Cách Xử Lý Khi Trẻ Sơ Sinh Bị Tiêu Chảy

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy cần được theo dõi cẩn thận vì cơ thể còn nhỏ và có thể mất nước nhanh hơn người lớn. Tuy nhiên, phân của trẻ bú mẹ vốn thường mềm, lỏng nên cha mẹ dễ nhầm với tiêu chảy. Việc nhận biết đúng dấu hiệu, tiếp tục cho trẻ bú và theo dõi tình trạng mất nước là những bước quan trọng giúp xử lý an toàn.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị tiêu chảy

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, nhiễm trùng đường tiêu hóa, thay đổi chế độ ăn và một số vấn đề liên quan đến sữa là những nguyên nhân thường gặp.

Nhiễm virus

Virus là một trong những tác nhân phổ biến gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ.

Trẻ có thể bị lây virus qua:

• Tay của người chăm sóc.

• Đồ dùng không được vệ sinh sạch.

• Tiếp xúc với người đang mắc bệnh tiêu hóa.

• Nguồn thức ăn hoặc nước bị nhiễm bẩn.

Ngoài tiêu chảy, trẻ có thể kèm nôn, sốt, quấy khóc hoặc bú kém.

Ở trẻ sơ sinh, nhiễm virus dù ban đầu không quá nghiêm trọng vẫn cần được theo dõi sát vì mất nước có thể xảy ra nhanh.

Nhiễm vi khuẩn

Một số vi khuẩn gây bệnh đường ruột có thể khiến trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần, đôi khi kèm nhầy hoặc máu.

Nguồn lây có thể liên quan đến:

• Pha sữa không đảm bảo vệ sinh.

• Bình sữa hoặc núm vú không được làm sạch đúng cách.

• Tay người chăm sóc chưa sạch.

• Thực phẩm hoặc nước nhiễm khuẩn.

Tiêu chảy do vi khuẩn có thể kèm sốt, đau bụng, nôn hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

Nếu phân có máu, trẻ sốt hoặc bú kém rõ rệt, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm.

Không dung nạp lactose tạm thời

Sau một đợt viêm hoặc nhiễm trùng đường ruột, niêm mạc ruột non có thể bị tổn thương tạm thời, làm giảm hoạt động của enzyme lactase.

Khi đó, lactose trong sữa không được tiêu hóa hoàn toàn và có thể gây:

• Phân lỏng.

• Sôi bụng.

• Chướng bụng.

• Xì hơi nhiều.

• Hăm vùng hậu môn.

Tình trạng này thường chỉ mang tính tạm thời và không đồng nghĩa trẻ phải ngừng bú mẹ.

Cha mẹ không nên tự đổi sang sữa không lactose khi chưa được bác sĩ đánh giá.

Tiêu chảy do dị ứng sữa bò hoặc không dung nạp lactose tạm thời

Dị ứng protein sữa bò

Một số trẻ có thể phản ứng với protein trong sữa bò.

Triệu chứng đường tiêu hóa có thể gồm:

• Tiêu chảy kéo dài.

• Phân có nhầy.

• Có máu trong phân.

• Nôn.

• Bụng khó chịu.

• Tăng cân kém.

Trẻ bú sữa công thức có thể tiếp xúc trực tiếp với protein sữa bò. Trẻ bú mẹ hoàn toàn cũng có thể gặp phản ứng trong một số trường hợp do protein từ thực phẩm người mẹ ăn đi vào sữa mẹ với lượng nhỏ.

Dị ứng protein sữa bò khác với không dung nạp lactose, vì đây là phản ứng liên quan đến hệ miễn dịch.

Sử dụng thuốc

Một số loại thuốc, đặc biệt là kháng sinh, có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và khiến trẻ đi ngoài phân lỏng hơn.

Nếu tiêu chảy xuất hiện trong hoặc sau quá trình dùng thuốc, cha mẹ nên thông báo cho bác sĩ đang điều trị.

