Đại Tràng Sigma Là Gì? Vị Trí, Chức Năng Và Các Bệnh Thường Gặp

Đại tràng Sigma là đoạn cuối của đại tràng, nằm giữa đại tràng xuống và trực tràng. Bộ phận này có hình cong giống chữ S, đóng vai trò vận chuyển, cô đặc và tạm giữ phân trước khi đưa xuống trực tràng. Do đặc điểm giải phẫu và áp lực trong lòng ruột, đại tràng Sigma cũng là vị trí thường gặp của bệnh túi thừa, viêm, xoắn ruột, polyp và ung thư.

Đại tràng Sigma là gì?

Đại tràng Sigma, còn gọi là đại tràng xích ma, là phần cuối của đại tràng trước khi đường tiêu hóa chuyển tiếp sang trực tràng.

Tên gọi “Sigma” xuất phát từ hình dạng cong của đoạn ruột này, tương tự chữ Sigma trong bảng chữ cái Hy Lạp. Đây là đoạn đại tràng tương đối di động và có chiều dài thay đổi giữa từng người.

Xét theo thứ tự giải phẫu, ruột già gồm:

• Manh tràng.

• Đại tràng lên.

• Đại tràng ngang.

• Đại tràng xuống.

• Đại tràng Sigma.

• Trực tràng.

Sau khi phân di chuyển qua đại tràng xuống, nó sẽ đi vào đại tràng Sigma rồi tiếp tục xuống trực tràng để được lưu trữ trước khi đại tiện.

Vị trí của đại tràng sigma

Đại tràng Sigma nằm ở đâu?

Đại tràng Sigma nằm chủ yếu ở vùng bụng dưới bên trái và vùng chậu.

Đoạn ruột này bắt đầu từ phần cuối của đại tràng xuống, sau đó cong vào trong và hướng xuống vùng chậu trước khi nối với trực tràng.

Vị trí chính xác có thể thay đổi tùy từng người vì đại tràng Sigma có mạc treo riêng, giúp nó tương đối linh động trong ổ bụng.

Do nằm ở vùng bụng dưới bên trái, nhiều bệnh lý liên quan đến đại tràng Sigma có thể gây đau hoặc khó chịu tại vị trí này.

Tuy nhiên, đau bụng dưới bên trái không phải lúc nào cũng do đại tràng Sigma vì khu vực này còn có nhiều cơ quan khác.

Cấu tạo của đại tràng Sigma

Đại tràng Sigma có cấu tạo tương tự các phần khác của đại tràng nhưng có một số đặc điểm riêng.

Hình dạng cong

Đại tràng Sigma thường cong thành hình chữ S.

Đặc điểm này giúp đoạn ruột có khả năng chứa và vận chuyển phân nhưng cũng khiến nó dễ bị xoắn hơn trong một số điều kiện giải phẫu bất thường.

Thành đại tràng Sigma

Thành ruột gồm nhiều lớp từ trong ra ngoài:

Niêm mạc: Tiếp xúc trực tiếp với phân và chứa các tuyến tiết chất nhầy.

Lớp dưới niêm mạc: Chứa mạch máu, thần kinh và mô liên kết.

Lớp cơ: Có nhiệm vụ tạo các cơn co bóp để vận chuyển phân.

Lớp ngoài: Bao bọc và hỗ trợ liên kết đoạn ruột với các cấu trúc xung quanh.

Niêm mạc đại tràng Sigma không có các nhung mao hấp thu dưỡng chất như ruột non nhưng có nhiều tế bào tiết nhầy nhằm giúp phân di chuyển dễ dàng hơn.

Mạc treo đại tràng Sigma

Đại tràng Sigma được treo bởi mạc treo Sigma, chứa mạch máu và dây thần kinh nuôi dưỡng đoạn ruột.

Nhờ có mạc treo, đại tràng Sigma có khả năng di động nhất định.

Tuy nhiên, nếu đoạn Sigma quá dài hoặc mạc treo bất thường, ruột có thể dễ xoắn quanh trục, dẫn đến xoắn đại tràng Sigma.

Đại tràng Sigma có chức năng gì?

Đại tràng Sigma đảm nhiệm một số vai trò quan trọng trong giai đoạn cuối của quá trình tiêu hóa.

Tiếp tục hấp thu nước

Khi chất thải đi đến đại tràng Sigma, phần lớn nước đã được hấp thu ở các đoạn trước của đại tràng.

Tuy nhiên, đoạn Sigma vẫn tiếp tục hấp thu thêm nước và một số chất điện giải, khiến phân trở nên cô đặc hơn.

Nếu phân lưu lại quá lâu, lượng nước bị hấp thu quá nhiều có thể khiến phân cứng và làm táo bón nặng hơn.

Vận chuyển phân

Các cơ ở thành đại tràng Sigma tạo ra các đợt co bóp để đẩy phân xuống trực tràng.

Một số cơn co mạnh có thể xuất hiện sau bữa ăn, giúp đưa một lượng phân đáng kể về phía trực tràng và tạo cảm giác muốn đại tiện.

Tạm giữ phân

Đại tràng Sigma có thể giữ phân trong thời gian ngắn trước khi phân được chuyển xuống trực tràng.

Điều này giúp cơ thể kiểm soát thời điểm đại tiện thay vì phân liên tục đi xuống hậu môn.

Tiết chất nhầy

Niêm mạc ruột tiết chất nhầy giúp bôi trơn bề mặt phân, từ đó hỗ trợ phân di chuyển dễ dàng hơn qua đại tràng và trực tràng.

Các bệnh thường gặp ở đại tràng Sigma

Do đặc điểm giải phẫu và áp lực trong lòng ruột, đại tràng Sigma là vị trí có thể xuất hiện nhiều bệnh lý.

