Nội dung
Chủ đề
Kích thước chữ
Tiêu chảy khi mang thai là một trong những vấn đề tiêu hóa có thể gặp ở phụ nữ trong thai kỳ. Tình trạng này thường xuất phát từ chế độ ăn uống, nhiễm trùng đường ruột hoặc những thay đổi của cơ thể khi mang bầu. Mặc dù phần lớn trường hợp không quá nghiêm trọng, tiêu chảy kéo dài vẫn có thể gây mất nước và ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Vậy nguyên nhân do đâu và cách xử trí như thế nào?
Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân toàn nước từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ, hoặc số lần đại tiện tăng bất thường so với thói quen trước đó. Ở phụ nữ có bầu, hiện tượng này có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, từ những tháng đầu cho đến thời điểm gần sinh.
Có nhiều yếu tố khiến phụ nữ mang bầu gặp phải tình trạng tiêu chảy. Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiễm trùng, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng hoặc các bệnh lý đường tiêu hóa đã có từ trước.
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy cấp. Việc sử dụng thực phẩm chưa được nấu chín, nguồn nước không bảo đảm vệ sinh hoặc thức ăn bị nhiễm khuẩn có thể khiến các tác nhân gây bệnh xâm nhập vào đường ruột.
Một số tác nhân thường gặp bao gồm:
Vi khuẩn: Salmonella, Campylobacter, một số chủng Escherichia coli (E. coli).
Virus: Norovirus, Rotavirus và một số virus gây viêm dạ dày - ruột khác.
Ký sinh trùng: Giardia và một số loại ký sinh trùng lây truyền qua thực phẩm hoặc nguồn nước ô nhiễm.
Khi bị nhiễm trùng đường tiêu hóa, thai phụ có thể đi ngoài phân lỏng liên tục, đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc sốt. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, thể trạng và khả năng bù nước của người bệnh.
Trong thai kỳ, nhiều phụ nữ chủ động thay đổi thực đơn nhằm bổ sung dưỡng chất cho sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, việc đột ngột tăng lượng chất xơ, sử dụng nhiều thực phẩm lạ hoặc thay đổi khẩu phần ăn có thể khiến hệ tiêu hóa chưa kịp thích nghi.
Bên cạnh đó, một số mẹ bầu có thể nhạy cảm với những thành phần trong thực phẩm, chẳng hạn như lactose trong sữa. Khi tiêu thụ những thực phẩm không phù hợp, cơ thể có thể xuất hiện các biểu hiện như đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy.
Trong thời gian mang thai, phụ nữ thường được chỉ định bổ sung vitamin và khoáng chất để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
Tuy nhiên, một số loại thuốc hoặc chế phẩm bổ sung có thể gây tác dụng phụ trên đường tiêu hóa. Chẳng hạn, các sản phẩm chứa nhiều magie, vitamin C liều cao hoặc một số loại kháng sinh có khả năng làm tăng nguy cơ đi ngoài phân lỏng.
Do đó, mẹ bầu cần sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý tăng liều hoặc kết hợp quá nhiều sản phẩm cùng lúc.
Sự biến động của các hormone như progesterone và estrogen có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa trong quá trình mang bầu.
Những thay đổi này thường làm nhu động ruột chậm lại, dẫn đến táo bón. Tuy nhiên, một số phụ nữ cũng có thể nhận thấy sự thay đổi về thói quen đại tiện hoặc cảm giác khó chịu ở bụng.
Dù vậy, không nên mặc định tiêu chảy là do nội tiết tố, đặc biệt khi tình trạng kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng nhiễm trùng.
Phụ nữ có tiền sử mắc các bệnh về đường tiêu hóa có thể gặp tình trạng tiêu chảy trong thai kỳ do bệnh tái phát hoặc tiến triển.
Một số bệnh lý cần lưu ý gồm:
Hội chứng ruột kích thích (IBS): Có thể gây đau bụng, đầy hơi và thay đổi thói quen đại tiện, bao gồm tiêu chảy hoặc táo bón.
Bệnh Crohn: Là bệnh viêm ruột mạn tính, có thể gây tiêu chảy kéo dài, đau bụng và giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng.
Viêm loét đại tràng: Gây viêm niêm mạc đại tràng, thường biểu hiện bằng tiêu chảy, đau bụng, đôi khi có máu trong phân.
Bệnh Celiac: Là bệnh liên quan đến phản ứng miễn dịch với gluten, có thể gây tổn thương ruột non và rối loạn hấp thu dưỡng chất.
Đối với những trường hợp này, việc theo dõi và điều trị bệnh nền trong suốt thai kỳ rất quan trọng nhằm duy trì sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Một số phụ nữ có bầu nhận thấy số lần đại tiện tăng lên hoặc phân trở nên lỏng hơn khi gần đến ngày dự sinh. Hiện tượng này đôi khi xuất hiện cùng những thay đổi sinh lý trước chuyển dạ.
