Hội Chứng Ruột Kích Thích (IBS): Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Cải Thiện

Hội chứng ruột kích thích là một trong những rối loạn tiêu hóa mạn tính thường gặp, có thể gây đau bụng, đầy hơi và thay đổi thói quen đại tiện. Mặc dù không gây tổn thương thực thể tại ruột, các triệu chứng kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là gì?

Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome - IBS) là một rối loạn chức năng tiêu hóa mạn tính đặc trưng bởi những cơn đau bụng kèm theo thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai, nhưng không phát hiện tổn thương thực thể rõ ràng ở ruột.

Tùy theo đặc điểm đại tiện, hội chứng ruột kích thích có thể được chia thành thể táo bón chiếm ưu thế, thể tiêu chảy chiếm ưu thế, thể hỗn hợp hoặc một số trường hợp không thuộc nhóm cụ thể.

IBS không phải là bệnh viêm ruột và nhìn chung không trực tiếp gây tổn thương cấu trúc đường tiêu hóa. Tuy nhiên, các triệu chứng có thể tái phát nhiều lần và gây ảnh hưởng đến ăn uống, công việc, giấc ngủ cũng như tâm lý của người bệnh.

Hội chứng ruột kích thích có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi

Triệu chứng phổ biến của hội chứng

Biểu hiện của hội chứng ruột kích thích có thể khác nhau ở mỗi người. Các triệu chứng thường xuất hiện theo từng đợt, có thời điểm giảm nhưng cũng có thể tái phát khi gặp một số yếu tố kích thích.

Đau bụng hoặc quặn bụng

Đau bụng là một trong những triệu chứng điển hình của hội chứng ruột kích thích. Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc xuất hiện từng cơn quặn bụng, thường liên quan đến việc đại tiện.

Cơn đau có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong ổ bụng và đôi khi giảm sau khi đi ngoài. Mức độ đau cũng có thể thay đổi tùy theo chế độ ăn uống, căng thẳng hoặc tình trạng đại tiện của từng người.

Rối loạn đại tiện

Người mắc hội chứng ruột kích thích thường gặp tình trạng thay đổi tần suất hoặc tính chất phân. Một số người thường xuyên bị tiêu chảy, trong khi những người khác có biểu hiện táo bón hoặc tiêu chảy xen kẽ với táo bón.

Phân có thể trở nên lỏng, cứng, vụn hoặc thay đổi hình dạng so với bình thường. Tình trạng này kéo dài có thể khiến người bệnh gặp nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày.

Đầy hơi, chướng bụng

Đầy hơi và chướng bụng cũng là triệu chứng thường gặp ở người bị IBS. Người bệnh có thể cảm thấy bụng căng tức, nhiều hơi hoặc khó chịu sau khi ăn.

Một số loại thực phẩm dễ sinh hơi hoặc khó tiêu có thể khiến triệu chứng rõ rệt hơn, đặc biệt ở những người có đường ruột nhạy cảm.

Cảm giác đi không hết phân

Sau khi đại tiện, người bệnh có thể vẫn cảm thấy chưa đi hết phân hoặc còn muốn đi ngoài thêm. Cảm giác này đôi khi đi kèm với việc phải rặn nhiều hoặc đi vệ sinh nhiều lần trong ngày.

Đây là triệu chứng khá phổ biến ở hội chứng ruột kích thích và có thể xuất hiện ở cả người bị táo bón lẫn người có tình trạng đại tiện không ổn định.

Nguyên nhân và yếu tố kích thích

Nguyên nhân chính xác gây hội chứng ruột kích thích hiện vẫn chưa được xác định hoàn toàn. IBS được cho là có liên quan đến nhiều yếu tố tác động đến hoạt động của hệ tiêu hóa.

Rối loạn tín hiệu thần kinh giữa não và ruột

Não và đường ruột có sự liên kết chặt chẽ thông qua trục não - ruột. Khi tín hiệu giữa hai cơ quan này bị rối loạn, ruột có thể trở nên nhạy cảm hơn với các kích thích bình thường, từ đó gây đau bụng, đầy hơi hoặc thay đổi nhu động ruột.

Căng thẳng tâm lý

Căng thẳng, lo âu hoặc áp lực kéo dài không nhất thiết là nguyên nhân trực tiếp gây IBS nhưng có thể làm các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn. Nhiều người nhận thấy đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón xuất hiện nhiều hơn trong những giai đoạn căng thẳng.

Chế độ ăn uống

Một số thực phẩm có thể kích thích đường ruột và làm triệu chứng IBS nặng hơn, chẳng hạn như thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ cay, rượu bia, caffeine hoặc các loại thực phẩm dễ gây đầy hơi. Tuy nhiên, mỗi người có thể nhạy cảm với những nhóm thực phẩm khác nhau.

Nhiễm trùng đường tiêu hóa

Một số trường hợp hội chứng ruột kích thích xuất hiện sau một đợt viêm dạ dày - ruột hoặc nhiễm trùng tiêu hóa. Tình trạng này thường được gọi là hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng.

Một số món ăn có thể gây ra hội chứng ruột kích thích

Cách cải thiện tại nhà

Bên cạnh việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ khi cần thiết, điều chỉnh chế độ sinh hoạt và ăn uống có thể góp phần kiểm soát các triệu chứng hội chứng ruột kích thích.

Ăn uống điều độ

Người bệnh nên ăn đúng giờ, hạn chế bỏ bữa hoặc ăn quá no trong một lần. Có thể ưu tiên những thực phẩm dễ tiêu hóa, bổ sung rau xanh và chất xơ với lượng phù hợp, đồng thời chia nhỏ các bữa ăn nếu thường xuyên bị đầy bụng sau khi ăn.

Với người thường xuyên bị đầy hơi hoặc tiêu chảy, việc tăng chất xơ quá nhanh đôi khi có thể khiến triệu chứng nặng hơn. Do đó, nên điều chỉnh chế độ ăn từ từ và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Hạn chế đồ ăn có thể gây kích thích

Nên hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn quá cay, rượu bia, cà phê và những thực phẩm khiến bản thân thường xuyên xuất hiện triệu chứng. Thức ăn sống hoặc thực phẩm không bảo đảm vệ sinh cũng cần được hạn chế để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

Không nên kiêng khem quá mức hoặc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm cùng lúc nếu chưa được tư vấn, vì điều này có thể dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng.

Quản lý căng thẳng

Tập thể dục đều đặn, yoga, thiền, các bài tập thư giãn hoặc duy trì giấc ngủ đầy đủ có thể giúp kiểm soát căng thẳng và hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Việc xây dựng lịch sinh hoạt ổn định cũng có thể góp phần làm giảm tần suất xuất hiện các triệu chứng ở một số người.

Nếu các biện pháp tại nhà không giúp cải thiện triệu chứng, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp. Đặc biệt, cần thăm khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt, thiếu máu, đau bụng ngày càng tăng hoặc triệu chứng mới xuất hiện ở tuổi lớn.