Sa Trực Tràng Là Gì? Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị

Sa trực tràng xảy ra khi trực tràng tụt khỏi vị trí bình thường và có thể nhô ra ngoài hậu môn. Tình trạng này thường liên quan đến sự suy yếu của cơ sàn chậu và các cấu trúc nâng đỡ trực tràng. Bệnh có thể gây khó đại tiện, chảy dịch, mất kiểm soát phân và ngày càng tiến triển nếu không được xử trí phù hợp.

Sa trực tràng là gì?

Sa trực tràng là tình trạng một phần hoặc toàn bộ trực tràng bị tụt xuống phía dưới, đi vào ống hậu môn và trong trường hợp nặng có thể nhô ra ngoài hậu môn. Trực tràng là đoạn cuối của ruột già, có nhiệm vụ tạm thời chứa phân trước khi được đào thải khỏi cơ thể.

Ở người khỏe mạnh, trực tràng được giữ ở vị trí bình thường nhờ hệ thống cơ sàn chậu, dây chằng và các mô nâng đỡ xung quanh. Khi những cấu trúc này suy yếu hoặc chịu áp lực kéo dài, trực tràng có thể mất khả năng cố định và dần sa xuống.

Ban đầu, phần trực tràng sa có thể chỉ xuất hiện khi người bệnh rặn đại tiện rồi tự co trở lại. Khi bệnh tiến triển, khối sa có thể xuất hiện thường xuyên hơn, phải dùng tay đẩy vào hoặc thậm chí nằm ngoài hậu môn liên tục.

Theo NIDDK, sa trực tràng gặp nhiều hơn ở người trưởng thành trên 50 tuổi và phổ biến ở nữ giới hơn nam giới.

Sa trực tràng

Các dạng sa trực tràng thường gặp

Tùy phần trực tràng bị tụt và mức độ sa, bệnh có thể được chia thành ba dạng chính.

Sa trực tràng hoàn toàn

Sa trực tràng hoàn toàn xảy ra khi toàn bộ các lớp của thành trực tràng tụt xuống qua ống hậu môn và nhô ra bên ngoài.

Ở giai đoạn đầu, tình trạng này thường chỉ xuất hiện khi đại tiện. Khi bệnh nặng hơn, trực tràng có thể sa ra khi ho, hắt hơi, đứng lâu, đi lại hoặc thực hiện những hoạt động làm tăng áp lực ổ bụng.

Sa niêm mạc trực tràng

Ở dạng này, chỉ lớp niêm mạc nằm phía trong trực tràng bị trượt xuống và nhô ra ngoài hậu môn.

Sa niêm mạc đôi khi có hình ảnh tương tự búi trĩ sa nên người bệnh dễ nhầm lẫn giữa hai tình trạng nếu chỉ quan sát bên ngoài.

Sa trực tràng trong

Sa trực tràng trong xảy ra khi trực tràng bắt đầu gấp hoặc lồng vào chính nó nhưng chưa nhô ra ngoài hậu môn.

Người bệnh có thể không nhìn thấy khối sa nhưng thường cảm thấy đại tiện khó, phải rặn nhiều hoặc luôn có cảm giác chưa đi ngoài hết phân.

Nguyên nhân gây sa trực tràng

Nguyên nhân chính xác của sa trực tràng không phải lúc nào cũng xác định được. Tuy nhiên, bệnh thường có liên quan đến tình trạng suy yếu của các cấu trúc giữ trực tràng tại vị trí bình thường.

Một số bất thường thường được ghi nhận ở người mắc bệnh bao gồm trực tràng di động quá mức, cơ sàn chậu yếu và cơ vòng hậu môn suy yếu.

Táo bón kéo dài

Táo bón mạn tính khiến người bệnh phải thường xuyên rặn mạnh khi đại tiện. Áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài có thể làm các cơ và mô nâng đỡ vùng chậu dần suy yếu.

Đây là một trong những yếu tố thường gặp liên quan đến sa trực tràng ở người trưởng thành.

Táo bón kéo dài hoặc tiêu chảy mạn tính có thể gây ra tình trạng sa trực tràng

Tiêu chảy mạn tính

Không chỉ táo bón, tình trạng tiêu chảy kéo dài cũng có thể khiến người bệnh phải đi đại tiện nhiều lần và tạo áp lực liên tục lên trực tràng, hậu môn.