Tuy nhiên, tiêu chảy không phải là dấu hiệu chắc chắn cho thấy quá trình sinh nở sắp bắt đầu. Nếu thai phụ bị đi ngoài nhiều lần, đau bụng dữ dội, sốt hoặc có biểu hiện mất nước, cần được kiểm tra thay vì cho rằng đây là hiện tượng bình thường cuối thai kỳ.

Bị tiêu chảy khi mang thai không phải là tình trạng hiếm gặp
Mức độ nguy hiểm của tiêu chảy phụ thuộc vào nguyên nhân, thời gian mắc bệnh, số lần đi ngoài và tình trạng sức khỏe của người mẹ.
Phần lớn các trường hợp tiêu chảy nhẹ có thể tự cải thiện trong vài ngày và không gây ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi. Tuy nhiên, nếu bệnh diễn biến nặng hoặc kéo dài mà không được xử trí đúng cách, thai phụ có thể đối mặt với một số nguy cơ đáng chú ý.
1. Mất nước và rối loạn điện giải
Khi đi ngoài phân lỏng nhiều lần, cơ thể mất một lượng đáng kể nước cùng các chất điện giải như natri và kali. Điều này có thể khiến mẹ bầu khát nhiều, khô miệng, chóng mặt, mệt mỏi và tiểu ít.
Trường hợp mất nước nghiêm trọng có thể dẫn đến tụt huyết áp, suy giảm tuần hoàn và cần được điều trị tại cơ sở y tế.
2. Ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng
Tiêu chảy kéo dài có thể khiến phụ nữ mang bầu ăn uống kém, giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và sụt cân.
Nếu tình trạng này không được cải thiện, đặc biệt ở những thai phụ vốn có nguy cơ thiếu dinh dưỡng, sức khỏe của người mẹ và sự phát triển của thai nhi có thể bị ảnh hưởng.
3. Nguy cơ từ các bệnh nhiễm trùng
Một số tác nhân gây nhiễm trùng qua thực phẩm có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng trong thai kỳ. Đặc biệt, nhiễm Listeria có khả năng gây ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai lưu trong các trường hợp nhiễm trùng xâm lấn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều gây ra các biến chứng sản khoa kể trên.
4. Ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của mẹ bầu
Việc đi ngoài liên tục, đau bụng và nôn mửa có thể khiến thai phụ kiệt sức, mất ngủ và khó duy trì sinh hoạt bình thường. Những trường hợp nặng có thể cần nhập viện để truyền dịch, theo dõi và điều trị nguyên nhân.
Thai phụ nên liên hệ bác sĩ sớm nếu tiêu chảy kéo dài quá 24–48 giờ mà không cải thiện, hoặc có các dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, cần được đánh giá y tế ngay khi xuất hiện:
Sốt từ 38°C trở lên, nhất là khi kèm đau nhức cơ thể.
Đi ngoài ra máu hoặc phân có màu đen bất thường.
Đau bụng dữ dội, đau tăng dần hoặc kéo dài liên tục.
Nôn nhiều, không thể uống hoặc giữ nước trong cơ thể.
Khát dữ dội, chóng mặt, tiểu rất ít hoặc không đi tiểu trong khoảng 8 giờ.
Xuất hiện cơn co tử cung đều đặn, ra máu âm đạo hoặc nghi ngờ rỉ ối.
Thai máy giảm rõ rệt so với bình thường khi đã đến giai đoạn theo dõi cử động thai.
Lưu ý: Nếu thai phụ ngất, lú lẫn, khó thở, đau bụng dữ dội hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, cần đến cơ sở cấp cứu ngay.
Điều trị tiêu chảy ở phụ nữ mang bầu cần tập trung vào việc bù nước, duy trì dinh dưỡng và xử lý nguyên nhân gây bệnh. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phải phù hợp với mức độ triệu chứng cũng như giai đoạn thai kỳ.
Bù nước là biện pháp quan trọng hàng đầu khi thai phụ bị tiêu chảy, bởi tình trạng đi ngoài nhiều lần có thể khiến cơ thể nhanh chóng thiếu hụt nước và điện giải.
Mẹ bầu nên:
Uống nước sạch thường xuyên, chia thành nhiều lần trong ngày.
Sử dụng dung dịch bù nước và điện giải đường uống (Oresol/ORS) khi cần thiết, đặc biệt nếu đi ngoài nhiều lần hoặc có dấu hiệu mất nước nhẹ.
Pha Oresol đúng lượng nước được hướng dẫn trên bao bì, không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn quy định.
Nếu buồn nôn, nên uống từng ngụm nhỏ và tăng dần lượng nước khi cơ thể dung nạp tốt.
