Nguyên Nhân Đi Ngoài Phân Đen

Đi ngoài phân đen là tình trạng khiến nhiều người lo lắng vì có thể liên quan đến các vấn đề bất thường trong hệ tiêu hóa. Hiện tượng này đôi khi chỉ xuất phát từ chế độ ăn uống hoặc việc sử dụng thuốc, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết tiêu hóa. Vậy nguyên nhân đi ngoài phân đen là gì và khi nào cần thăm khám?

Tình trạng đi ngoài phân đen là gì?

Đi ngoài phân đen là hiện tượng phân có màu đen hoặc sẫm hơn bình thường, đôi khi kèm theo sự thay đổi về kết cấu và mùi. Tình trạng này có thể xuất hiện tạm thời do thực phẩm, thuốc hoặc liên quan đến các bệnh lý đường tiêu hóa.

Trong y khoa, phân đen như hắc ín (melena) là thuật ngữ chỉ tình trạng phân có màu đen, dính, thường có mùi hôi đặc trưng do sự hiện diện của máu đã bị biến đổi trong quá trình di chuyển qua đường tiêu hóa.

Tùy thuộc vào nguyên nhân, người bệnh có thể nhận thấy một số đặc điểm như:

• Phân có màu đen sẫm: Màu sắc thay đổi từ nâu đen đến đen như hắc ín.

• Phân có độ dính bất thường: Phân đen do xuất huyết tiêu hóa thường có dạng sệt, dính và bóng.

• Mùi hôi khác thường: Phân có thể xuất hiện mùi hôi nồng, khó chịu hơn bình thường.

• Triệu chứng đi kèm: Một số trường hợp có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn, mệt mỏi hoặc chóng mặt.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đi ngoài phân đen đều là dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm. Để xác định nguyên nhân, cần xem xét chế độ ăn uống, các loại thuốc đang sử dụng và những triệu chứng đi kèm.

Nguyên nhân đi ngoài phân đen

Có nhiều nguyên nhân khiến phân chuyển sang màu đen, từ những yếu tố sinh lý thông thường đến các bệnh lý đường tiêu hóa cần được điều trị.

Do chế độ ăn uống

Một số thực phẩm có màu sẫm hoặc chứa sắc tố tự nhiên có thể làm thay đổi màu sắc của phân sau khi được tiêu hóa.

Các thực phẩm có khả năng khiến phân chuyển màu đen bao gồm:

• Quả việt quất và một số loại trái cây có màu tím đậm.

• Cam thảo đen.

• Tiết động vật và các món ăn chế biến từ tiết.

Trong trường hợp này, phân thường trở lại màu sắc bình thường sau khi ngừng sử dụng các thực phẩm gây đổi màu. Tuy nhiên, nếu phân đen có dạng hắc ín hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh không nên chủ quan.

Do sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung

Một số loại thuốc hoặc sản phẩm bổ sung có thể khiến phân chuyển sang màu đen mà không liên quan đến xuất huyết tiêu hóa.

Điển hình gồm:

• Thuốc bổ sung sắt: Có thể khiến phân chuyển sang màu xanh đen hoặc đen trong quá trình sử dụng.

• Thuốc chứa bismuth: Một số thuốc điều trị rối loạn tiêu hóa có thành phần bismuth có thể gây đổi màu phân.

• Than hoạt tính: Có thể khiến phân có màu đen do đặc tính của thành phần này.

Ngoài ra, các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, naproxen và aspirin có thể làm tăng nguy cơ viêm loét, xuất huyết đường tiêu hóa. Thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cũng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Lưu ý: Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc được bác sĩ kê đơn khi thấy phân đổi màu. Thay vào đó, cần trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Một số loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng, bổ sung có thể khiến bạn gặp tình trạng đi ngoài phân đen

Do viêm loét dạ dày – tá tràng

Viêm loét dạ dày – tá tràng là một trong những nguyên nhân bệnh lý quan trọng gây đi ngoài phân đen.

Khi niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng bị tổn thương và hình thành ổ loét, các mạch máu tại vị trí này có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến chảy máu.

Máu đi qua đường tiêu hóa sẽ bị biến đổi bởi dịch tiêu hóa, khiến phân chuyển sang màu đen như hắc ín.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày – tá tràng bao gồm:

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori).

• Sử dụng thuốc chống viêm không steroid trong thời gian dài.

