Đột Quỵ Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết, Nguyên Nhân Và Cách Phòng Ngừa Hiệu Quả

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn thế giới. Bệnh xảy ra đột ngột, tiến triển nhanh và có thể để lại nhiều di chứng nặng nề nếu không được cấp cứu kịp thời. Điều đáng lo ngại là đột quỵ ngày càng có xu hướng trẻ hóa, không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà còn gặp ở người trẻ có các yếu tố nguy cơ.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ, hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, đồng thời tăng cơ hội phục hồi cho người bệnh.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ (tai biến mạch máu não) là tình trạng não bị tổn thương do lưu lượng máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc giảm đột ngột. Khi tế bào não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, chúng sẽ bắt đầu chết chỉ sau vài phút.

Đột quỵ là một tình trạng cấp cứu y khoa, cần được đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt để tăng khả năng điều trị thành công và hạn chế di chứng.

Các loại đột quỵ

Có hai loại đột quỵ chính:

Đột quỵ do thiếu máu não

Đây là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 80–85% các trường hợp đột quỵ.

Nguyên nhân là do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa làm tắc nghẽn động mạch não, khiến máu không thể lưu thông đến vùng não tương ứng.

Đột quỵ xuất huyết não

Loại đột quỵ này xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào nhu mô não hoặc khoang dưới nhện.

Xuất huyết não thường liên quan đến tăng huyết áp kéo dài, dị dạng mạch máu hoặc phình động mạch não.

Dấu hiệu nhận biết

Nhận biết sớm triệu chứng đột quỵ có ý nghĩa rất quan trọng vì mỗi phút trôi qua đều có thể làm tăng tổn thương não.

Quy tắc FAST

FAST là phương pháp đơn giản giúp nhận biết sớm đột quỵ:

F (Face – Khuôn mặt):

• Méo miệng.

• Một bên mặt xệ xuống.

• Cười không cân xứng.

A (Arm – Cánh tay):

• Yếu hoặc tê một tay.

• Không thể nâng đồng thời hai tay.

S (Speech – Lời nói):

• Nói khó.

• Nói ngọng.

• Không hiểu lời người khác.

T (Time – Thời gian):

• Gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu trên.

• Không chờ triệu chứng tự hết.

Các triệu chứng khác

Ngoài quy tắc FAST, người bệnh có thể gặp:

• Đau đầu dữ dội đột ngột.

• Chóng mặt.

• Mất thăng bằng.

• Mờ mắt hoặc mất thị lực một bên.

• Khó nuốt.

• Lú lẫn.

• Mất ý thức.

Nguyên nhân gây đột  quỵ

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Tăng huyết áp

Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch, tăng nguy cơ vỡ mạch máu hoặc hình thành cục máu đông.

Rung nhĩ và các bệnh về tim mạch

Rung nhĩ làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong tim. Khi cục máu đông di chuyển lên não có thể gây đột quỵ thiếu máu não.

Ngoài ra, bệnh van tim, suy tim và bệnh cơ tim cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Đái tháo đường

Đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch.

Rối loạn mỡ máu

Cholesterol LDL tăng cao có thể hình thành mảng xơ vữa làm hẹp hoặc tắc động mạch não.

Hút thuốc lá

Thuốc lá làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, co mạch và tổn thương thành mạch.

Béo phì và ít vận động

Thừa cân kết hợp lối sống ít vận động làm tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Uống nhiều rượu bia

Tiêu thụ quá nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp và nguy cơ xuất huyết não.

Đối tượng có nguy cơ mắc đột quỵ cao

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Người trên 55 tuổi.

• Người mắc tăng huyết áp.

• Người bị đái tháo đường.

• Người có rối loạn mỡ máu.

• Người hút thuốc lá.

• Người béo phì.

• Người có tiền sử bệnh tim.

• Người từng bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).

• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ.

Người cao tuổi có nguy cơ mắc đột quỵ cao do chức năng cơ thể suy giảm

Cách phòng ngừa đột quỵ

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ bằng cách thay đổi lối sống.

Kiểm soát huyết áp

Đây là biện pháp quan trọng nhất trong phòng ngừa đột quỵ.

Kiểm soát đường huyết và mỡ máu

Điều trị tốt đái tháo đường và rối loạn lipid máu giúp giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.

Duy trì chế độ ăn lành mạnh

Nên:

• Ăn nhiều rau xanh.

• Bổ sung trái cây.

• Chọn ngũ cốc nguyên hạt.

• Ăn cá ít nhất hai lần mỗi tuần.

• Hạn chế muối, đường và chất béo bão hòa.

Tập thể dục thường xuyên

Người trưởng thành nên vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa.

Bỏ thuốc lá

Ngừng hút thuốc giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ và các bệnh tim mạch.

Hạn chế sử dụng rượu bia

Không lạm dụng đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Khám sức khỏe định kỳ

Việc kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tim mạch định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.

Những hiểu lầm thường gặp về đột quỵ

Chỉ người già mới bị đột quỵ

Thực tế, người trẻ cũng có thể bị đột quỵ nếu có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, hút thuốc, béo phì hoặc bệnh tim bẩm sinh.

Đột quỵ luôn có dấu hiệu báo trước

Nhiều trường hợp xảy ra đột ngột mà không có triệu chứng cảnh báo rõ ràng.

Đột quỵ không thể phòng ngừa

Phần lớn các trường hợp đột quỵ có thể giảm nguy cơ nếu kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì lối sống lành mạnh.

Kết luận

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm nguy cơ nếu chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo. Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ trong thời gian sớm nhất. Việc điều trị kịp thời trong "thời gian vàng" có thể giúp cứu sống người bệnh và giảm đáng kể nguy cơ tàn tật lâu dài.

Nguồn tham khảo:

https://tamanhhospital.vn/benh/dot-quy/

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/dot-quy-nguyen-nhan-dau-hieu-nhan-biet-cach-phong-tranh-vi