Theo dõi lượng nước tiểu, màu sắc nước tiểu và các dấu hiệu mất nước để kịp thời nhận biết tình trạng bất thường.
Với những trường hợp mất nước nặng hoặc không thể uống đủ nước, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch và theo dõi tại bệnh viện.
Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp giảm khó chịu ở đường ruột và hỗ trợ cơ thể hồi phục sau tiêu chảy.
Trong giai đoạn xuất hiện triệu chứng, phụ nữ có bầu nên ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như:
Cháo, cơm mềm, bánh mì nướng hoặc khoai tây luộc.
Thịt nạc, cá và trứng được chế biến chín kỹ.
Chuối chín, các loại rau củ nấu chín và thực phẩm dễ dung nạp.
Sữa chua làm từ sữa đã thanh trùng nếu cơ thể dung nạp tốt.
Bên cạnh đó, nên hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, món quá cay, đồ uống chứa caffeine, nước ngọt có gas và nước trái cây quá nhiều đường vì có thể khiến tiêu chảy trở nên nghiêm trọng hơn.
Đối với sữa và những thực phẩm chứa lactose, thai phụ chỉ cần tạm thời hạn chế nếu nhận thấy chúng làm tăng tình trạng đầy hơi hoặc đi ngoài phân lỏng.
Không nên nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ kiêng khem quá mức. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, mẹ bầu nên từng bước duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, bảo đảm cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho thai kỳ.

Thay đổi chế độ ăn, bù nước để giúp mẹ bầu khỏe mạnh và đảm bảo sức khỏe thai nhi
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc để kiểm soát triệu chứng hoặc điều trị nguyên nhân gây tiêu chảy.
Tuy nhiên, không phải loại thuốc tiêu chảy nào cũng phù hợp với phụ nữ mang thai. Vì vậy, thai phụ cần lưu ý:
Không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy như loperamide nếu chưa được bác sĩ tư vấn.
Tránh tự dùng các thuốc chứa bismuth subsalicylate vì không được khuyến cáo sử dụng thường quy trong thai kỳ.
Không tự ý uống thuốc kháng sinh hoặc thuốc điều trị ký sinh trùng.
Không sử dụng các bài thuốc dân gian, thảo dược hoặc sản phẩm được quảng cáo có tác dụng cầm tiêu chảy khi chưa xác định được tính an toàn.
Nếu nguyên nhân là nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng cần điều trị đặc hiệu, bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên kết quả thăm khám, loại tác nhân gây bệnh và độ an toàn đối với thai nhi.
Nếu tình trạng tiêu chảy không thuyên giảm, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, thai phụ cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, đánh giá điện giải hoặc thực hiện các phương pháp thăm dò phù hợp nhằm xác định nguyên nhân.
Đối với mẹ bầu mắc bệnh tiêu hóa mạn tính, việc phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và bác sĩ sản khoa sẽ giúp xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, đồng thời theo dõi sức khỏe thai nhi trong suốt thai kỳ.
Bên cạnh việc điều trị, phụ nữ có bầu nên duy trì thói quen ăn uống và sinh hoạt lành mạnh để hạn chế nguy cơ mắc bệnh tiêu hóa.
Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:
Ăn chín, uống sôi: Tránh thịt tái, hải sản sống, tiết canh, trứng sống và thực phẩm chưa được chế biến kỹ.
Bảo đảm vệ sinh thực phẩm: Rửa sạch rau củ, trái cây; lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng và bảo quản đúng cách.
Sử dụng sữa an toàn: Ưu tiên sữa và các sản phẩm từ sữa đã được thanh trùng.
Rửa tay thường xuyên: Đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi chế biến thực phẩm.
Hạn chế thực phẩm dễ gây kích ứng: Tránh những món ăn từng khiến cơ thể dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa.
Bổ sung vitamin đúng cách: Chỉ sử dụng thuốc và các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý: Nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế căng thẳng và bảo đảm uống đủ nước mỗi ngày.
Khám thai định kỳ: Giúp theo dõi sức khỏe mẹ và bé, đồng thời phát hiện sớm những vấn đề bất thường trong thai kỳ.
Kết luận
Tiêu chảy khi mang thai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm nhiễm trùng đường ruột, thay đổi chế độ ăn uống hoặc bệnh lý tiêu hóa. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi được bù nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy kéo dài, kèm sốt, đau bụng dữ dội hoặc dấu hiệu mất nước, mẹ bầu cần thăm khám sớm để bảo vệ sức khỏe của bản thân và thai nhi.
Mọi thông tin chỉ mang tính chất tham khảo không phục vụ điều trị, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để thăm khám.
Xem hệ thống nhà thuốc đối tác của YWAY toàn quốc