ cao cần thực hiện xét nghiệm theo lịch bác sĩ chỉ định.

Lưu ý cho người bệnh

Không tự ý dùng thuốc

Chỉ sử dụng thuốc khi có chỉ định hoặc hướng dẫn phù hợp. Không tự tăng liều, kéo dài thời gian điều trị hoặc dùng nhiều thuốc có cùng hoạt chất.

Đặc biệt, cần đọc kỹ thành phần của thuốc cảm cúm, thuốc giảm đau và các sản phẩm không kê đơn để tránh vô tình sử dụng trùng hoạt chất.

Thông báo đầy đủ các thuốc đang sử dụng

Khi đi khám, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang sử dụng, bao gồm:

• Thuốc kê đơn.

• Thuốc không kê đơn.

• Vitamin và khoáng chất.

• Thực phẩm bổ sung.

• Thuốc Nam, thuốc Bắc.

• Các sản phẩm thảo dược.

Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tương tác thuốc và tổn thương gan chính xác hơn.

Không tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền

Khi nghi ngờ thuốc gây tổn thương gan, người bệnh cần liên hệ với bác sĩ để được đánh giá. Không nên tự ý ngừng thuốc, đặc biệt là thuốc chống động kinh, thuốc chống lao, insulin hoặc các thuốc điều trị bệnh mạn tính quan trọng.

Bác sĩ sẽ cân nhắc mức độ tổn thương gan và lợi ích của thuốc để quyết định có cần ngừng, thay thế hoặc điều chỉnh liều hay không.

Theo dõi xét nghiệm chức năng gan

Tùy từng loại thuốc, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra AST, ALT, bilirubin, phosphatase kiềm và các xét nghiệm khác trước hoặc trong quá trình điều trị.

Nếu men gan tăng, cần đánh giá mức độ tăng và xem xét các nguyên nhân khác thay vì kết luận ngay rằng thuốc là nguyên nhân.

Hạn chế rượu bia

Rượu bia có thể làm tăng thêm gánh nặng cho gan và khiến việc đánh giá nguyên nhân tổn thương gan trở nên phức tạp hơn. Người đang sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng gan nên hạn chế hoặc tránh rượu bia theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám ngay?

Nếu đang dùng thuốc và xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, nôn nhiều, đau bụng dữ dội, mệt mỏi nghiêm trọng hoặc lú lẫn, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm.

Trường hợp nghi ngờ uống quá liều paracetamol, cần đến cơ sở y tế ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Ngộ độc paracetamol có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng nhưng điều trị giải độc hiệu quả nhất khi được thực hiện càng sớm càng tốt.