Điều Trị Nhiễm Độc Gan Do Thuốc Như Thế Nào?

Nhiễm độc gan do thuốc có thể xảy ra khi gan bị tổn thương bởi thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược. Mức độ tổn thương rất đa dạng, từ tăng men gan thoáng qua đến suy gan cấp. Vì vậy, điều trị nhiễm độc gan do thuốc cần được thực hiện sớm, xác định đúng nguyên nhân và theo dõi chặt chẽ chức năng gan.

Ngừng thuốc và xử lý ban đầu

Khi nghi ngờ tổn thương gan do thuốc, việc đầu tiên là xác định các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm thảo dược mà người bệnh đang sử dụng. Bác sĩ sẽ đánh giá mối liên quan giữa thuốc và tổn thương gan, đồng thời loại trừ những nguyên nhân khác có thể gây tăng men gan hoặc suy giảm chức năng gan.

Người bệnh nên ngừng thuốc nếu thấy có dấu hiệu bất thường về bệnh gan

Dừng thuốc gây hại

Nếu một loại thuốc được xác định hoặc nghi ngờ là nguyên nhân gây tổn thương gan, bác sĩ thường sẽ cân nhắc ngừng thuốc nghi ngờ. Đây là bước điều trị quan trọng đối với phần lớn trường hợp tổn thương gan do thuốc.

Người bệnh không nên tự ý tiếp tục sử dụng thuốc với hy vọng men gan sẽ tự giảm. Đồng thời, cũng không nên tự ý ngừng những thuốc thiết yếu đang điều trị bệnh nền mà chưa trao đổi với bác sĩ. Việc thay thế hoặc dừng thuốc cần được cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ của từng trường hợp.

Sau khi loại bỏ tác nhân gây tổn thương, đa số trường hợp tổn thương gan do thuốc có thể cải thiện theo thời gian nếu không xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.

Giải độc đặc hiệu

Không phải mọi trường hợp nhiễm độc gan do thuốc đều có thuốc giải độc đặc hiệu. Một ngoại lệ quan trọng là ngộ độc acetaminophen (paracetamol).

Trong trường hợp quá liều hoặc nghi ngờ ngộ độc paracetamol, bác sĩ có thể chỉ định N-acetylcysteine (NAC) càng sớm càng tốt. NAC giúp bổ sung tiền chất glutathione và hạn chế tổn thương gan do chất chuyển hóa độc của paracetamol. Hiệu quả bảo vệ gan cao nhất khi được sử dụng sớm, nhưng thuốc vẫn có thể mang lại lợi ích ngay cả khi người bệnh đã xuất hiện tổn thương gan.

Đây là thuốc cần được sử dụng dưới sự theo dõi của nhân viên y tế. Người bệnh không nên tự mua NAC để điều trị tại nhà khi nghi ngờ ngộ độc paracetamol.

Đánh giá và theo dõi chức năng gan

Sau khi ngừng thuốc nghi ngờ, người bệnh có thể cần được xét nghiệm máu định kỳ để đánh giá diễn biến tổn thương gan. Các chỉ số thường được bác sĩ quan tâm gồm men gan, bilirubin và các xét nghiệm phản ánh chức năng tổng hợp của gan như PT/INR.

Tần suất xét nghiệm phụ thuộc vào mức độ tổn thương và diễn biến lâm sàng. Nếu men gan tiếp tục tăng, vàng da xuất hiện hoặc chức năng đông máu suy giảm, người bệnh cần được đánh giá và theo dõi sát hơn.

Chăm sóc hỗ trợ tại bệnh viện

Với trường hợp tổn thương gan mức độ vừa hoặc nặng, người bệnh có thể cần điều trị tại bệnh viện. Chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong thời gian chờ gan hồi phục và trong việc kiểm soát các triệu chứng, biến chứng.

Nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám chuyên sâu và điều trị

Truyền dịch tĩnh mạch

Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch để điều chỉnh tình trạng mất nước hoặc rối loạn điện giải, đồng thời hỗ trợ duy trì tuần hoàn.