Không tự ý ngừng kháng sinh hoặc sử dụng thêm thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ.

Một số nguyên nhân khác

Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn ở trẻ sơ sinh đôi khi có thể liên quan đến những bệnh lý ít gặp hơn như:

• Rối loạn hấp thu bẩm sinh.

• Bệnh lý đường ruột.

• Rối loạn chuyển hóa.

• Bất thường miễn dịch.

Những trường hợp này thường đi kèm các dấu hiệu như chậm tăng cân, suy dinh dưỡng, tiêu chảy từ rất sớm hoặc kéo dài không cải thiện.

Dấu hiệu nhận biết

Phân của trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ bú mẹ hoàn toàn, vốn có thể mềm, lỏng và đi nhiều lần trong ngày. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào độ lỏng của phân để kết luận trẻ bị tiêu chảy.

Cha mẹ nên chú ý sự thay đổi so với thói quen đi ngoài bình thường của trẻ.

Một số dấu hiệu gợi ý tiêu chảy gồm:

• Số lần đi ngoài tăng đột ngột.

• Phân nhiều nước hơn bình thường.

• Phân thấm nhanh vào tã.

• Phân có nhầy hoặc máu.

• Trẻ đi ngoài liên tục kèm quấy khóc.

• Bú ít hơn.

• Nôn.

• Sốt.

• Bụng chướng hoặc khó chịu.

Nhận biết trẻ sơ sinh tiêu chảy qua phân

Điều quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy là theo dõi dấu hiệu mất nước.

Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ:

• Ít tiểu hơn bình thường.

• Tã khô trong thời gian dài.

• Miệng và môi khô.

• Khóc ít nước mắt.

• Mắt trũng.

• Thóp trũng.

• Da lạnh hoặc nhợt.

• Trẻ mệt, ngủ nhiều bất thường hoặc khó đánh thức.

• Bú yếu, bỏ bú.

Trẻ sơ sinh có lượng nước dự trữ trong cơ thể thấp nên mất nước có thể diễn biến nhanh. Không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện nhiều dấu hiệu mới đưa đi khám.

Cách xử lý tại nhà hiệu quả

Việc chăm sóc trẻ sơ sinh bị tiêu chảy tại nhà chủ yếu nhằm duy trì lượng dịch, dinh dưỡng và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.

Tiếp tục cho trẻ bú mẹ

Nếu trẻ đang bú mẹ, không nên ngừng bú khi trẻ bị tiêu chảy.

Sữa mẹ cung cấp:

• Nước.

• Năng lượng.

• Protein.

• Chất béo.

• Kháng thể và nhiều thành phần hỗ trợ miễn dịch.

Có thể cho trẻ bú thường xuyên hơn nhưng mỗi lần một lượng vừa phải nếu trẻ dễ nôn.

Nếu trẻ vẫn bú tốt và tỉnh táo, đây thường là dấu hiệu tương đối tích cực.

Không tự ý đổi sữa công thức

Nếu trẻ đang dùng sữa công thức, cha mẹ nên tiếp tục loại sữa đang sử dụng trừ khi bác sĩ có chỉ định đổi.

Không nên tự:

• Pha sữa loãng hơn.

• Giảm lượng bột so với hướng dẫn.

• Đổi liên tục nhiều loại sữa.

• Chuyển sang sữa không lactose.

• Sử dụng sữa thủy phân đặc biệt.

Việc thay đổi sữa cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, đặc biệt khi nghi ngờ dị ứng protein sữa bò hoặc không dung nạp lactose.

Pha sữa đúng hướng dẫn

Sữa công thức cần được pha đúng tỷ lệ giữa bột và nước theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Pha quá đặc có thể làm tăng tải chất hòa tan đối với cơ thể trẻ, trong khi pha quá loãng khiến trẻ không nhận đủ năng lượng và dưỡng chất.

