Hạ Đường Huyết: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Xử Lý Hiệu Quả

Hạ đường huyết là tình trạng lượng glucose trong máu giảm xuống thấp hơn mức cần thiết để duy trì hoạt động bình thường của cơ thể. Đây là một biến chứng thường gặp ở người mắc đái tháo đường nhưng cũng có thể xảy ra ở những người không mắc bệnh. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, hạ đường huyết có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ, tim mạch, thậm chí đe dọa tính mạng.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, cách xử lý cũng như các biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết hiệu quả.

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết (Hypoglycemia) là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Tuy nhiên, ở một số người, các triệu chứng có thể xuất hiện ở mức đường huyết cao hơn hoặc thấp hơn tùy theo tình trạng sức khỏe và khả năng thích nghi của cơ thể.

Glucose là nguồn năng lượng chính của não và nhiều cơ quan quan trọng. Khi lượng đường trong máu giảm quá thấp, cơ thể sẽ kích hoạt các cơ chế bù trừ nhằm tăng đường huyết. Nếu tình trạng kéo dài hoặc không được xử trí, người bệnh có thể bị rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê.

Nguyên nhân gây hạ đường huyết

1. Ở người mắc đái tháo đường

Đây là nhóm có nguy cơ cao nhất. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Tiêm insulin quá liều.

• Sử dụng thuốc hạ đường huyết không đúng hướng dẫn.

• Bỏ bữa hoặc ăn ít hơn bình thường.

• Tăng cường vận động nhưng không bổ sung đủ carbohydrate.

• Uống rượu bia khi bụng đói.

• Suy giảm chức năng gan hoặc thận làm tăng tác dụng của thuốc.

2. Ở người không mắc đái tháo đường

Mặc dù ít gặp hơn, hạ đường huyết vẫn có thể xảy ra do:

• Nhịn ăn kéo dài.

• Suy dinh dưỡng.

• Uống quá nhiều rượu bia.

• Bệnh gan, bệnh thận hoặc suy tuyến thượng thận.

• Một số khối u tiết insulin (hiếm gặp).

• Tác dụng phụ của một số loại thuốc.

Triệu chứng hạ đường huyết

Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột và có thể tiến triển nhanh.

Giai đoạn nhẹ

• Cảm giác đói dữ dội.

• Run tay chân.

• Đổ mồ hôi lạnh.

• Tim đập nhanh.

• Hồi hộp.

• Tê môi hoặc đầu ngón tay.

Giai đoạn trung bình

• Chóng mặt.

• Đau đầu.

• Mờ mắt.

• Khó tập trung.

• Cáu gắt.

• Mệt mỏi.

• Lú lẫn.

Giai đoạn nặng

Nếu đường huyết tiếp tục giảm, người bệnh có thể:

• Co giật.

• Mất ý thức.

• Hôn mê.

• Ngừng hô hấp hoặc tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Ai có nguy cơ bị hạ đường huyết?

Một số đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Người đang điều trị đái tháo đường bằng insulin hoặc thuốc kích thích tiết insulin.

• Người cao tuổi.

• Phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường.

• Người tập luyện cường độ cao.

• Người thường xuyên uống rượu bia.

• Người mắc bệnh gan hoặc suy thận.

Cách xử lý khi bị hạ đường huyết

Việc xử trí phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng.

Khi người bệnh còn tỉnh táo

Áp dụng quy tắc 15-15:

• Bổ sung khoảng 15–20 g carbohydrate hấp thu nhanh, chẳng hạn:

• 3–4 viên glucose.

• 120–150 ml nước ngọt có đường (không phải loại không đường).

• Khoảng 150 ml nước ép trái cây.

• 1 thìa canh đường hòa với nước.

• Chờ khoảng 15 phút.

• Kiểm tra lại đường huyết nếu có máy đo.

• Nếu đường huyết vẫn dưới 70 mg/dL hoặc triệu chứng chưa cải thiện, lặp lại bước trên.

Sau khi đường huyết trở về bình thường, nên ăn thêm bữa nhẹ có chứa tinh bột và protein nếu bữa chính còn cách xa.

Khi người bệnh bất tỉnh

Trong trường hợp người bệnh:

• Không còn tỉnh táo.

• Co giật.

• Không thể nuốt.

Không nên cố cho ăn hoặc uống, vì có nguy cơ gây sặc.

Cần:

• Gọi cấp cứu ngay.

• Đặt người bệnh nằm nghiêng để hạn chế nguy cơ hít sặc.

• Nếu có sẵn thuốc glucagon và người hỗ trợ đã được hướng dẫn sử dụng, có thể dùng theo chỉ định trong khi chờ nhân viên y tế.

Biến chứng của hạ đường huyết

Nếu xảy ra nhiều lần hoặc kéo dài, hạ đường huyết có thể dẫn đến:

• Tổn thương não.

• Giảm trí nhớ.

• Tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động do mất tập trung.

• Co giật.

• Rối loạn nhịp tim.

• Hôn mê.

• Tăng nguy cơ tử vong ở những trường hợp nặng.

Cách phòng ngừa hạ đường huyết

Để giảm nguy cơ hạ đường huyết, người bệnh nên:

• Ăn đúng giờ và không bỏ bữa.

• Tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc của bác sĩ.

• Theo dõi đường huyết định kỳ.

• Điều chỉnh chế độ ăn trước và sau khi vận động.

• Hạn chế uống rượu bia khi bụng đói.

• Luôn mang theo viên glucose, kẹo hoặc nước ngọt có đường để xử trí khi cần.

• Tái khám đúng lịch để bác sĩ điều chỉnh thuốc nếu cần thiết.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay nếu:

• Đường huyết dưới 70 mg/dL và không cải thiện sau khi xử trí ban đầu.

• Hạ đường huyết tái diễn nhiều lần.

• Xuất hiện co giật hoặc mất ý thức.

• Có dấu hiệu lú lẫn kéo dài.

• Không xác định được nguyên nhân gây hạ đường huyết.

Câu hỏi thường gặp

Hạ đường huyết bao nhiêu là nguy hiểm?

Thông thường, mức đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) được xem là hạ đường huyết. Khi đường huyết giảm xuống dưới khoảng 54 mg/dL (3,0 mmol/L), nguy cơ xảy ra các biến cố nghiêm trọng tăng lên và cần được xử trí khẩn cấp.

Người không mắc đái tháo đường có bị hạ đường huyết không?

Có. Tình trạng này có thể xảy ra do nhịn ăn kéo dài, uống nhiều rượu bia, mắc một số bệnh lý nội tiết hoặc gan, thận, hoặc do các nguyên nhân hiếm gặp khác.

Hạ đường huyết nên ăn gì?

Nên ưu tiên thực phẩm chứa carbohydrate hấp thu nhanh như viên glucose, nước ép trái cây hoặc nước ngọt có đường để xử trí ban đầu. Sau đó, nên ăn thêm bữa nhẹ gồm tinh bột và protein (ví dụ: bánh mì và trứng, sữa và bánh quy) để giúp duy trì đường huyết ổn định.

Kết luận

Hạ đường huyết là tình trạng cần được nhận biết và xử trí kịp thời để phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách xử lý đúng sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe, đặc biệt đối với những người đang điều trị đái tháo đường.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu bạn thường xuyên bị hạ đường huyết hoặc có các triệu chứng nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phù hợp.