• Có tiền sử viêm loét hoặc xuất huyết tiêu hóa.

Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như đau vùng thượng vị, buồn nôn, khó tiêu hoặc đầy bụng. Tuy nhiên, xuất huyết do ổ loét đôi khi xảy ra mà không có biểu hiện đau rõ ràng.

Do xuất huyết đường tiêu hóa

Xuất huyết tiêu hóa trên là nguyên nhân đặc biệt cần lưu ý khi xuất hiện phân đen như hắc ín.

Tình trạng này xảy ra khi có hiện tượng chảy máu tại thực quản, dạ dày hoặc tá tràng.

Ngoài viêm loét dạ dày – tá tràng, một số bệnh lý khác cũng có thể gây xuất huyết tiêu hóa, bao gồm:

• Viêm thực quản hoặc viêm dạ dày gây trợt, loét.

• Giãn vỡ tĩnh mạch thực quản, thường liên quan đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa ở người mắc bệnh gan.

• Rách niêm mạc vùng nối thực quản – dạ dày sau những đợt nôn ói dữ dội.

• Các tổn thương mạch máu bất thường trong đường tiêu hóa.

Xuất huyết tiêu hóa có thể diễn tiến từ nhẹ đến nghiêm trọng. Nếu lượng máu mất nhiều, người bệnh có nguy cơ thiếu máu cấp, tụt huyết áp và sốc mất máu.

Do các khối u đường tiêu hóa

Trong một số trường hợp, đi ngoài phân đen có thể liên quan đến các khối u lành tính hoặc ác tính trong đường tiêu hóa, chẳng hạn như ung thư dạ dày hoặc ung thư thực quản.

Khi khối u phát triển và làm tổn thương niêm mạc hoặc mạch máu, tình trạng chảy máu có thể xảy ra, khiến phân chuyển sang màu đen.

Người bệnh có thể đồng thời xuất hiện một số biểu hiện như:

• Đau bụng hoặc khó chịu vùng thượng vị kéo dài.

• Chán ăn, ăn nhanh no.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Mệt mỏi, xanh xao do thiếu máu.

Tuy nhiên, các triệu chứng trên không đặc hiệu cho ung thư. Người bệnh cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm phù hợp để xác định chính xác nguyên nhân.

Đi ngoài phân đen có nguy hiểm không?

Đi ngoài phân đen có thể nguy hiểm hoặc không, tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này.

Nếu phân đổi màu do thực phẩm hoặc thuốc, đây có thể chỉ là hiện tượng tạm thời và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Ngược lại, nếu phân đen xuất phát từ xuất huyết tiêu hóa, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng như thiếu máu, suy giảm tuần hoàn hoặc sốc mất máu trong những trường hợp nghiêm trọng.

Không phải lúc nào đi ngoài phân đen cũng nguy hiểm

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên được thăm khám sớm khi phân đen xuất hiện mà không xác định được nguyên nhân, đặc biệt nếu phân có dạng hắc ín, dính và mùi hôi bất thường.

Cần đến cơ sở cấp cứu ngay nếu đi ngoài phân đen kèm theo một trong các triệu chứng sau:

• Chóng mặt nhiều, choáng váng hoặc ngất xỉu.

• Đau bụng dữ dội.

• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu nâu đen giống bã cà phê.

• Da xanh tái, vã mồ hôi lạnh.

• Tim đập nhanh, khó thở hoặc mệt lả.

• Lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc có dấu hiệu tụt huyết áp.

Đây có thể là những biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng, cần được can thiệp y tế kịp thời.

Làm thế nào để xác định nguyên nhân đi ngoài phân đen?

Tùy thuộc vào tình trạng của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp kiểm tra như:

• Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng thiếu máu và mức độ mất máu.

• Xét nghiệm phân: Kiểm tra sự hiện diện của máu trong phân khi cần thiết.

• Nội soi tiêu hóa: Quan sát trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa để tìm vị trí tổn thương hoặc chảy máu.

• Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh: Được chỉ định trong một số trường hợp để hỗ trợ xác định nguyên nhân.

Việc phát hiện và điều trị sớm nguyên nhân gây phân đen có vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng, đặc biệt đối với những trường hợp xuất huyết tiêu hóa.

>> Xem Thêm: Đi Ngoài Ra Máu Là Dấu Hiệu Bệnh Gì?