Điều Trị Sa Trực Tràng Ở Trẻ Em Như Thế Nào?

Sa trực tràng ở trẻ em là tình trạng một phần niêm mạc hoặc thành trực tràng tụt xuống và nhô ra ngoài hậu môn, thường gặp ở trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện khi điều trị đúng nguyên nhân như táo bón hoặc tiêu chảy. Tuy nhiên, nếu tình trạng tái diễn nhiều lần, trẻ cần được thăm khám để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nguyên nhân trẻ em bị sa trực tràng

Sa trực tràng tương đối hiếm ở trẻ em và thường gặp nhất ở nhóm dưới 4 tuổi. Cấu trúc trực tràng của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn chỉnh như người trưởng thành, đồng thời trực tràng có thể nằm tương đối thẳng và dễ di động hơn, khiến nguy cơ sa tăng lên khi trẻ phải rặn nhiều.

Bệnh thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà có thể liên quan đến nhiều tình trạng làm tăng áp lực ổ bụng hoặc khiến trẻ phải rặn thường xuyên.

Trẻ em dưới 4 tuổi thường gặp tình trạng sa trực tràng

Táo bón kéo dài

Táo bón là một trong những yếu tố thường gặp liên quan đến sa trực tràng ở trẻ em.

Khi phân khô, cứng và khó đào thải, trẻ phải dùng nhiều sức để rặn. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, áp lực trong ổ bụng và trực tràng tăng lên, khiến niêm mạc hoặc thành trực tràng dễ bị đẩy xuống phía dưới.

NIDDK cũng ghi nhận sa trực tràng có thể là một biến chứng của táo bón kéo dài ở trẻ.

Tiêu chảy kéo dài

Trẻ bị tiêu chảy mạn tính hoặc đi ngoài nhiều lần trong ngày cũng có nguy cơ sa trực tràng.

Việc liên tục ngồi đại tiện và rặn có thể làm tăng áp lực lên trực tràng. Đồng thời, một số bệnh nhiễm trùng đường ruột hoặc nhiễm ký sinh trùng gây tiêu chảy kéo dài cũng có thể liên quan đến tình trạng này.

Trẻ thường xuyên rặn khi đại tiện

Ngay cả khi không bị táo bón rõ rệt, thói quen ngồi lâu trên bồn cầu hoặc thường xuyên rặn mạnh cũng có thể làm tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng.

Điều này đặc biệt dễ xảy ra ở trẻ đang tập đi vệ sinh, chưa hình thành thói quen đại tiện phù hợp hoặc thường xuyên nhịn đi ngoài.

Bệnh xơ nang

Xơ nang là một bệnh di truyền có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, trong đó có hệ tiêu hóa. Trẻ mắc bệnh có thể bị phân bất thường, rối loạn tiêu hóa và phải rặn nhiều khi đại tiện.

Xơ nang được xem là một trong những tình trạng có thể làm tăng nguy cơ sa trực tràng ở trẻ.

Bệnh lý thần kinh và bất thường vùng chậu

Một số trẻ có bệnh lý thần kinh ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ sàn chậu hoặc cơ vòng hậu môn cũng có nguy cơ bị sa trực tràng.

Các tình trạng liên quan đến tủy sống, tổn thương thần kinh hoặc bất thường bẩm sinh vùng chậu có thể làm suy yếu khả năng nâng đỡ và giữ trực tràng ở vị trí bình thường. Boston Children's Hospital cũng ghi nhận trẻ có bất thường đại trực tràng, vùng chậu hoặc bệnh lý thần kinh có nguy cơ sa trực tràng cao hơn.

Ho kéo dài

Những cơn ho mạnh và kéo dài làm tăng áp lực trong ổ bụng. Nếu xảy ra thường xuyên, đặc biệt ở trẻ có cấu trúc trực tràng dễ sa, tình trạng này có thể góp phần đẩy trực tràng xuống thấp hơn.

Ho gà là một trong những bệnh lý được NIDDK liệt kê trong nhóm yếu tố liên quan đến nguy cơ sa trực tràng.

Dấu hiệu nhận biết sa trực tràng ở trẻ em

Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là xuất hiện một khối mô màu đỏ hoặc hồng nhô ra ngoài hậu môn, thường xảy ra khi trẻ đi đại tiện.

Ban đầu, phần trực tràng sa có thể tự co trở lại sau khi trẻ đi ngoài. Nếu tình trạng kéo dài hoặc tiến triển, khối sa có thể xuất hiện thường xuyên hơn và cần được đẩy trở lại bằng tay.

