Rối Loạn Tiêu Hóa Ở Trẻ Em Là Gì? Nguyên Nhân Và Cách Chăm Sóc Tại Nhà

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ em khá phổ biến, đặc biệt trong những năm đầu đời khi hệ tiêu hóa vẫn đang hoàn thiện. Trẻ có thể xuất hiện tiêu chảy, táo bón, nôn trớ, đầy bụng hoặc đau bụng. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể được theo dõi và chăm sóc tại nhà, nhưng cha mẹ cần nhận biết những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ là gì?

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ em là thuật ngữ thường được sử dụng để mô tả các bất thường liên quan đến quá trình tiêu hóa, hấp thu hoặc bài tiết, biểu hiện qua những triệu chứng như tiêu chảy, táo bón, nôn, đầy bụng và đau bụng.

Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ chế độ ăn chưa phù hợp, thay đổi thức ăn đến nhiễm trùng đường tiêu hóa hoặc một số bệnh lý khác.

Trẻ nhỏ dễ gặp các vấn đề tiêu hóa hơn do hệ tiêu hóa và miễn dịch vẫn đang trong quá trình phát triển. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.

Trẻ nhỏ tuổi dễ gặp vấn đề về tiêu hóa hơn

Triệu chứng rối loạn tiêu hóa thường gặp ở trẻ

Tùy nguyên nhân và độ tuổi, biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở mỗi trẻ có thể khác nhau. Một số triệu chứng cha mẹ thường gặp gồm:

Tiêu chảy: Trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ. Tiêu chảy nhiều có thể khiến trẻ mất nước và điện giải, do đó cần đặc biệt chú ý.

Táo bón: Trẻ đi ngoài ít hơn bình thường, phân khô cứng, khó đi hoặc phải rặn nhiều. Một số trẻ có thể đau khi đại tiện và sợ đi vệ sinh.

Nôn, trớ: Thức ăn hoặc sữa trào ngược từ dạ dày lên miệng. Trớ một lượng nhỏ có thể thường gặp ở trẻ sơ sinh, nhưng nôn liên tục hoặc nôn bất thường cần được đánh giá.

Phân có thức ăn chưa tiêu hóa: Cha mẹ đôi khi có thể nhận thấy những mảnh thức ăn trong phân của trẻ, đặc biệt khi trẻ mới tập ăn. Biểu hiện này cần được đánh giá cùng tần suất đi ngoài, sự phát triển và các triệu chứng khác thay vì chỉ dựa vào hình dạng phân.

Ngoài ra, trẻ có thể đầy hơi, chướng bụng, đau bụng, biếng ăn hoặc quấy khóc nhiều hơn bình thường.

Nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ em

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ không phải lúc nào cũng xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Một số yếu tố thường gặp gồm:

Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện

Trong những năm đầu đời, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang phát triển. Khả năng tiêu hóa một số loại thức ăn cũng thay đổi theo độ tuổi.

Việc cho trẻ ăn những thực phẩm chưa phù hợp với lứa tuổi hoặc thay đổi chế độ ăn quá nhanh có thể gây ra các triệu chứng tiêu hóa.

Nhiễm trùng đường tiêu hóa

Virus, vi khuẩn và một số tác nhân khác có thể gây viêm đường tiêu hóa. Rotavirus là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ, mặc dù nguy cơ mắc bệnh nặng có thể giảm nhờ tiêm chủng.

Trẻ có thể nhiễm tác nhân gây bệnh qua thức ăn, nước uống, tay chưa được vệ sinh hoặc tiếp xúc với bề mặt và đồ vật nhiễm bẩn.

Sử dụng thuốc kháng sinh

Kháng sinh có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và gây tiêu chảy ở một số trẻ. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý ngừng kháng sinh khi trẻ đang được bác sĩ điều trị.

Nếu trẻ bị tiêu chảy trong quá trình dùng thuốc, hãy thông báo cho bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Chế độ ăn chưa phù hợp

Ăn quá nhiều, thay đổi loại sữa hoặc chế độ ăn đột ngột, sử dụng thực phẩm nhiều chất béo hoặc thực phẩm không phù hợp với độ tuổi đều có thể khiến trẻ khó chịu ở đường tiêu hóa.

