Sự Khác Biệt Giữa Trào Ngược Họng - Thanh Quản Và Trào Ngược Dạ Dày - Thực Quản

Trào ngược họng - thanh quản và trào ngược dạ dày - thực quản đều liên quan đến việc dịch tiêu hóa từ dạ dày đi ngược lên trên. Tuy nhiên, hai tình trạng này khác nhau về vị trí ảnh hưởng và biểu hiện lâm sàng. Nếu trào ngược dạ dày - thực quản thường gây ợ nóng, ợ chua thì trào ngược lên vùng họng có thể biểu hiện bằng khàn giọng, ho và vướng họng. Phân biệt đúng giúp người bệnh thăm khám, điều trị phù hợp.

Trào ngược họng - thanh quản và trào ngược dạ dày - thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày - thực quản

Trào ngược dạ dày - thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease – GERD) là tình trạng dịch dạ dày trào lên thực quản, gây triệu chứng khó chịu hoặc biến chứng. Cơ thắt thực quản dưới hoạt động kém hiệu quả có thể khiến dịch tiêu hóa đi ngược lên thực quản.

Biểu hiện thường gặp là ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức hoặc cảm giác dịch chua trào lên miệng. Triệu chứng thường rõ hơn sau ăn hoặc khi nằm.

Trào ngược họng - thanh quản

Trào ngược họng - thanh quản (Laryngopharyngeal Reflux – LPR) xảy ra khi chất từ dạ dày trào lên đến họng hoặc thanh quản, có khả năng gây kích thích tại đây. Người bệnh có thể khàn giọng, ho khan kéo dài, thường xuyên tằng hắng, vướng họng hoặc cảm giác có đờm.

Tình trạng này còn được gọi là “trào ngược thầm lặng” vì có người không bị ợ nóng. Những dấu hiệu này cũng gặp trong viêm mũi dị ứng hoặc bệnh lý dây thanh, nên không đủ để chẩn đoán trào ngược.

Trào ngược dạ dày và họng thanh quản đều là tình trạng  chất chứa trong dạ dày đi ngược lên trên

Điểm giống nhau giữa hai tình trạng trào ngược

Cả hai đều liên quan đến hiện tượng chất chứa trong dạ dày đi ngược lên phía trên. Dịch trào ngược có thể chứa axit, enzyme pepsin, thức ăn và các thành phần tiêu hóa khác. Chức năng của cơ thắt thực quản dưới và trên góp phần quyết định vị trí dịch trào ngược tiếp xúc.

Những yếu tố có thể thúc đẩy trào ngược hoặc làm triệu chứng nặng hơn gồm:

• Ăn quá no hoặc nằm ngay sau ăn: Làm tăng khả năng dịch dạ dày trào ngược.

• Thừa cân, béo phì: Làm tăng áp lực trong ổ bụng.

• Hút thuốc lá, uống rượu bia: Có thể ảnh hưởng đến cơ chế chống trào ngược.

• Thực phẩm kích thích: Cà phê, chocolate, món nhiều dầu mỡ hoặc cay có thể làm tăng khó chịu ở một số người.

Căng thẳng cũng có thể làm người bệnh cảm nhận triệu chứng rõ hơn.

Sự khác biệt giữa trào ngược họng - thanh quản và trào ngược dạ dày - thực quản

Bảng so sánh hai tình trạng

Khác biệt về vị trí và cơ chế

Ở bệnh trào ngược dạ dày - thực quản, dịch tiêu hóa tiếp xúc chủ yếu với niêm mạc thực quản. Niêm mạc có thể bị viêm hoặc trợt.

Với dạng trào ngược lên họng, dịch có thể vượt qua cơ thắt thực quản trên để tiếp xúc với niêm mạc họng và thanh quản. Họng và thanh quản có cơ chế bảo vệ khác thực quản, nhưng không thể xác định tổn thương chỉ qua triệu chứng.

Khác biệt về triệu chứng

Trào ngược dạ dày - thực quản thường gây cảm giác nóng rát sau xương ức, ợ chua hoặc dịch thức ăn trào ngược lên miệng. Cảm giác khó chịu thường rõ sau ăn và khi nằm.

Trào ngược họng - thanh quản thường được nghi ngờ khi có khàn giọng, ho mạn tính, cảm giác có vật mắc ở cổ hoặc thường xuyên tằng hắng. Người bệnh có thể không ợ nóng, nên dễ nhầm với viêm họng hay các vấn đề tai mũi họng. Cần thăm khám để xác định nguyên nhân.

Khác biệt về biến chứng

Trào ngược tại họng - thực quản kéo dài có thể gây viêm thực quản, loét, hẹp thực quản và Barrett thực quản. Barrett thực quản làm tăng nguy cơ ung thư thực quản, nhưng không đồng nghĩa với ung thư.

Ở vùng họng - thanh quản, dịch trào ngược được xác nhận có thể góp phần gây kích thích, viêm và ảnh hưởng chất lượng giọng nói. Tuy nhiên, hiện chưa đủ bằng chứng để mặc định trào ngược là nguyên nhân trực tiếp của hen suyễn, hạt xơ dây thanh hoặc ung thư thanh quản. Triệu chứng kéo dài cần được kiểm tra.