Có khối đỏ nhô ra ngoài hậu môn

Cha mẹ có thể quan sát thấy một khối hình tròn hoặc dạng ống màu đỏ hồng xuất hiện ở hậu môn sau khi trẻ rặn đi ngoài.

Khối này chính là phần niêm mạc hoặc thành trực tràng bị tụt xuống.

Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của sa trực tràng. NIDDK cũng mô tả khối mô màu đỏ nhô ra khỏi hậu môn là một trong những biểu hiện điển hình của bệnh.

Trẻ khó đại tiện và phải rặn nhiều

Trẻ có thể ngồi lâu trong nhà vệ sinh, rặn mạnh hoặc thường xuyên than đau khi đi ngoài.

Nếu nguyên nhân là táo bón, cha mẹ có thể nhận thấy phân khô, cứng, kích thước lớn hoặc số lần đại tiện giảm.

Sa trực tràng khiến trẻ khó tiêu

Chảy dịch nhầy hoặc máu

Niêm mạc trực tràng bị sa có thể cọ xát với quần áo hoặc bề mặt xung quanh, gây kích ứng và tiết dịch nhầy.

Một số trẻ có thể xuất hiện một ít máu ở vùng hậu môn hoặc trên giấy vệ sinh. Tuy nhiên, nếu trẻ chảy máu nhiều, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm.

Đau hoặc khó chịu vùng hậu môn

Sa trực tràng nhẹ đôi khi không gây đau rõ rệt. Tuy nhiên, nếu phần trực tràng bị sa kéo dài, sưng hoặc kích ứng, trẻ có thể cảm thấy đau, rát hoặc khó chịu quanh hậu môn.

Trẻ nhỏ chưa biết mô tả triệu chứng có thể quấy khóc, né tránh việc đi ngoài hoặc phản ứng khi cha mẹ vệ sinh vùng hậu môn.

Rối loạn kiểm soát đại tiện

Ở một số trường hợp kéo dài, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc kiểm soát phân hoặc xuất hiện tình trạng són phân.

Tình trạng này cần được bác sĩ đánh giá vì có thể liên quan đến táo bón mạn tính, bất thường cơ vòng hoặc bệnh lý thần kinh đi kèm.

Điều trị sa trực tràng ở trẻ em

Khác với người trưởng thành, phần lớn trường hợp sa trực tràng ở trẻ em được ưu tiên điều trị nguyên nhân và các yếu tố làm trẻ phải rặn, thay vì phẫu thuật ngay từ đầu.

NIDDK cho biết điều trị ở trẻ thường tập trung vào xử lý nguyên nhân như táo bón, rặn khi đại tiện hoặc tiêu chảy. Chỉ khi các biện pháp này không hiệu quả mới cần cân nhắc can thiệp thêm.

Đưa phần trực tràng sa trở lại vị trí bình thường

Nếu trực tràng sa ra ngoài và không tự co trở lại, bác sĩ có thể nhẹ nhàng đưa phần trực tràng bị sa vào bên trong.

NIDDK cho biết bác sĩ có thể thực hiện thao tác này ngay trong quá trình thăm khám.

Cha mẹ không nên tự dùng lực mạnh để đẩy khối sa vào vì có thể làm tổn thương niêm mạc hoặc gây chảy máu.

Nếu khối sa sưng nhiều, đổi màu tím hoặc không thể đưa trở lại bên trong, trẻ cần được đánh giá y tế ngay.

Điều trị táo bón

Nếu táo bón là nguyên nhân, mục tiêu quan trọng nhất là giúp trẻ đi ngoài dễ dàng và hạn chế phải rặn.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể hướng dẫn:

• Bổ sung lượng chất xơ phù hợp với tuổi.

• Cho trẻ uống đủ nước.

• Hình thành thói quen đi đại tiện đều đặn.

• Tránh để trẻ ngồi bồn cầu và rặn quá lâu.

• Sử dụng thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng khi có chỉ định.

Không nên tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc đặt hoặc thụt hậu môn cho trẻ nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Điều trị tiêu chảy hoặc bệnh đường ruột

Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài, bác sĩ cần xác định nguyên nhân như nhiễm khuẩn, ký sinh trùng, bệnh lý hấp thu hoặc rối loạn tiêu hóa khác.

Điều trị đúng nguyên nhân giúp giảm số lần đại tiện và hạn chế tình trạng rặn, từ đó tạo điều kiện để trực tràng ổn định trở lại.

Điều trị bệnh lý nền

Những trẻ có xơ nang, bệnh lý thần kinh, bất thường đại trực tràng hoặc bệnh vùng chậu cần được điều trị và theo dõi đồng thời bệnh lý nền.