Theo thời gian, điều này có thể góp phần làm suy yếu các cấu trúc nâng đỡ trực tràng.

Suy yếu cơ sàn chậu

Cơ sàn chậu đóng vai trò hỗ trợ trực tràng và nhiều cơ quan nằm trong vùng chậu.

Tuổi tác, quá trình sinh nở, tổn thương thần kinh hoặc một số phẫu thuật vùng chậu có thể làm hệ thống này suy yếu, từ đó tăng nguy cơ sa trực tràng. Cleveland Clinic cũng ghi nhận mang thai, sinh con, phẫu thuật vùng chậu và tổn thương thần kinh là những yếu tố có thể góp phần gây bệnh.

Tuổi cao

Quá trình lão hóa khiến cơ, dây chằng và mô liên kết trong vùng chậu giảm sức mạnh và khả năng nâng đỡ.

Vì vậy, bệnh gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi, đặc biệt phụ nữ trên 50 tuổi.

Một số bệnh lý khác

Các bệnh hoặc tình trạng làm tăng áp lực ổ bụng hoặc ảnh hưởng đến hệ thần kinh và cơ sàn chậu cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ sa trực tràng.

Nhóm này bao gồm ho kéo dài, một số bệnh lý thần kinh, tổn thương tủy sống, phẫu thuật vùng chậu trước đó và một số bệnh lý đường tiêu hóa.

Dấu hiệu nhận biết sa trực tràng

Dấu hiệu điển hình nhất là xuất hiện khối mô màu đỏ nhô ra ngoài hậu môn, đặc biệt khi người bệnh đại tiện hoặc rặn.

Ngoài ra, một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Cảm giác có khối phồng hoặc vật lạ tại hậu môn.

• Cảm giác đại tiện không hết phân.

• Phải rặn nhiều khi đi ngoài.

• Táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ cả hai.

• Chảy dịch nhầy ở hậu môn.

• Đi ngoài ra máu hoặc chảy máu trực tràng.

• Khó kiểm soát hơi hoặc phân.

• Đau, ngứa hoặc khó chịu quanh hậu môn.

• Phải dùng tay đẩy phần trực tràng bị sa trở lại vào trong.

NIDDK cho biết tình trạng táo bón và mất kiểm soát đại tiện có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu bệnh không được điều trị. Khối sa cũng có xu hướng xuất hiện thường xuyên và dễ dàng hơn theo thời gian.

Sa trực tràng có nguy hiểm không?

Sa trực tràng thường không đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng bệnh có xu hướng tiến triển và có thể gây nhiều biến chứng nếu kéo dài.

Một trong những vấn đề thường gặp là suy yếu cơ vòng hậu môn. Khi trực tràng liên tục sa ra ngoài, các cơ và dây thần kinh kiểm soát đại tiện có thể bị kéo giãn, từ đó làm tăng nguy cơ són phân hoặc mất khả năng kiểm soát đại tiện.

Niêm mạc trực tràng tiếp xúc và cọ xát thường xuyên cũng có thể bị tổn thương, hình thành vết loét và gây chảy máu.

Biến chứng đáng chú ý hơn là sa trực tràng nghẹt. Tình trạng này xảy ra khi đoạn trực tràng đã sa ra ngoài bị mắc kẹt và không thể trở lại bên trong. Nguồn cung cấp máu có thể bị cản trở, gây thiếu máu và tổn thương mô. NIDDK xem trường hợp trực tràng sa ra ngoài không thể đẩy trở lại là tình trạng cần được chăm sóc y tế ngay.

Sa trực tràng và bệnh trĩ có giống nhau không?

Sa trực tràng và bệnh trĩ có thể gây khối lồi ở hậu môn, chảy máu hoặc tiết dịch nên khá dễ bị nhầm lẫn.

Tuy nhiên, sa trực tràng là tình trạng thành hoặc niêm mạc trực tràng tụt xuống, trong khi bệnh trĩ liên quan đến sự giãn và phồng của các cấu trúc mạch máu tại vùng hậu môn – trực tràng.

Sa niêm mạc trực tràng có thể đặc biệt giống trĩ sa khi quan sát bên ngoài. Vì vậy, nếu xuất hiện một khối bất thường tại hậu môn, người bệnh không nên tự xác định bệnh mà cần được bác sĩ thăm khám.

Cleveland Clinic cũng lưu ý sa trực tràng và trĩ có thể biểu hiện tương tự nhưng là hai tình trạng khác nhau.