Phương pháp chẩn đoán

Khai thác triệu chứng và thăm khám

Bác sĩ đánh giá triệu chứng, thời điểm xuất hiện, thói quen ăn uống và tiền sử bệnh. Riêng ho hoặc vướng họng chưa đủ để kết luận do trào ngược.

Nội soi tiêu hóa và nội soi thanh quản

Nội soi thực quản - dạ dày giúp phát hiện viêm, loét, hẹp hoặc Barrett thực quản, nhưng kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn trào ngược.

Nội soi thanh quản giúp quan sát dây thanh, phát hiện tổn thương và loại trừ nguyên nhân khác của khàn giọng. Dấu hiệu đỏ hay phù nề không đủ để khẳng định trào ngược.

Đo pH và trở kháng thực quản

Kỹ thuật đo pH hoặc pH kết hợp trở kháng ghi nhận các đợt trào ngược và mức tiếp xúc với axit. Bác sĩ có thể chỉ định khi chẩn đoán chưa rõ, nhất là ở người chỉ có triệu chứng tại họng mà không ợ nóng, ợ chua. Kết quả hỗ trợ lựa chọn điều trị.

Trào ngược họng - thanh quản có thể gây khàn giọng, ngứa nóng và rát cổ họng còn trào ngược dạ dày thì không

Điều trị và phòng ngừa triệu chứng trào ngược

Điều chỉnh lối sống

Một số thay đổi có thể giúp giảm triệu chứng ở cả hai tình trạng:

• Ăn khẩu phần vừa phải: Tránh ăn quá no, nhất là vào buổi tối.

• Không nằm ngay sau ăn: Nên kết thúc bữa ăn ít nhất 2–3 giờ trước giờ ngủ.

• Nhận diện món gây khó chịu: Hạn chế cà phê, rượu bia, món nhiều chất béo hoặc cay nếu chúng làm triệu chứng tăng; không cần kiêng tất cả thực phẩm một cách máy móc.

• Kiểm soát cân nặng: Giảm cân khi thừa cân, béo phì có lợi cho người mắc trào ngược dạ dày - thực quản.

• Giảm trào ngược về đêm: Có thể kê cao đầu giường hoặc sử dụng gối nêm phù hợp.

• Tránh hút thuốc: Đồng thời duy trì giấc ngủ và sinh hoạt điều độ.

Ho, khàn giọng kéo dài vẫn cần tìm nguyên nhân.

Điều trị bằng thuốc

Trong bệnh trào ngược dạ dày - thực quản, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole hoặc esomeprazole để giảm tiết axit. Thuốc alginate cũng có thể được cân nhắc trong một số trường hợp.

Với người chỉ khàn giọng, ho hoặc vướng họng mà không có dấu hiệu trào ngược điển hình, không nên tự dùng PPI kéo dài. Thuốc giảm axit không phải lúc nào cũng cải thiện triệu chứng họng.

Can thiệp chuyên sâu

Phẫu thuật chống trào ngược có thể được xem xét cho một số trường hợp trào ngược dạ dày - thực quản đã được xác nhận và đáp ứng tiêu chí chuyên môn. Can thiệp ở người có triệu chứng họng chỉ phù hợp khi đã xác nhận trào ngược và cân nhắc kỹ lợi ích, rủi ro.

Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám khi ợ nóng, ợ chua thường xuyên; ho, vướng họng kéo dài; hoặc khàn giọng không cải thiện sau 4 tuần. Khó nuốt, nuốt đau, sụt cân không rõ nguyên nhân cũng cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Nếu nôn ra máu, đi ngoài phân đen, khó thở hoặc đau ngực dữ dội kèm vã mồ hôi, đau lan tay hay hàm, cần được cấp cứu để loại trừ tình trạng nguy hiểm, đặc biệt là bệnh tim mạch.

Câu hỏi thường gặp

Trào ngược họng - thanh quản có phải trào ngược dạ dày - thực quản không?

Hai tình trạng có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Một người có thể đồng thời có triệu chứng ở thực quản và vùng họng; ngược lại, không phải mọi triệu chứng ở họng đều do trào ngược.

Không bị ợ nóng có thể mắc trào ngược họng - thanh quản không?

Có thể. Người bệnh đôi khi chỉ khàn giọng, ho hoặc vướng họng. Dù vậy, cần loại trừ các nguyên nhân tai mũi họng và hô hấp trước khi kết luận.

Trào ngược họng - thanh quản có nguy hiểm hơn không?

Không thể khẳng định tình trạng nào luôn nguy hiểm hơn. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc tổn thương và bệnh lý đi kèm.

Trào ngược họng - thanh quản có tự khỏi không?

Triệu chứng có thể giảm sau điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt. Nếu kéo dài hoặc tái phát, người bệnh cần được khám để tránh bỏ sót bệnh lý khác.