Điều Trị Tiêu Chảy Ở Trẻ Em Như Thế Nào?

Điều trị tiêu chảy ở trẻ em cần ưu tiên phòng ngừa mất nước và rối loạn điện giải, bởi trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn người lớn. Nguyên tắc quan trọng nhất là bù nước, điện giải kịp thời, duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết.

Bù nước và điện giải

Khi trẻ bị tiêu chảy, cơ thể mất cả nước và các chất điện giải qua phân. Nếu đi ngoài nhiều lần hoặc kèm nôn, lượng nước mất đi có thể tăng nhanh và dẫn đến tình trạng mất nước nguy hiểm.

Vì vậy, bù nước và điện giải là biện pháp quan trọng nhất trong điều trị tiêu chảy ở trẻ em.

Bổ sung nước và điện giải cho trẻ bị tiêu chảy

Sử dụng Oresol đúng cách

Dung dịch bù nước và điện giải đường uống (ORS/Oresol) là lựa chọn phù hợp để thay thế lượng nước và muối đã mất khi trẻ bị tiêu chảy.

Cha mẹ cần pha Oresol đúng lượng nước ghi trên bao bì của từng sản phẩm. Một số gói cần pha với 200 ml nước, trong khi những sản phẩm khác có thể yêu cầu 500 ml hoặc 1 lít nước. Không nên tự ước lượng lượng nước, chia nhỏ gói thuốc hoặc pha đặc hơn với mong muốn trẻ uống ít hơn.

Pha Oresol sai tỷ lệ, đặc biệt là quá đặc, có thể gây rối loạn điện giải và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Dung dịch sau khi pha nên được sử dụng theo hướng dẫn của sản phẩm và không dùng phần dung dịch đã để quá lâu.

Đối với trẻ chưa có biểu hiện mất nước, có thể cho uống thêm Oresol sau mỗi lần đi ngoài phân lỏng. Lượng tham khảo thường là:

• Trẻ dưới 2 tuổi: khoảng 50–100 ml sau mỗi lần đi ngoài.

• Trẻ từ 2–10 tuổi: khoảng 100–200 ml sau mỗi lần đi ngoài.

• Trẻ lớn hơn: cho uống từng ngụm theo nhu cầu và tình trạng khát.

Không nên ép trẻ uống một lượng lớn trong thời gian ngắn.

Cho trẻ uống từng ít một

Nếu trẻ uống quá nhanh, đặc biệt khi đang buồn nôn, trẻ có thể dễ bị nôn trở lại. Cha mẹ nên cho trẻ uống từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ, lặp lại thường xuyên.

Nếu trẻ nôn, có thể tạm ngừng khoảng vài phút rồi tiếp tục cho uống với lượng nhỏ và chậm hơn.

Trẻ đang bú mẹ cần tiếp tục bú mẹ, thậm chí có thể tăng số lần bú. Sữa mẹ vừa cung cấp nước, năng lượng vừa giúp trẻ duy trì dinh dưỡng trong thời gian mắc bệnh.

Không nên thay Oresol bằng nước ngọt có ga, nước trái cây quá ngọt hoặc các loại nước pha nhiều đường. Hàm lượng đường cao có thể làm nước bị kéo vào lòng ruột và khiến tiêu chảy trở nên nặng hơn.

Xây dựng dinh dưỡng lành mạnh

Một quan niệm không phù hợp khi trẻ bị tiêu chảy là phải nhịn ăn để “ruột được nghỉ”. Trên thực tế, trẻ vẫn cần được cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng để phục hồi niêm mạc ruột, duy trì thể trạng và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng.

Tiếp tục cho trẻ ăn

Nếu trẻ còn bú mẹ, nên tiếp tục cho bú bình thường.

Đối với trẻ đã ăn dặm hoặc trẻ lớn, nên duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi. Nếu trẻ ăn kém, có thể chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì cố ép trẻ ăn nhiều trong một bữa.

Nên ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ ăn và giàu dinh dưỡng như:

• Cháo, cơm mềm hoặc khoai.

• Thịt nạc, cá, trứng được nấu chín kỹ.

• Rau củ nấu mềm.

• Chuối và các loại trái cây trẻ vẫn dung nạp tốt.

• Sữa hoặc các sản phẩm từ sữa nếu trẻ vẫn dung nạp bình thường.

Thức ăn cần được chế biến sạch, nấu chín và cho trẻ ăn ngay sau khi chế biến để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

Không ăn kiêng quá mức

Không nên chỉ cho trẻ ăn cháo trắng hoặc nước cháo trong nhiều ngày vì những món này không cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng cần thiết.

Sau khi tiêu chảy giảm, cha mẹ có thể tiếp tục cho trẻ ăn thêm các bữa phụ trong một thời gian để giúp trẻ bù lại phần năng lượng và cân nặng đã mất.

Nên bổ sung cháo hoặc các đồ ăn dạng lỏng dễ tiêu hóa khi trẻ bị tiêu chảy

Hạn chế thực phẩm không phù hợp

Trong thời gian trẻ bị tiêu chảy, nên hạn chế các loại thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ, thức ăn quá cay hoặc đồ ăn chế biến sẵn.