Bình sữa, núm vú và dụng cụ pha cần được làm sạch cẩn thận để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Bù nước đúng cách

Trẻ tiêu chảy có thể cần được bù nước và điện giải, nhưng với trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ dưới 3 tháng tuổi, việc sử dụng dung dịch Oresol nên được thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Cha mẹ không nên tự pha nước đường, nước muối hoặc dung dịch bù nước theo công thức truyền miệng cho trẻ sơ sinh.

Cũng không nên cho trẻ uống nước lọc thay cho sữa với mục đích bù nước vì có thể làm mất cân bằng điện giải và giảm lượng dinh dưỡng trẻ nhận được.

Nếu trẻ đi ngoài nhiều lần hoặc có dấu hiệu mất nước, nên liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể.

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy vẫn nên cho bú mẹ bình thường

Theo dõi số lần đi ngoài và số tã ướt

Cha mẹ có thể ghi lại:

• Số lần trẻ đi ngoài.

• Đặc điểm phân.

• Số lần nôn.

• Số cữ bú.

• Số tã ướt.

• Nhiệt độ cơ thể.

Những thông tin này rất hữu ích khi cần đưa trẻ đi khám.

Nếu số tã ướt giảm rõ rệt so với bình thường, đây có thể là dấu hiệu trẻ đang thiếu nước.

Chăm sóc vùng da mặc tã

Tiêu chảy nhiều có thể khiến vùng hậu môn và mông của trẻ dễ bị hăm.

Sau mỗi lần đi ngoài:

• Làm sạch nhẹ nhàng bằng nước ấm.

• Lau khô bằng cách thấm nhẹ, không chà xát.

• Thay tã thường xuyên.

• Có thể sử dụng kem bảo vệ da phù hợp cho trẻ nếu cần.

Không nên dùng sản phẩm chứa hương liệu hoặc chất tẩy rửa mạnh lên vùng da đang kích ứng.

Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy

Thuốc cầm tiêu chảy dành cho người lớn không được tự ý sử dụng cho trẻ sơ sinh.

Các thuốc này có thể gây tác dụng phụ nguy hiểm và không giải quyết nguyên nhân gây bệnh.

Tương tự, không nên tự dùng:

• Kháng sinh.

• Men tiêu hóa.

• Thuốc chống nôn.

• Thuốc thảo dược.

• Các loại nước lá.

Mọi loại thuốc sử dụng cho trẻ sơ sinh nên có hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nào nên đưa trẻ đến bệnh viện?

Trẻ sơ sinh là nhóm có nguy cơ biến chứng cao, vì vậy ngưỡng đưa trẻ đi khám nên thấp hơn so với trẻ lớn.

Nếu trẻ thực sự đang trong giai đoạn sơ sinh, đặc biệt dưới 28 ngày tuổi, tiêu chảy rõ rệt nên được bác sĩ đánh giá sớm ngay cả khi chưa có biểu hiện mất nước nặng.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên.

• Bỏ bú hoặc bú rất kém.

• Nôn liên tục.

• Đi ngoài nhiều lần, phân toàn nước.

• Phân có máu.

• Bụng chướng rõ.

• Trẻ ít tiểu hoặc không có tã ướt trong thời gian dài.

• Miệng khô, mắt hoặc thóp trũng.

• Trẻ ngủ li bì, khó đánh thức.

• Quấy khóc bất thường hoặc yếu rõ rệt.

• Tay chân lạnh, da nhợt hoặc tím tái.

• Tiêu chảy kéo dài hoặc ngày càng nặng.

• Trẻ có bệnh nền hoặc sinh non.

Đặc biệt, nếu trẻ có biểu hiện lừ đừ, không thể bú, khó đánh thức, thở bất thường hoặc có dấu hiệu mất nước nặng, cần đưa trẻ đi cấp cứu.

Cha mẹ cũng không nên đợi đến khi trẻ “đi ngoài rất nhiều” mới tìm sự trợ giúp. Ở trẻ sơ sinh, đánh giá sớm giúp giảm nguy cơ mất nước và phát hiện kịp thời các nguyên nhân cần điều trị đặc hiệu.