Điều Trị Bệnh Crohn Như Thế Nào?

Điều trị bệnh Crohn tập trung vào kiểm soát tình trạng viêm, giảm triệu chứng, đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm và phòng ngừa các biến chứng như hẹp ruột, tắc ruột, áp xe hoặc đường rò. Tùy mức độ và vị trí tổn thương, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc, liệu pháp sinh học, điều chỉnh dinh dưỡng hoặc phẫu thuật. Phác đồ cần được cá nhân hóa và theo dõi lâu dài.

Bệnh Crohn có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Bệnh Crohn là một dạng bệnh viêm ruột mạn tính (IBD) có thể ảnh hưởng đến bất kỳ vị trí nào của đường tiêu hóa, nhưng thường gặp ở đoạn cuối ruột non và đại tràng.

Hiện nay, chưa có phương pháp nào có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh Crohn. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị hiện đại có thể giúp kiểm soát tình trạng viêm, giảm triệu chứng và duy trì bệnh ở trạng thái thuyên giảm trong thời gian dài.

Theo NIDDK, mục tiêu điều trị bệnh Crohn gồm giảm viêm đường ruột, ngăn các đợt bùng phát triệu chứng và duy trì tình trạng thuyên giảm.

Ngay cả khi phải phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột bị tổn thương, bệnh vẫn có thể tái phát ở những vị trí khác của đường tiêu hóa. Vì vậy, người bệnh thường cần được theo dõi lâu dài sau điều trị.

Chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn đối với bệnh Crohn

Mục tiêu điều trị bệnh Crohn

Điều trị Crohn không chỉ nhằm giảm đau bụng hoặc tiêu chảy. Mục tiêu dài hạn là kiểm soát tình trạng viêm thực sự bên trong đường ruột và hạn chế các tổn thương tiến triển.

Các mục tiêu chính gồm:

• Giảm đau bụng, tiêu chảy và các triệu chứng khác.

• Kiểm soát tình trạng viêm đường tiêu hóa.

• Đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm.

• Duy trì thuyên giảm và hạn chế tái phát.

• Hạn chế phụ thuộc vào corticosteroid.

• Làm lành niêm mạc đường ruột khi có thể.

• Phòng ngừa hẹp ruột, đường rò, áp xe và tắc ruột.

• Duy trì dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống.

• Giảm nguy cơ phải phẫu thuật hoặc tái phẫu thuật.

Điều trị bệnh Crohn bằng thuốc

Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ hoạt động của bệnh, vị trí viêm, biến chứng, những thuốc đã sử dụng trước đó và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Corticosteroid

Corticosteroid có tác dụng chống viêm mạnh và thường được sử dụng để kiểm soát nhanh đợt Crohn đang hoạt động.

Một số trường hợp Crohn nhẹ đến trung bình ở vùng hồi tràng – manh tràng có thể được điều trị bằng budesonide. Khi bệnh nặng hơn hoặc tổn thương rộng, bác sĩ có thể cân nhắc corticosteroid toàn thân.

Tuy nhiên, corticosteroid không phải thuốc duy trì lâu dài vì sử dụng kéo dài có thể gây loãng xương, tăng đường huyết, tăng nguy cơ nhiễm trùng, tăng cân và nhiều tác dụng phụ khác.

Thuốc điều hòa miễn dịch

Các thuốc điều hòa hoặc ức chế miễn dịch giúp giảm hoạt động bất thường của hệ miễn dịch có liên quan đến tình trạng viêm trong bệnh Crohn.

Một số thuốc có thể được sử dụng trong những trường hợp thích hợp để duy trì thuyên giảm hoặc phối hợp với thuốc sinh học.

Tuy nhiên, các thuốc như thiopurine không được ưu tiên sử dụng đơn độc để nhanh chóng đưa Crohn mức độ trung bình đến nặng vào thuyên giảm. AGA hiện vẫn xem chúng có thể có vai trò duy trì ở một số bệnh nhân sau khi bệnh đã được kiểm soát.

Người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần được theo dõi xét nghiệm máu và nguy cơ nhiễm trùng theo chỉ định.

Thuốc sinh học

Thuốc sinh học là một trong những bước tiến quan trọng trong điều trị Crohn mức độ trung bình đến nặng.

Các thuốc này tác động vào những phân tử hoặc con đường miễn dịch cụ thể tham gia vào quá trình viêm.

Một số nhóm thường được sử dụng gồm:

• Thuốc kháng TNF như infliximab hoặc adalimumab.

• Thuốc tác động lên integrin như vedolizumab.

• Thuốc tác động lên interleukin như ustekinumab.

• Các thuốc ức chế IL-23 như risankizumab và một số thuốc mới hơn.

Thuốc phân tử nhỏ

Bên cạnh thuốc sinh học dạng tiêm hoặc truyền, một số thuốc phân tử nhỏ dùng đường uống cũng đã được đưa vào điều trị Crohn.

Upadacitinib là một ví dụ thuộc nhóm ức chế JAK và có thể được sử dụng cho một số bệnh nhân Crohn mức độ trung bình đến nặng tùy tiền sử điều trị, nguy cơ và chỉ định chuyên môn.