Chẩn đoán sa trực tràng như thế nào?

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác triệu chứng, thói quen đại tiện, tiền sử táo bón, sinh nở, phẫu thuật vùng chậu và các bệnh lý liên quan.

Sau đó, vùng hậu môn – trực tràng được kiểm tra trực tiếp. Nếu khối sa không xuất hiện tại thời điểm khám, người bệnh có thể được yêu cầu rặn tương tự khi đại tiện để bác sĩ quan sát.

Thăm trực tràng bằng ngón tay cũng có thể được thực hiện để đánh giá trương lực cơ vòng và phát hiện bất thường.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp đại tiện, nội soi đại tràng, đo áp lực hậu môn – trực tràng hoặc các xét nghiệm chức năng khác nhằm đánh giá mức độ sa, chức năng cơ sàn chậu và loại trừ những bệnh lý đi kèm.

Điều trị sa trực tràng

Cách điều trị phụ thuộc vào tuổi, mức độ sa, triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Điều chỉnh táo bón và thói quen đại tiện

Người bệnh có thể được hướng dẫn tăng lượng chất xơ phù hợp, uống đủ nước, duy trì vận động và tránh rặn kéo dài khi đại tiện.

Những biện pháp này giúp phân mềm hơn và giảm áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng. Chúng đặc biệt có ý nghĩa trong việc hạn chế táo bón và giảm nguy cơ bệnh tiếp tục tiến triển.

Tuy nhiên, ở người trưởng thành bị sa trực tràng hoàn toàn, điều chỉnh lối sống không thể đưa trực tràng trở lại vị trí bình thường một cách vĩnh viễn.

Phẫu thuật

Ở người lớn, phẫu thuật là phương pháp điều trị chính đối với sa trực tràng rõ rệt hoặc gây triệu chứng đáng kể. NIDDK cho biết sa trực tràng ở người trưởng thành thường được điều trị bằng phẫu thuật.

Mục tiêu của phẫu thuật là đưa trực tràng trở lại vị trí giải phẫu bình thường, cố định cơ quan này và cải thiện các triệu chứng như khó đại tiện hoặc són phân.

Phẫu thuật có thể được thực hiện qua đường bụng hoặc qua vùng hậu môn – tầng sinh môn. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào độ tuổi, thể trạng, mức độ sa, chức năng đại tiện và những bệnh lý vùng chậu đi kèm.

Sau phẫu thuật, bệnh vẫn có khả năng tái phát. Kiểm soát táo bón và hạn chế rặn khi đại tiện vì vậy vẫn rất quan trọng.

Điều trị sa trực tràng ở trẻ em

Sa trực tràng ở trẻ em có cách xử trí khác người trưởng thành.

Bác sĩ thường tập trung điều trị nguyên nhân như táo bón, tiêu chảy hoặc tình trạng khiến trẻ phải rặn nhiều. Nhiều trường hợp có thể cải thiện khi nguyên nhân được xử lý và cơ thể trẻ tiếp tục phát triển.

Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi các biện pháp điều trị nguyên nhân không mang lại hiệu quả.

Điều trị sa trực tràng ở người lớn khác với trẻ em

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên thăm khám nếu thường xuyên cảm thấy có khối lồi ở hậu môn, đại tiện không hết, chảy máu, tiết dịch nhầy hoặc bắt đầu gặp khó khăn trong việc kiểm soát phân.

Đặc biệt, cần đến cơ sở y tế ngay nếu khối trực tràng sa ra ngoài không thể đẩy trở lại, đau dữ dội, sưng tím hoặc chảy máu nhiều. Đây có thể là dấu hiệu đoạn trực tràng bị nghẹt và giảm nguồn cung cấp máu, cần được xử trí sớm.

Có thể phòng ngừa sa trực tràng không?

Không phải mọi trường hợp sa trực tràng đều có thể phòng ngừa, đặc biệt khi bệnh liên quan đến tuổi tác hoặc bất thường cấu trúc vùng chậu.

Tuy nhiên, duy trì thói quen đại tiện tốt có thể giúp giảm những yếu tố gây áp lực lên trực tràng. Người trưởng thành nên ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, vận động thường xuyên, không nhịn đại tiện và tránh rặn quá lâu.

Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài cũng nên được điều trị đúng nguyên nhân thay vì để tình trạng này lặp lại trong thời gian dài.