Các loại nước ngọt, nước có ga và đồ uống chứa quá nhiều đường cũng không thích hợp để bù nước khi trẻ bị tiêu chảy.

Một số trẻ có thể tạm thời khó tiêu hóa lactose sau một đợt tiêu chảy. Nếu trẻ uống sữa và xuất hiện tiêu chảy nhiều hơn, đầy bụng rõ hoặc phân chua kéo dài, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý loại bỏ sữa khỏi chế độ ăn lâu dài.

Bổ sung vi chất và thuốc

Bên cạnh bù nước và dinh dưỡng, một số trẻ có thể được chỉ định bổ sung vi chất hoặc sử dụng thuốc tùy nguyên nhân và mức độ tiêu chảy.

Bổ sung kẽm

Kẽm là vi chất có vai trò đối với hoạt động của hệ miễn dịch và niêm mạc đường ruột. Bổ sung kẽm trong tiêu chảy cấp ở trẻ có thể giúp giảm mức độ và thời gian của đợt bệnh trong những trường hợp phù hợp.

Liều lượng và thời gian bổ sung kẽm phụ thuộc vào độ tuổi, chế phẩm đang sử dụng và hướng dẫn điều trị hiện hành. Vì vậy, cha mẹ nên sử dụng đúng sản phẩm, liều lượng được bác sĩ, dược sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn, đặc biệt đối với trẻ nhỏ.

Không nên tự ý tăng liều với suy nghĩ uống nhiều kẽm sẽ giúp trẻ khỏi tiêu chảy nhanh hơn.

Bổ sung các vi chất cần thiết để bảo vệ sức khỏe đường ruột

Men vi sinh

Một số sản phẩm men vi sinh có thể được sử dụng hỗ trợ trong một số trường hợp tiêu chảy. Tuy nhiên, tác dụng phụ thuộc vào từng chủng vi sinh vật và không phải sản phẩm nào cũng có hiệu quả giống nhau.

Men vi sinh không thay thế Oresol và cũng không phải thành phần bắt buộc trong điều trị tất cả các trường hợp tiêu chảy.

Nếu muốn sử dụng cho trẻ sơ sinh, trẻ có bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bệnh khác, cha mẹ nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước.

Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy

Cha mẹ không nên tự mua thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ, đặc biệt là các thuốc làm giảm nhu động ruột.

Tiêu chảy có thể là cơ chế giúp cơ thể đào thải tác nhân gây bệnh. Một số thuốc cầm tiêu chảy không phù hợp với trẻ nhỏ và có thể gây tác dụng không mong muốn.

Không tự ý sử dụng kháng sinh

Phần lớn tiêu chảy cấp ở trẻ liên quan đến virus nên không cần điều trị bằng kháng sinh.

Kháng sinh chỉ được sử dụng trong những trường hợp bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ nguyên nhân nhiễm khuẩn cần điều trị. Tự ý cho trẻ uống kháng sinh không những không giúp điều trị tiêu chảy do virus mà còn có thể gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột, tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Tương tự, thuốc chống nôn cũng không nên được tự ý sử dụng cho trẻ. Nếu trẻ nôn nhiều đến mức không thể uống Oresol, cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Phần lớn trẻ bị tiêu chảy cấp mức độ nhẹ có thể được chăm sóc tại nhà nếu vẫn tỉnh táo, uống được và chưa xuất hiện biểu hiện mất nước. Tuy nhiên, trẻ nhỏ có thể diễn tiến nhanh nên cha mẹ cần theo dõi sát.

Dấu hiệu mất nước

Cần đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện những biểu hiện như:

• Khát nhiều hoặc đòi uống liên tục.

• Môi, miệng và lưỡi khô.

• Mắt trũng.

• Khóc ít hoặc không có nước mắt.

• Tiểu ít hơn bình thường, bỉm ít ướt.

• Trẻ mệt, quấy khóc bất thường hoặc lừ đừ.

• Da khô, tay chân lạnh.

• Trẻ uống kém hoặc không thể uống.

Mất nước nặng có thể tiến triển nhanh và cần được bù dịch tại cơ sở y tế.

Những dấu hiệu cần thăm khám sớm

Ngoài biểu hiện mất nước, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu:

• Trẻ nôn liên tục, không giữ được nước uống.

• Đi ngoài rất nhiều lần hoặc lượng phân nước lớn.

• Phân có máu.

• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.

• Đau bụng nhiều hoặc bụng chướng bất thường.

• Trẻ bỏ bú, bỏ ăn rõ rệt.

• Trẻ mệt lả, li bì hoặc khó đánh thức.

• Có co giật.

• Tiêu chảy không cải thiện sau khoảng 2 ngày hoặc ngày càng nặng.

• Tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày trở lên.

Trẻ sơ sinh, trẻ nhũ nhi còn nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh mạn tính có nguy cơ mất nước và biến chứng cao hơn, vì vậy nên được đánh giá y tế sớm hơn.

Nếu trẻ có dấu hiệu mất nước nặng, rối loạn ý thức, không uống được, co giật hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.