Nhóm thuốc này tác động lên các con đường truyền tín hiệu miễn dịch bên trong tế bào. Do có những nguy cơ và chống chỉ định riêng, việc sử dụng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ.

Mục tiêu điều trị bệnh Crohn là giảm viêm, giảm đau

Thuốc 5-ASA có còn được sử dụng không?

Mesalamine từng được sử dụng khá phổ biến cho các bệnh viêm ruột. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay cho thấy hiệu quả của thuốc đối với Crohn thể lòng ruột khá hạn chế.

Hướng dẫn ACG mới nhất không khuyến nghị mesalamine để đưa Crohn thể lòng ruột vào thuyên giảm hoặc duy trì thuyên giảm. Sulfasalazine chỉ có thể được cân nhắc trong một số trường hợp Crohn đại tràng nhẹ.

Điều này khác với viêm loét đại tràng, nơi các thuốc 5-ASA vẫn có vai trò rõ ràng hơn.

Kháng sinh

Kháng sinh không phải phương pháp điều trị thường quy cho mọi trường hợp Crohn.

Bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh khi người bệnh xuất hiện các biến chứng liên quan đến nhiễm trùng, chẳng hạn:

• Áp xe.

• Một số đường rò.

• Nhiễm trùng quanh hậu môn.

NIDDK cũng lưu ý kháng sinh thường được sử dụng để phòng hoặc điều trị các biến chứng nhiễm trùng như áp xe và đường rò.

Điều trị bệnh Crohn theo mức độ

Không phải tất cả bệnh nhân Crohn đều cần cùng một phác đồ. Mức độ hoạt động và nguy cơ biến chứng là cơ sở quan trọng để bác sĩ lựa chọn điều trị.

Bệnh Crohn nhẹ

Đối với bệnh nhẹ, nguy cơ thấp và tổn thương khu trú, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp điều trị ít mạnh hơn và theo dõi sát.

Nếu Crohn nhẹ đến trung bình nằm ở vùng hồi – manh tràng, budesonide có thể được sử dụng trong thời gian ngắn nhằm kiểm soát đợt viêm.

Một số bệnh nhân nguy cơ thấp có thể kết hợp chế độ ăn phù hợp và theo dõi chặt chẽ. Tuy nhiên, chế độ ăn không nên được sử dụng để trì hoãn thuốc khi bệnh có dấu hiệu tiến triển.

Bệnh Crohn trung bình đến nặng

Người có tình trạng viêm đáng kể, triệu chứng kéo dài, tổn thương sâu hoặc nguy cơ biến chứng cao thường cần điều trị tích cực hơn.

Hiện nay, xu hướng điều trị là cân nhắc thuốc sinh học hoặc liệu pháp tiên tiến sớm thay vì sử dụng corticosteroid nhiều lần rồi mới chuyển sang thuốc mạnh hơn.

Điều này giúp hướng tới kiểm soát viêm lâu dài và giảm sự phụ thuộc vào steroid.

Crohn có đường rò quanh hậu môn

Crohn có đường rò quanh hậu môn là thể bệnh phức tạp và thường cần phối hợp giữa bác sĩ tiêu hóa và bác sĩ ngoại khoa.

Trước tiên cần kiểm tra xem có áp xe hay không. Nếu có, ổ áp xe thường cần được dẫn lưu.

Đối với đường rò hoạt động, infliximab vẫn là một trong những phương pháp điều trị quan trọng. Các liệu pháp khác như adalimumab, ustekinumab, vedolizumab hoặc một số thuốc tiên tiến cũng có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp.

Khi nào bệnh Crohn cần phẫu thuật?

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên cho tất cả bệnh nhân, nhưng có vai trò rất quan trọng khi thuốc không kiểm soát được bệnh hoặc đã xuất hiện biến chứng.

Theo NIDDK, có khoảng 30–55% người mắc Crohn có thể cần phẫu thuật trong vòng 10 năm kể từ khi được chẩn đoán.

Một số trường hợp thường được cân nhắc phẫu thuật gồm:

• Hẹp ruột gây tắc nghẽn.

• Áp xe.

• Đường rò phức tạp.

• Chảy máu nghiêm trọng.

• Viêm kéo dài không đáp ứng thuốc.

• Tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư.

• Đoạn ruột bị tổn thương nghiêm trọng.

Cắt đoạn ruột

Bác sĩ có thể cắt bỏ đoạn ruột bị tổn thương và nối hai đầu ruột khỏe mạnh với nhau.

Tùy vị trí Crohn, phẫu thuật có thể được thực hiện ở ruột non hoặc đại tràng.

Phẫu thuật điều trị hẹp ruột

Một số trường hợp hẹp ruột có thể được xử trí bằng kỹ thuật mở rộng đoạn hẹp thay vì cắt bỏ quá nhiều ruột, tùy đặc điểm tổn thương.

