Nguyên Nhân Khiến Bạn Bị Trào Ngược Dạ Dày Về Đêm

Trào ngược dạ dày về đêm là tình trạng phổ biến, gây cảm giác nóng rát vùng ngực, ợ chua, khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Các triệu chứng thường xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn khi nằm xuống, đặc biệt sau bữa tối. Vậy đâu là nguyên nhân khiến axit dạ dày dễ trào ngược vào ban đêm? Làm thế nào để cải thiện tình trạng này và bảo vệ sức khỏe tiêu hóa?

Trào ngược dạ dày về đêm là gì?

Trào ngược dạ dày về đêm là hiện tượng dịch trong dạ dày, bao gồm axit và đôi khi cả thức ăn, di chuyển ngược lên thực quản khi cơ thể nằm nghỉ hoặc đang ngủ.

Thông thường, cơ thắt thực quản dưới hoạt động như một chiếc van, cho phép thức ăn đi xuống dạ dày và hạn chế dịch vị trào ngược. Khi cơ này suy yếu hoặc giãn ra không đúng thời điểm, axit có thể đi ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc.

Khác với ban ngày, khi ngủ, trọng lực không còn hỗ trợ làm sạch dịch trào ngược hiệu quả. Đồng thời, hoạt động tiết nước bọt và phản xạ nuốt giảm khiến axit lưu lại trong thực quản lâu hơn.

Những triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Ợ nóng, ợ chua: Cảm giác nóng rát sau xương ức, kèm vị chua hoặc đắng trong miệng.

• Đầy bụng, buồn nôn: Xuất hiện cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên, đặc biệt sau bữa tối.

• Ho khan, khàn tiếng: Dịch trào ngược có thể kích thích vùng họng và thanh quản.

• Khó ngủ: Cảm giác nóng rát hoặc dịch trào lên cổ họng khiến người bệnh thức giấc giữa đêm.

• Vướng họng: Một số người thường xuyên phải hắng giọng hoặc cảm thấy khó chịu khi nằm.

Nếu triệu chứng lặp lại thường xuyên, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh cần được đánh giá nguy cơ mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD).

Trào ngược dạ dày về đêm là tình trạng thường gặp

Nguyên nhân chính khiến bạn bị trào ngược dạ dày về đêm

Trào ngược dạ dày về đêm thường liên quan đến tư thế nằm, thay đổi sinh lý trong giấc ngủ và thói quen sinh hoạt. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Tư thế nằm khiến axit dễ trào ngược lên thực quản

Tư thế nằm là một trong những yếu tố quan trọng khiến tình trạng trào ngược dạ dày trở nên rõ rệt vào ban đêm.

Khi đứng hoặc ngồi, trọng lực hỗ trợ giữ dịch vị trong dạ dày, đồng thời giúp dịch trào ngược trở lại dạ dày nhanh hơn. Ngược lại, khi nằm ngang, tác dụng hỗ trợ của trọng lực giảm, tạo điều kiện cho axit di chuyển ngược lên thực quản nếu cơ thắt thực quản dưới hoạt động không hiệu quả.

Đặc biệt, những người có cơ thắt thực quản dưới suy yếu hoặc thoát vị hoành thường dễ gặp triệu chứng khi nằm xuống.

Tư thế ngủ cũng ảnh hưởng đến mức độ trào ngược. Một số nghiên cứu cho thấy nằm nghiêng bên phải có thể khiến thực quản tiếp xúc với axit lâu hơn so với nằm nghiêng bên trái.

Ngoài ra, nằm trên mặt phẳng hoàn toàn có thể khiến dịch trào ngược lưu lại lâu hơn trong thực quản. Đây là lý do nhiều người xuất hiện cảm giác nóng rát vùng ngực ngay sau khi lên giường, dù ban ngày ít gặp triệu chứng.

Giảm tiết nước bọt và phản xạ nuốt khi ngủ

Nước bọt và phản xạ nuốt đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thực quản khỏi tác động của axit dạ dày.

Nước bọt chứa bicarbonate, một chất có khả năng trung hòa axit. Khi cơ thể thức, nước bọt được tiết thường xuyên, kết hợp với hoạt động nuốt giúp đưa dịch trào ngược trở lại dạ dày và hỗ trợ làm sạch axit còn bám trên niêm mạc thực quản.