Nếu sa trực tràng xuất hiện ở trẻ lớn, tái phát nhiều lần hoặc không có nguyên nhân rõ ràng, bác sĩ có thể cần đánh giá kỹ hơn để phát hiện các bệnh lý đi kèm.

Vật lý trị liệu sàn chậu

Một số trẻ lớn có rối loạn phối hợp cơ sàn chậu hoặc táo bón chức năng có thể được hướng dẫn vật lý trị liệu và tập luyện cơ sàn chậu.

Boston Children's Hospital cho biết điều trị nội khoa kết hợp vật lý trị liệu sàn chậu vẫn là lựa chọn đầu tay ở nhiều trẻ mắc sa trực tràng, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Can thiệp khi bệnh kéo dài hoặc tái phát

Phần lớn trẻ nhỏ có thể cải thiện khi xử lý nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu sa trực tràng vẫn tái diễn dù đã kiểm soát táo bón, tiêu chảy và các yếu tố liên quan, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp.

Một trong những lựa chọn là tiêm xơ, trong đó bác sĩ đưa một chất vào mô quanh trực tràng nhằm tạo phản ứng giúp cố định trực tràng tốt hơn.

Trường hợp sa trực tràng nặng, kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc thất bại với các biện pháp bảo tồn có thể cần phẫu thuật.

Các phương pháp phẫu thuật có thể bao gồm cố định trực tràng hoặc những kỹ thuật khác tùy độ tuổi, nguyên nhân và mức độ bệnh.

Nghiên cứu tại Boston Children's Hospital cho thấy trẻ lớn, đặc biệt trẻ từ khoảng 5 tuổi trở lên có sa trực tràng dai dẳng, có thể cần chiến lược điều trị khác so với trẻ nhỏ, và phẫu thuật được cân nhắc khi điều trị bảo tồn hoặc tiêm xơ không mang lại hiệu quả.

Cách phòng tránh

Không phải tất cả trường hợp sa trực tràng ở trẻ đều có thể phòng ngừa, đặc biệt nếu nguyên nhân liên quan đến bất thường bẩm sinh hoặc bệnh lý nền.

Tuy nhiên, giảm tình trạng táo bón, tiêu chảy và rặn quá mức có thể hạn chế đáng kể các yếu tố thúc đẩy bệnh.

Phòng ngừa táo bón

Trẻ nên được cung cấp lượng chất xơ phù hợp với độ tuổi từ rau, trái cây, ngũ cốc và các thực phẩm khác.

Bên cạnh đó, trẻ cần uống đủ nước và duy trì vận động thường xuyên.

Nếu trẻ thường xuyên đi ngoài phân cứng, đau khi đại tiện hoặc nhiều ngày không đi ngoài, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì để táo bón kéo dài. NIDDK cũng nhấn mạnh kiểm soát táo bón là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa sa trực tràng liên quan đến táo bón ở trẻ.

Hình thành thói quen đại tiện phù hợp

Cha mẹ nên khuyến khích trẻ đi vệ sinh khi có nhu cầu và tránh thói quen nhịn đại tiện.

Trẻ đang tập đi vệ sinh không nên bị ép ngồi bồn cầu quá lâu. Có thể tạo một khoảng thời gian cố định sau bữa ăn để trẻ tập thói quen đi ngoài, nhưng cần giữ tâm lý thoải mái và tránh gây áp lực.

Cha mẹ nên tạo cho con thói quen đi vệ sinh phù hợp

Hạn chế rặn khi đi ngoài

Nếu trẻ phải rặn thường xuyên, cần tìm nguyên nhân thay vì coi đây là thói quen bình thường.

Việc điều chỉnh tư thế ngồi, giữ chân trẻ có điểm tựa phù hợp và kiểm soát táo bón có thể giúp quá trình đại tiện dễ dàng hơn.

Điều trị sớm tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy kéo dài không chỉ gây mất nước mà còn làm tăng nguy cơ kích ứng và sa trực tràng.

Nếu trẻ đi ngoài nhiều ngày, phân có máu, sốt, đau bụng hoặc có dấu hiệu mất nước, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Theo dõi trẻ đã từng bị sa trực tràng

Trẻ từng xuất hiện sa trực tràng cần được theo dõi thói quen đại tiện trong thời gian sau đó.

Nếu khối sa tái xuất hiện thường xuyên, ngày càng lớn, không tự co lên hoặc kèm chảy máu, đau và són phân, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc ngoại nhi.

>> Xem Thêm: Sa Trực Tràng Là Gì?