Điều này đặc biệt quan trọng ở bệnh nhân đã trải qua nhiều lần phẫu thuật vì việc mất quá nhiều ruột non có thể dẫn đến hội chứng ruột ngắn.

Phẫu thuật không chữa khỏi bệnh Crohn

Đây là điểm người bệnh cần hiểu rõ.

Việc loại bỏ đoạn ruột đang viêm có thể cải thiện đáng kể triệu chứng và xử lý biến chứng, nhưng Crohn có thể tái phát ở khu vực khác hoặc gần vị trí phẫu thuật.

Vì vậy, ACG khuyến nghị đánh giá lại bằng nội soi khoảng 6–12 tháng sau phẫu thuật để phát hiện sớm tình trạng tái phát.

Chế độ ăn hỗ trợ điều trị bệnh Crohn

Không có một chế độ ăn nào được chứng minh có thể chữa khỏi bệnh Crohn.

Tuy nhiên, chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp hạn chế suy dinh dưỡng, duy trì cân nặng và giảm một số triệu chứng trong quá trình điều trị.

Khi bệnh ổn định, người bệnh nên hướng tới chế độ ăn đa dạng và cân đối. Hướng dẫn ACG 2025 ghi nhận chế độ ăn Địa Trung Hải có thể là một lựa chọn ở một số bệnh nhân Crohn nhẹ đến trung bình, nguy cơ thấp và được theo dõi phù hợp.

Trong đợt bùng phát, chế độ ăn có thể cần thay đổi tùy triệu chứng:

• Giảm tạm thời chất xơ thô nếu có hẹp ruột hoặc tiêu chảy nhiều.

• Chia thành nhiều bữa nhỏ nếu ăn uống khó khăn.

• Bổ sung đủ protein và năng lượng nếu sụt cân.

• Uống đủ nước và điện giải nếu tiêu chảy.

• Điều chỉnh sữa nếu xuất hiện không dung nạp lactose.

• Bổ sung sắt, vitamin B12, vitamin D hoặc các vi chất khác khi có thiếu hụt được xác định.

Trẻ em mắc Crohn có thể được sử dụng dinh dưỡng qua đường tiêu hóa hoàn toàn trong một số trường hợp nhằm đưa bệnh vào thuyên giảm, dưới sự giám sát của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.

Người bệnh không nên tự áp dụng chế độ ăn quá kiêng khem vì Crohn có thể làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng.

Việc thay đổi lối sống sẽ giúp cải thiện các tình trạng của bệnh

Thay đổi lối sống có giúp kiểm soát bệnh Crohn không?

Lối sống không thay thế thuốc nhưng đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát bệnh.

Không hút thuốc

Hút thuốc có liên quan đến diễn biến Crohn bất lợi hơn. Vì vậy, người mắc bệnh nên ngừng hút thuốc và tránh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc.

Vận động phù hợp

Hoạt động thể chất vừa sức giúp duy trì sức khỏe cơ bắp, xương và tinh thần.

Trong đợt bệnh hoạt động mạnh, mức độ vận động cần điều chỉnh theo thể trạng.

Hạn chế tự sử dụng NSAID

Các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen hoặc naproxen có thể làm triệu chứng Crohn nặng hơn ở một số người.

NIDDK khuyến cáo người bệnh trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc không kê đơn và thường ưu tiên acetaminophen khi cần giảm đau nhẹ nếu phù hợp.

Quản lý căng thẳng

Căng thẳng không phải nguyên nhân trực tiếp gây  bệnh Crohn nhưng có thể khiến người bệnh cảm nhận triệu chứng rõ hơn và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Ngủ đủ, vận động, liệu pháp tâm lý hoặc các biện pháp thư giãn có thể hỗ trợ người bệnh kiểm soát stress.

Theo dõi bệnh Crohn sau điều trị

Việc hết đau bụng hoặc hết tiêu chảy chưa chắc đồng nghĩa tình trạng viêm trong ruột đã hoàn toàn được kiểm soát.

Do đó, bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp để theo dõi:

• Triệu chứng lâm sàng.

• Xét nghiệm máu.

• Calprotectin trong phân.

• Nội soi.

• Siêu âm đường ruột.

• CT hoặc MRI ruột khi cần thiết.

Khi nào người bệnh cần đi khám ngay?

Người mắc Crohn cần liên hệ với bác sĩ nếu triệu chứng tăng lên hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường.

Đặc biệt, cần được đánh giá y tế sớm khi có:

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng nhanh.

• Bụng chướng rõ.

• Nôn nhiều.

• Không thể trung tiện hoặc đại tiện.

• Sốt cao hoặc rét run.

• Đi ngoài ra nhiều máu.

• Đau, sưng hoặc chảy mủ quanh hậu môn.

• Tiêu chảy kéo dài kèm dấu hiệu mất nước.

• Sụt cân nhanh hoặc suy kiệt.

Đau bụng, chướng bụng, nôn và không trung tiện có thể là biểu hiện của tắc ruột; sốt kèm đau khu trú có thể liên quan đến áp xe. Đây là những biến chứng có thể cần điều trị tại bệnh viện hoặc phẫu thuật.