Nguyên Nhân Và Cách Xử Lý Khi Bị Đau Thượng Vị Dạ Dày

Đau thượng vị dạ dày là cảm giác đau, nóng rát hoặc khó chịu ở vùng bụng trên, ngay dưới xương ức. Cơn đau có thể xuất hiện sau khi ăn, khi đói hoặc về đêm. Phần lớn trường hợp liên quan đến hệ tiêu hóa, tuy nhiên đau thượng vị cũng có thể bắt nguồn từ những nguyên nhân khác cần được chú ý.

Nguyên nhân dẫn đến đau thượng vị dạ dày

Đau vùng thượng vị dạ dày không phải là một bệnh cụ thể mà là triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Viêm dạ dày: Niêm mạc dạ dày bị viêm có thể gây đau âm ỉ hoặc nóng rát ở vùng bụng trên, kèm theo buồn nôn, đầy bụng hoặc cảm giác nhanh no. Viêm dạ dày có thể liên quan đến nhiễm H. pylori, sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) thường xuyên hoặc uống nhiều rượu bia.

• Loét dạ dày – tá tràng: Các tổn thương loét ở niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng có thể gây đau hoặc nóng rát vùng thượng vị. Cơn đau có thể liên quan đến bữa ăn nhưng biểu hiện ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau.

• Khó tiêu chức năng: Người bệnh có thể đau hoặc nóng rát vùng bụng trên, nhanh no, đầy bụng, buồn nôn hoặc ợ hơi dù không tìm thấy tổn thương rõ ràng ở đường tiêu hóa.

• Trào ngược dạ dày thực quản: Axit và dịch trong dạ dày trào lên thực quản có thể gây nóng rát vùng thượng vị hoặc sau xương ức, ợ nóng và ợ chua.

• Ăn uống không phù hợp: Ăn quá no, nhiều thực phẩm dầu mỡ hoặc sử dụng đồ uống có gas, caffeine hay rượu bia có thể khiến triệu chứng khó tiêu trở nên rõ rệt ở một số người.

• Sử dụng một số loại thuốc: NSAID như ibuprofen hoặc naproxen có thể kích thích và làm tổn thương niêm mạc dạ dày, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên.

Ngoài các bệnh lý tại dạ dày, đau vùng thượng vị đôi khi còn có thể liên quan đến túi mật, tuyến tụy hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, không nên mặc định mọi cơn đau thượng vị đều do dạ dày.

Đau thượng vị dạ dày hay còn gọi là đau dạ dày

Thời điểm thường xuất hiện cơn đau thượng vị dạ dày

Thời điểm xuất hiện cơn đau có thể cung cấp thêm thông tin để bác sĩ đánh giá nguyên nhân, nhưng không đủ để tự chẩn đoán bệnh.

Sau khi ăn: Cơn đau có thể xuất hiện hoặc tăng lên sau bữa ăn, đặc biệt khi ăn quá no, ăn nhiều đồ dầu mỡ, cay hoặc sử dụng rượu bia. Một số người bị viêm dạ dày cũng nhận thấy triệu chứng trở nên rõ hơn sau khi ăn.

Khi đói hoặc giữa các bữa ăn: Một số người có cảm giác đau hoặc nóng rát khi bụng trống. Tuy nhiên, đặc điểm này không đủ để xác định chính xác nguyên nhân.

Ban đêm: Cơn đau có thể làm người bệnh tỉnh giấc, đặc biệt khi có tình trạng tăng tiết axit hoặc trào ngược.

Sau khi nằm ngay sau ăn: Tư thế nằm có thể làm các triệu chứng liên quan đến trào ngược trở nên rõ hơn ở một số người.

Nếu đau thượng vị tái diễn thường xuyên hoặc kéo dài, người bệnh nên đi khám thay vì chỉ dựa vào thời điểm xuất hiện cơn đau để tự điều trị.

Cách xử lý khi bị đau

Đối với cơn đau thượng vị nhẹ, không kèm theo dấu hiệu bất thường, một số biện pháp đơn giản có thể giúp giảm cảm giác khó chịu tạm thời.

