Cách Tăng Cân Cho Người Tiểu Đường Bị Sụt Cân

Sụt cân là tình trạng khá thường gặp ở người bệnh tiểu đường, đặc biệt khi đường huyết tăng cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, tăng cân ở người tiểu đường cần được thực hiện đúng cách để vừa bổ sung đủ năng lượng, vừa hạn chế đường huyết tăng quá mức. Xây dựng chế độ ăn cân đối, giàu dinh dưỡng và kiểm soát carbohydrate là yếu tố quan trọng.

Tại sao người bệnh tiểu đường dễ bị sụt cân?

Khi đường huyết tăng cao, glucose không được đưa vào tế bào hiệu quả để sử dụng làm năng lượng. Cơ thể có thể phải huy động chất béo và cơ bắp để đáp ứng nhu cầu năng lượng, từ đó dẫn đến sụt cân.

Bên cạnh đó, glucose dư thừa được đào thải qua nước tiểu, kéo theo lượng nước ra khỏi cơ thể. Người bệnh có thể đi tiểu nhiều, khát nước và mất nước, khiến cân nặng tiếp tục giảm.

Sụt cân cũng có thể xảy ra khi người bệnh chủ động ăn kiêng quá mức vì lo đường huyết tăng hoặc cắt giảm quá nhiều tinh bột nhưng không bổ sung đầy đủ nguồn năng lượng thay thế.

Ngoài ra, nếu người bệnh sụt cân nhanh hoặc sụt cân không chủ ý, đây có thể là dấu hiệu cho thấy đường huyết chưa được kiểm soát tốt hoặc có vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, không nên chỉ tập trung vào việc tăng lượng thức ăn mà cần tìm nguyên nhân gây sụt cân.

Glucose không đi vào máu được khiến người bệnh tiểu đường dễ bị sụt cân đột ngột

Nguyên tắc dinh dưỡng

Mục tiêu của chế độ ăn tăng cân cho người tiểu đường là cung cấp đủ năng lượng và protein nhưng vẫn kiểm soát carbohydrate, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng thay vì thực phẩm nhiều đường.

Kiểm soát lượng đồ ăn chứa nhiều tinh bột

Người bệnh không cần loại bỏ hoàn toàn tinh bột khi muốn tăng cân. Carbohydrate vẫn là nguồn năng lượng quan trọng, nhưng nên lựa chọn loại phù hợp và kiểm soát khẩu phần.

Có thể ưu tiên gạo lứt, yến mạch, khoai, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt với lượng phù hợp. Đồng thời, hạn chế các nguồn tinh bột tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy và các sản phẩm chứa nhiều đường.

Khi tăng lượng thức ăn, không nên tăng mạnh cơm, bún, phở hoặc bánh mì trong một bữa vì có thể khiến đường huyết tăng nhanh. Thay vào đó, nên phân bổ carbohydrate hợp lý trong nhiều bữa.

Ưu tiên protein nạc và chất béo tốt

Protein giúp duy trì và xây dựng khối lượng cơ, đặc biệt quan trọng đối với người bệnh tiểu đường đang bị sụt cân.

Một số nguồn protein phù hợp gồm cá, thịt gia cầm bỏ da, thịt nạc, trứng, đậu phụ, các loại đậu và sản phẩm từ sữa không đường phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng.

Bên cạnh protein, có thể bổ sung các nguồn chất béo không bão hòa như quả bơ, các loại hạt, dầu ô liu hoặc dầu thực vật phù hợp. Đây là những thực phẩm giàu năng lượng, giúp tăng tổng lượng calo mà không cần ăn một khối lượng thức ăn quá lớn.

Tuy nhiên, chất béo vẫn cần được sử dụng với khẩu phần hợp lý. Không nên tăng cân bằng cách ăn nhiều đồ chiên rán, mỡ động vật hoặc thực phẩm chế biến sẵn vì có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch.

Người bệnh đái tháo đường nên ưu tiên thịt nạc trong bữa ăn

Tăng chất xơ và rau xanh

Rau xanh, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và một số loại trái cây phù hợp cung cấp chất xơ cùng nhiều vitamin, khoáng chất cần thiết.

Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và sức khỏe tiêu hóa. Người bệnh nên kết hợp rau xanh trong các bữa ăn thay vì chỉ tập trung bổ sung các thực phẩm giàu năng lượng.

Với trái cây, nên ưu tiên ăn trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp thay vì uống nước ép. Nước ép thường chứa ít chất xơ hơn và có thể khiến lượng đường được hấp thu nhanh hơn.