Một số trẻ còn có thể gặp vấn đề liên quan đến dị ứng thực phẩm hoặc không dung nạp một số thành phần trong thức ăn.

Một số món ăn không phù hợp có thể khiến trẻ gặp vấn đề về tiêu hóa

Cách chăm sóc trẻ bị rối loạn tiêu hóa tại nhà

Cách chăm sóc phụ thuộc vào triệu chứng và nguyên nhân. Với những trường hợp nhẹ, cha mẹ có thể lưu ý một số biện pháp sau.

Bù nước đúng cách

Nếu trẻ bị tiêu chảy hoặc nôn, ưu tiên hàng đầu là phòng ngừa mất nước. Cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú mẹ nếu trẻ còn bú.

Dung dịch oresol (ORS) có thể được sử dụng để bù nước và điện giải trong trường hợp tiêu chảy, nhưng cần pha đúng lượng nước theo hướng dẫn của sản phẩm. Không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn vì có thể gây nguy hiểm cho trẻ.

Nếu trẻ nôn, có thể cho uống từng lượng nhỏ và thường xuyên thay vì uống quá nhiều cùng lúc.

Xây dựng chế độ ăn phù hợp

Không nên tự ý bắt trẻ nhịn ăn khi bị rối loạn tiêu hóa. Nếu trẻ vẫn ăn được, nên duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi và chia thành những bữa nhỏ khi cần thiết.

Ưu tiên thực phẩm quen thuộc, dễ ăn và đảm bảo vệ sinh. Tránh ép trẻ ăn quá nhiều khi trẻ đang buồn nôn hoặc khó chịu.

Có nên cho trẻ uống men vi sinh?

Men vi sinh (probiotic) chứa các vi sinh vật sống và một số chủng cụ thể có thể mang lại lợi ích trong một số tình trạng tiêu hóa. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi sinh, liều lượng và tình trạng cụ thể của trẻ, không phải mọi loại men vi sinh đều có tác dụng giống nhau.

Cha mẹ không nên cho trẻ sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc hoặc kéo dài tùy ý. Với trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc đang điều trị bệnh, nên tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng.

Bù nước, bù điện giải là phương pháp chăm sóc trẻ khi gặp vấn đề về tiêu hóa

Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu các triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến ăn uống và sự phát triển của trẻ.

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như:

• Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.

• Không uống được hoặc nôn liên tục.

• Có dấu hiệu mất nước như khô miệng, mắt trũng, tiểu ít hoặc không tiểu trong thời gian dài.

• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu xanh.

• Đi ngoài phân có máu hoặc phân đen bất thường.

• Đau bụng dữ dội hoặc bụng chướng nhiều.

• Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

• Tiêu chảy nhiều lần và không thể bù đủ nước.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ngưỡng đưa trẻ đi khám nên thấp hơn vì tình trạng mất nước có thể tiến triển nhanh.

Cách phòng ngừa rối loạn tiêu hóa ở trẻ

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa, cha mẹ nên xây dựng cho trẻ thói quen ăn uống và vệ sinh phù hợp ngay từ nhỏ.

Cần rửa tay cho trẻ và người chăm sóc trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã; đảm bảo thức ăn được chế biến và bảo quản an toàn; sử dụng nguồn nước sạch và vệ sinh các dụng cụ ăn uống của trẻ.

Khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, nên giới thiệu thực phẩm phù hợp với độ tuổi và thay đổi chế độ ăn từng bước. Cha mẹ cũng cần thực hiện lịch tiêm chủng theo khuyến cáo, trong đó có vaccine phòng Rotavirus cho trẻ trong độ tuổi phù hợp.

Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng kháng sinh khi trẻ bị tiêu chảy hoặc có các triệu chứng tiêu hóa. Kháng sinh chỉ có hiệu quả với một số nguyên nhân do vi khuẩn và cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.