Tuy nhiên, khi ngủ, lượng nước bọt tiết ra giảm đáng kể và tần suất nuốt cũng thấp hơn so với ban ngày.

Điều này khiến khả năng trung hòa và làm sạch axit trong thực quản suy giảm. Nếu xảy ra trào ngược, dịch axit có thể lưu lại lâu hơn, làm tăng thời gian tiếp xúc với niêm mạc.

Đây cũng là lý do một số người thức giấc giữa đêm vì cảm giác nóng rát, ho khan hoặc khó chịu ở cổ họng.

Nếu tình trạng kéo dài, sự tiếp xúc thường xuyên với axit có thể góp phần gây viêm thực quản và các biến chứng khác. Vì vậy, trào ngược dạ dày khi ngủ tái diễn không nên bị xem nhẹ.

Ăn khuya hoặc ăn quá no trước khi ngủ

Thói quen ăn tối muộn, ăn đêm hoặc nằm ngay sau khi ăn là yếu tố phổ biến làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày về đêm.

Sau bữa ăn, dạ dày cần thời gian co bóp, tiêu hóa và chuyển thức ăn xuống ruột non. Nếu nằm xuống khi dạ dày vẫn chứa nhiều thức ăn, áp lực trong dạ dày có thể tăng, tạo điều kiện cho dịch vị trào ngược lên thực quản.

Đặc biệt, những bữa ăn nhiều dầu mỡ thường làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, khiến cảm giác đầy bụng kéo dài.

Một số thói quen có thể làm tăng nguy cơ trào ngược bao gồm:

• Ăn tối trong vòng 2–3 giờ trước khi ngủ.

• Ăn quá no hoặc sử dụng nhiều thực phẩm giàu chất béo.

• Uống cà phê, rượu bia hoặc ăn thực phẩm kích thích triệu chứng vào buổi tối.

• Nằm nghỉ ngay sau khi ăn.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG), người có triệu chứng trào ngược nên tránh ăn trong khoảng 2–3 giờ trước khi ngủ. Đối với người thường xuyên bị trào ngược về đêm, hoàn thành bữa tối trước giờ nằm ít nhất 3 giờ là lựa chọn phù hợp.

Ăn quá khuya hoặc quá no trước khi ngủ có thể làm bạn bị trào ngược dạ dày

Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học và căng thẳng kéo dài

Bên cạnh tư thế nằm và thời điểm ăn uống, những thói quen sinh hoạt cũng góp phần khiến trào ngược dạ dày về đêm trở nên nghiêm trọng hơn.

• Chế độ ăn uống không hợp lý

Thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán, rượu bia hoặc thức uống chứa caffeine có thể khiến triệu chứng trào ngược khó kiểm soát hơn.

Chocolate, bạc hà và những món cay hoặc có tính axit cũng có thể gây khó chịu ở một số người. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm khác nhau giữa từng cá nhân nên không phải ai cũng cần kiêng hoàn toàn những thực phẩm này.

• Thừa cân, béo phì

Mỡ tích tụ ở vùng bụng làm tăng áp lực lên dạ dày, khiến dịch vị dễ di chuyển ngược lên thực quản. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

• Hút thuốc lá và sử dụng rượu bia

Hút thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới và những cơ chế bảo vệ thực quản. Trong khi đó, rượu bia có thể làm tăng triệu chứng ở một số người, đặc biệt khi sử dụng gần giờ ngủ.

• Căng thẳng tâm lý kéo dài

Căng thẳng và lo âu có thể ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa, chất lượng giấc ngủ và khả năng cảm nhận triệu chứng.

Mặc dù stress không nhất thiết trực tiếp làm tăng lượng axit dạ dày, tình trạng căng thẳng kéo dài có thể khiến người bệnh nhạy cảm hơn với cảm giác nóng rát.

Ngoài ra, căng thẳng thường đi kèm những thói quen như ăn uống thất thường, thức khuya hoặc sử dụng nhiều caffeine, từ đó gián tiếp làm triệu chứng trào ngược nặng hơn.