Hạn chế đường hấp thu nhanh

Tăng cân không đồng nghĩa với việc bổ sung nhiều đường. Nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, nước ép có đường và các loại đồ uống nhiều đường có thể cung cấp nhiều calo nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Đồng thời, lượng đường hấp thu nhanh có thể khiến đường huyết tăng mạnh sau khi sử dụng. Vì vậy, người bệnh nên ưu tiên tăng năng lượng từ protein, chất béo tốt và carbohydrate giàu chất xơ thay vì sử dụng thực phẩm chứa nhiều đường.

Chế độ ăn

Một chế độ ăn tăng cân cho người tiểu đường nên được xây dựng theo hướng tăng năng lượng từ từ, chia nhỏ khẩu phần và kiểm soát lượng carbohydrate trong từng bữa. Cách ăn này giúp cơ thể nhận đủ dinh dưỡng mà vẫn hạn chế biến động đường huyết.

Chia thành nhiều bữa nhỏ

Thay vì cố gắng ăn thật nhiều trong 2–3 bữa chính, người bệnh có thể chia thành 4–5 bữa mỗi ngày, gồm các bữa chính và bữa phụ tùy nhu cầu.

Mỗi bữa chỉ nên ăn lượng vừa đủ, tránh ăn quá no. Bữa phụ có thể lựa chọn các thực phẩm giàu dinh dưỡng như sữa không đường phù hợp, trứng, một lượng nhỏ các loại hạt hoặc thực phẩm giàu protein khác.

Cách chia nhỏ bữa ăn có thể giúp người đang chán ăn hoặc khó ăn nhiều trong một lần bổ sung năng lượng dễ dàng hơn.

Không uống quá nhiều nước ngay trước bữa ăn

Uống đủ nước vẫn rất quan trọng đối với người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, nếu uống một lượng lớn nước ngay trước bữa ăn, người bệnh có thể cảm thấy no tạm thời và ăn ít hơn.

Do đó, nếu đang cần tăng năng lượng do sụt cân, có thể uống nước rải đều trong ngày thay vì uống quá nhiều ngay trước bữa ăn. Không nên hạn chế nước một cách cực đoan để cố gắng ăn nhiều hơn.

Hạn chế đồ uống nhiều đường và rượu bia

Người bệnh nên hạn chế nước ngọt, nước có gas chứa đường, trà hoặc cà phê pha nhiều đường, đồ uống năng lượng và các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung.

Rượu bia cũng nên được hạn chế, đặc biệt ở người đang kiểm soát đường huyết hoặc sử dụng insulin và một số thuốc hạ đường huyết. Cồn có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết trong một số trường hợp và ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh.

Người tiểu đường nên loại bỏ đồ ăn nhiều đường và rượu bia trong chế độ ăn hàng ngày

Phân bổ bữa ăn hợp lý trong ngày

Người bệnh nên phân bổ lượng thức ăn hợp lý thay vì tập trung quá nhiều vào một bữa. Có thể ăn đầy đủ hơn vào bữa sáng và các bữa trong ngày, đồng thời tránh ăn quá nhiều vào buổi tối.

Không nên ăn một bữa quá no ngay trước khi đi ngủ, đặc biệt nếu người bệnh thường gặp tình trạng đường huyết tăng cao vào ban đêm.

Theo dõi đường huyết trong quá trình tăng cân

Khi thay đổi chế độ ăn để tăng cân, người bệnh nên theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu lượng thức ăn tăng lên nhưng đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu, cần đánh giá lại khẩu phần carbohydrate và kế hoạch điều trị.

Người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết không nên tự ý điều chỉnh liều thuốc chỉ vì thay đổi chế độ ăn. Bất kỳ thay đổi đáng kể nào về cân nặng, khẩu phần hoặc mức độ vận động cũng nên được trao đổi với bác sĩ điều trị.

Khi nào người bệnh tiểu đường bị sụt cân cần đi khám?

Nếu người bệnh sụt cân nhanh, sụt cân không chủ ý hoặc tiếp tục giảm cân dù đã ăn uống đầy đủ, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Đặc biệt, sụt cân kèm theo các triệu chứng như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, nhìn mờ, buồn nôn hoặc đường huyết tăng cao kéo dài có thể cho thấy bệnh tiểu đường đang kiểm soát chưa tốt.

Bác sĩ có thể đánh giá đường huyết, HbA1c, chế độ thuốc, tình trạng dinh dưỡng và các bệnh lý khác có thể liên quan đến sụt cân. Sau khi xác định nguyên nhân, kế hoạch tăng cân mới được xây dựng phù hợp và an toàn hơn.