Tuy nhiên, truyền dịch không phải là phương pháp "giải độc gan" trực tiếp. Việc lựa chọn loại dịch, lượng dịch và tốc độ truyền cần dựa trên huyết áp, chức năng thận, tình trạng dịch và các bệnh lý đi kèm.

Kiểm soát triệu chứng

Người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn, nôn, đau bụng, ngứa, vàng da hoặc các triệu chứng khác tùy dạng tổn thương gan.

Bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống nôn hoặc các biện pháp phù hợp để kiểm soát triệu chứng. Với tình trạng ứ mật gây ngứa, một số thuốc có thể được cân nhắc tùy nguyên nhân và mức độ biểu hiện.

Đặc biệt, người bệnh không nên tự mua thêm thuốc giảm đau, thuốc bổ gan hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian này vì một số sản phẩm có thể tiếp tục gây áp lực lên gan hoặc làm khó xác định tác nhân gây bệnh.

Hồi sức tích cực khi có biến chứng

Nếu tổn thương gan tiến triển thành suy gan cấp, người bệnh cần được theo dõi và điều trị tại bệnh viện, thường ở đơn vị có khả năng hồi sức tích cực và chuyên khoa gan mật.

Các biến chứng cần được theo dõi gồm rối loạn đông máu, hạ đường huyết, rối loạn điện giải, tổn thương thận và bệnh não gan. Trong suy gan cấp, tình trạng thần kinh có thể thay đổi nhanh chóng nên cần theo dõi sát.

Nếu người bệnh xuất hiện vàng da nhanh, lơ mơ, thay đổi ý thức, chảy máu bất thường, nôn nhiều hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Các biện pháp chuyên sâu

Trong phần lớn trường hợp, việc ngừng tác nhân gây bệnh và chăm sóc hỗ trợ là nền tảng điều trị. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt có thể cần các biện pháp chuyên sâu hơn.

Dùng thuốc kháng viêm hoặc ức chế miễn dịch

Corticosteroid không được sử dụng thường quy cho mọi trường hợp nhiễm độc gan do thuốc. Thuốc có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp tổn thương gan có đặc điểm giống viêm gan tự miễn do thuốc hoặc phản ứng miễn dịch nghiêm trọng.

Quyết định sử dụng corticosteroid cần dựa trên biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm và diễn biến sau khi ngừng thuốc. Theo AASLD, với tổn thương gan dạng giống viêm gan tự miễn do thuốc, corticosteroid có thể được cân nhắc khi bệnh không hồi phục sau khi ngừng thuốc, xét nghiệm tiếp tục xấu đi hoặc xuất hiện dấu hiệu suy gan.

Do đó, người bệnh không nên tự mua thuốc chống viêm hoặc corticoid để "hạ men gan".

Ghép gan khẩn cấp

Ghép gan là phương án điều trị có thể được đặt ra khi người bệnh tiến triển thành suy gan cấp nặng, có nguy cơ tử vong cao và không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Trong trường hợp này, người bệnh cần được đánh giá sớm tại trung tâm có khả năng ghép gan. Việc chuyển tuyến hoặc liên hệ trung tâm ghép gan nên được thực hiện sớm khi có dấu hiệu suy gan cấp để không bỏ lỡ thời điểm điều trị thích hợp.

Không phải mọi trường hợp nhiễm độc gan do thuốc đều cần ghép gan. Chỉ những trường hợp suy gan cấp nặng đáp ứng các tiêu chí đánh giá tiên lượng và không có khả năng hồi phục bằng điều trị nội khoa mới được cân nhắc phương án này.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người đang sử dụng thuốc cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện các dấu hiệu gợi ý tổn thương gan như:

• Vàng da, vàng mắt xuất hiện hoặc tăng nhanh.

• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.

• Buồn nôn, nôn kéo dài hoặc đau vùng hạ sườn phải.

• Mệt mỏi nhiều, chán ăn rõ rệt.

• Dễ chảy máu hoặc xuất hiện nhiều vết bầm bất thường.

• Lơ mơ, thay đổi hành vi hoặc ý thức.

Đặc biệt, vàng da kèm lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc chảy máu bất thường là những dấu hiệu cần cấp cứu vì có thể liên quan đến suy gan cấp.