Túi thừa đại tràng Sigma

Túi thừa là những túi nhỏ phình ra từ các điểm yếu của thành đại tràng.

Ở nhiều người, túi thừa xuất hiện nhiều nhất tại đại tràng Sigma.

Phần lớn trường hợp không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi túi thừa bị viêm, người bệnh có thể mắc viêm túi thừa đại tràng Sigma.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Đau bụng dưới bên trái.

• Sốt.

• Chướng bụng.

• Táo bón hoặc tiêu chảy.

• Buồn nôn.

Một số trường hợp nặng có thể gây áp xe, thủng ruột, đường rò hoặc hẹp đại tràng.

Bệnh túi thừa có thể phát triển ở bất cứ đâu trên đại tràng

Xoắn đại tràng Sigma

Xoắn đại tràng Sigma xảy ra khi đoạn ruột này xoay quanh trục mạc treo, gây bít lòng ruột.

Tình trạng này có thể gây:

• Đau bụng đột ngột.

• Chướng bụng nhanh.

• Bí trung tiện.

• Bí đại tiện.

• Buồn nôn hoặc nôn.

Nếu mạch máu bị chèn ép, đoạn ruột có thể thiếu máu và hoại tử.

Xoắn đại tràng Sigma là tình trạng cần được đánh giá và điều trị sớm.

Polyp đại tràng Sigma

Polyp là những khối mô phát triển từ niêm mạc ruột.

Nhiều polyp lành tính nhưng một số loại, đặc biệt polyp tuyến và một số tổn thương răng cưa, có khả năng tiến triển thành ung thư theo thời gian.

Polyp nhỏ thường không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện khi nội soi đại tràng.

Một số polyp lớn hơn có thể gây:

• Đi ngoài ra máu.

• Thiếu máu.

• Thay đổi thói quen đại tiện.

Việc loại bỏ polyp phù hợp giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Ung thư đại tràng Sigma

Ung thư có thể hình thành từ các tế bào niêm mạc đại tràng Sigma.

Do phân tại đoạn này đã khá đặc và lòng ruột tương đối hẹp, khối u phát triển có thể gây tắc nghẽn rõ hơn khi kích thước tăng.

Các dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Táo bón mới xuất hiện.

• Tiêu chảy xen kẽ táo bón.

• Đi ngoài ra máu.

• Thay đổi thói quen đại tiện.

• Đau bụng dưới bên trái.

• Chướng bụng.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Thiếu máu.

Ung thư đại tràng Sigma giai đoạn sớm đôi khi không có triệu chứng rõ rệt, vì vậy tầm soát vẫn rất quan trọng.

Viêm đại tràng Sigma

Viêm có thể ảnh hưởng riêng đoạn Sigma hoặc xuất hiện như một phần của bệnh lý đại tràng rộng hơn.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Nhiễm trùng.

• Bệnh viêm ruột.

• Thiếu máu cục bộ.

• Viêm túi thừa.

• Một số nguyên nhân khác.

Triệu chứng có thể gồm đau bụng, tiêu chảy, phân có nhầy hoặc máu, sốt và cảm giác mót rặn.

Hẹp đại tràng Sigma

Hẹp có thể xuất hiện sau:

• Viêm túi thừa kéo dài.

• Bệnh Crohn.

• Phẫu thuật.

• Ung thư.

• Một số tình trạng viêm mạn tính khác.

Khi lòng ruột hẹp nhiều, người bệnh có thể bị táo bón, đau bụng, chướng bụng và thậm chí tắc ruột.

Dấu hiệu bất thường ở đại tràng Sigma

Không có triệu chứng nào chỉ đặc hiệu cho bệnh đại tràng Sigma.

Tuy nhiên, cần chú ý khi có:

• Đau bụng dưới bên trái kéo dài.

• Táo bón mới xuất hiện.

• Tiêu chảy kéo dài.

• Thay đổi số lần đại tiện.

• Đi ngoài ra máu.

• Cảm giác đại tiện không hết.

• Chướng bụng tái diễn.

• Sụt cân không chủ ý.

• Thiếu máu không rõ nguyên nhân.

Các dấu hiệu này có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau, vì vậy cần được chẩn đoán thay vì tự kết luận.

Cách bảo vệ đại tràng khỏe mạnh

Không có phương pháp riêng chỉ dành cho đoạn Sigma, nhưng một số thói quen có lợi cho toàn bộ đại trực tràng.

Ăn đủ chất xơ

Rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp tăng thể tích phân và hỗ trợ nhu động ruột.

Tuy nhiên, người đang bị hẹp ruột hoặc tắc ruột không nên tự tăng chất xơ mà cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chế độ ăn uống đầy đủ chất xơ sẽ giúp bảo vệ đại tràng khỏe mạnh

Uống đủ nước

Nước giúp phân mềm hơn và hỗ trợ quá trình đại tiện.

Nhu cầu nước tùy thuộc cân nặng, mức vận động, thời tiết và bệnh lý nền.

Vận động thường xuyên

Hoạt động thể chất giúp hỗ trợ nhu động đại tràng và giảm nguy cơ táo bón.

Hạn chế nhịn đại tiện

Nhịn đi ngoài thường xuyên có thể khiến phân lưu lại lâu trong đại tràng, mất thêm nước và trở nên cứng hơn.

Tầm soát ung thư đại trực tràng

Tầm soát giúp phát hiện polyp hoặc ung thư trước khi xuất hiện triệu chứng.

Người có tiền sử gia đình, polyp, bệnh viêm ruột hoặc hội chứng di truyền có thể cần tầm soát sớm hơn người có nguy cơ trung bình.