Cách cải thiện tình trạng trào ngược dạ dày về đêm tại nhà

Đối với trường hợp triệu chứng nhẹ, chưa xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, việc thay đổi chế độ ăn uống, tư thế ngủ và thói quen sinh hoạt có thể giúp giảm đáng kể cảm giác khó chịu.

Điều chỉnh tư thế ngủ phù hợp

Người thường xuyên bị trào ngược nên ưu tiên nằm nghiêng bên trái để hạn chế thời gian thực quản tiếp xúc với axit.

Bên cạnh đó, có thể nâng cao phần đầu giường khoảng 15–20 cm hoặc sử dụng gối chống trào ngược dạng nêm để nâng phần thân trên.

Cách này giúp tận dụng trọng lực nhằm hạn chế dịch dạ dày di chuyển ngược lên thực quản.

Lưu ý, chỉ kê nhiều gối thông thường dưới đầu không mang lại hiệu quả tương tự và đôi khi khiến cơ thể bị gập ở vùng bụng.

Ăn tối sớm và kiểm soát khẩu phần

Để hạn chế trào ngược dạ dày về đêm, nên hoàn thành bữa tối ít nhất 3 giờ trước khi ngủ.

Đồng thời, cần ăn chậm, nhai kỹ, kiểm soát khẩu phần và tránh ăn quá no. Ưu tiên các món ít dầu mỡ, phù hợp với khả năng dung nạp của cơ thể.

Sau bữa ăn, nên duy trì tư thế ngồi hoặc đứng và có thể đi bộ nhẹ nhàng. Tránh nằm xuống hoặc vận động mạnh ngay sau khi ăn.

Hạn chế thực phẩm và đồ uống gây kích thích

Một số thực phẩm có thể khiến triệu chứng trào ngược dạ dày trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt khi sử dụng vào buổi tối.

Người bệnh nên chú ý đến phản ứng của cơ thể sau khi dùng cà phê, trà đậm, rượu bia, chocolate, thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm cay, chua.

Không nhất thiết phải loại bỏ tất cả những thực phẩm này. Thay vào đó, hãy theo dõi và hạn chế những món thực sự khiến triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Duy trì cân nặng và vận động hợp lý

Đối với người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân phù hợp có thể giúp giảm áp lực lên vùng bụng và cải thiện triệu chứng trào ngược.

Nên kết hợp chế độ ăn cân đối với hoạt động thể chất thường xuyên như đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội.

Tuy nhiên, cần tránh tập luyện cường độ cao ngay sau bữa ăn. Ngoài ra, nên mặc trang phục rộng rãi, hạn chế quần áo bó chặt vùng bụng khi ngủ.

Kiểm soát căng thẳng và cải thiện giấc ngủ

Duy trì tinh thần thoải mái có thể hỗ trợ kiểm soát những triệu chứng tiêu hóa liên quan đến căng thẳng.

Bạn có thể thực hành hít thở chậm, thư giãn nhẹ nhàng hoặc xây dựng thời gian ngủ nghỉ ổn định.

Đồng thời, nên hạn chế thức khuya, tránh sử dụng quá nhiều caffeine và duy trì thói quen sinh hoạt điều độ để cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Quản lý căng thẳng và giấc ngủ tốt giúp bạn hạn chế bị trào ngược dạ dày

Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn

Một số thuốc như thuốc kháng axit, alginate hoặc thuốc giảm tiết axit có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng tùy từng trường hợp.

Tuy nhiên, không nên tự ý dùng thuốc kéo dài hoặc tăng liều khi triệu chứng không cải thiện. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe cụ thể.

Đối với thuốc ức chế bơm proton (PPI), người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ về thời điểm và liều lượng sử dụng.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên thăm khám nếu triệu chứng trào ngược xảy ra thường xuyên, làm gián đoạn giấc ngủ hoặc không cải thiện dù đã điều chỉnh lối sống.

Đặc biệt, cần được đánh giá y tế sớm nếu xuất hiện khó nuốt, nuốt đau, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

Nếu đau ngực dữ dội kèm khó thở, vã mồ hôi hoặc đau lan lên tay, hàm, cần cấp cứu ngay để loại trừ những nguyên nhân nguy hiểm liên quan đến tim mạch.