Nghỉ ngơi đúng tư thế

Khi bị đau, nên ngừng các hoạt động gắng sức và dành thời gian nghỉ ngơi. Có thể ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, tránh quần áo hoặc thắt lưng quá chật gây áp lực lên vùng bụng.

Nếu cơn đau đi kèm ợ nóng hoặc ợ chua, nên giữ phần thân trên cao và tránh nằm phẳng ngay sau khi ăn để hạn chế tình trạng dịch dạ dày trào ngược lên thực quản.

Chườm ấm vùng bụng

Có thể sử dụng túi chườm hoặc khăn ấm đặt nhẹ lên vùng thượng vị trong khoảng 15–20 phút. Hơi ấm có thể giúp thư giãn cơ bụng và tạo cảm giác dễ chịu hơn.

Cần kiểm tra nhiệt độ trước khi chườm để tránh gây bỏng da, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có khả năng cảm nhận nhiệt kém.

Uống nước ấm hoặc trà gừng

Uống từng ngụm nước ấm có thể giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu và hạn chế tình trạng mất nước nếu có buồn nôn nhẹ.

Một lượng nhỏ trà gừng cũng có thể được sử dụng nếu phù hợp với cơ địa. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ giảm khó chịu, không có tác dụng điều trị các bệnh lý như viêm hay loét dạ dày.

Một tách trà gừng ấm pha loãng có thể giúp làm dịu cơn đau dạ dày

Sử dụng thuốc trung hòa axit (nếu có sẵn)

Nếu cơn đau kèm theo ợ nóng, ợ chua hoặc cảm giác nóng rát liên quan đến axit, thuốc kháng axit có thể giúp giảm triệu chứng nhẹ trong thời gian ngắn. Các thuốc này thường có thể mua không cần đơn, nhưng không nên tự sử dụng hằng ngày hoặc kéo dài nếu chưa được bác sĩ tư vấn.

Người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh khác, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng để hạn chế tương tác và tác dụng không mong muốn.

Không ăn hoặc uống thêm đồ ăn có thể gây kích ứng dạ dày

Trong thời gian đang đau, nên hạn chế những thực phẩm và đồ uống có khả năng làm triệu chứng nặng hơn như:

• Thức ăn quá cay hoặc nhiều dầu mỡ.

• Thực phẩm quá chua nếu nhận thấy chúng làm tăng triệu chứng.

• Nước ngọt có gas.

• Cà phê và các đồ uống chứa nhiều caffeine.

• Rượu bia.

Các yếu tố kích thích có thể khác nhau ở từng người. Vì vậy, người thường xuyên đau thượng vị nên theo dõi thực phẩm nào khiến triệu chứng xuất hiện hoặc tăng lên để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.

Tránh đồ ăn cay nóng, rượu bia khi thường xuyên gặp cơn đau dạ dày

Không tự ý sử dụng các thuốc giảm đau

Không nên tự dùng các thuốc chống viêm giảm đau không steroid như ibuprofen, naproxen để xử lý đau thượng vị. Nhóm thuốc này có thể gây kích ứng, làm tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ viêm hoặc loét dạ dày ở một số người.

Nếu đang sử dụng aspirin, NSAID hoặc thuốc khác theo đơn bác sĩ, không nên tự ý ngưng thuốc. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ thuốc đang sử dụng khiến tình trạng đau dạ dày trở nên nghiêm trọng hơn.

Khi nào cần đi khám?

Đau thượng vị nhẹ và thoáng qua đôi khi có thể cải thiện sau khi nghỉ ngơi và điều chỉnh ăn uống. Tuy nhiên, nên đi khám nếu cơn đau kéo dài, tái phát thường xuyên, ngày càng tăng hoặc không cải thiện để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Đặc biệt, cần được đánh giá y tế sớm nếu đau thượng vị đi kèm các dấu hiệu như:

• Đau bụng dữ dội hoặc liên tục.

• Nôn nhiều, không thể ăn uống.

• Nôn ra máu.

• Đi ngoài phân đen như hắc ín hoặc có máu.

• Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc chán ăn kéo dài.

• Vàng da, vàng mắt.

• Khó thở, chóng mặt hoặc choáng.

• Đau lan lên ngực, cổ, hàm hoặc cánh tay.

Những biểu hiện trên có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác và không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà.