Hội Chứng Tắc Ruột

Hội chứng tắc ruột xảy ra khi quá trình lưu thông các chất bên trong đường ruột bị cản trở một phần hoặc hoàn toàn. Bệnh có thể gây đau bụng dữ dội, nôn, chướng bụng và bí trung đại tiện. Nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời, tắc ruột có nguy cơ gây hoại tử ruột, nhiễm trùng và nhiều biến chứng nguy hiểm.

Tắc ruột là gì?

Tắc ruột là tình trạng tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn khiến thức ăn, dịch tiêu hóa, khí và chất thải không thể di chuyển bình thường qua ruột non hoặc đại tràng. Đây là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa có khả năng tiến triển nhanh và đe dọa sức khỏe nếu không được điều trị kịp thời.

Khi lòng ruột bị tắc, thức ăn, dịch và khí tích tụ phía trên vị trí tắc khiến ruột ngày càng giãn. Áp lực bên trong ruột tăng lên có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn máu nuôi thành ruột. Trong trường hợp nghiêm trọng, ruột có thể bị thiếu máu, hoại tử hoặc thủng, làm các chất trong đường tiêu hóa tràn vào ổ bụng và gây viêm phúc mạc.

Tắc ruột có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào của ruột non hoặc đại tràng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí, nguyên nhân, mức độ tắc nghẽn và thời gian người bệnh được điều trị.

Tắc ruột là tình trạng nguy hiểm cần cấp cứu y khoa

Triệu chứng nhận biết sớm

Các triệu chứng tắc ruột thường xuất hiện khá rõ ràng, tuy nhiên mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí và mức độ tắc. Những dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Đau bụng: Người bệnh thường đau quặn từng cơn, có thể dữ dội tại vùng quanh rốn hoặc thượng vị. Các cơn đau xuất hiện khi ruột tăng co bóp nhằm đẩy thức ăn và dịch qua vị trí bị tắc. Nếu ruột bị nghẹt hoặc thiếu máu, cơn đau có thể trở nên liên tục và nghiêm trọng hơn.

• Buồn nôn và nôn: Nôn thường xuất hiện sớm nếu vị trí tắc nằm ở đoạn trên của ruột non. Ban đầu người bệnh có thể nôn ra thức ăn, sau đó là dịch tiêu hóa màu vàng hoặc xanh. Nôn nhiều làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải.

• Bí trung đại tiện: Người bệnh không thể xì hơi hoặc đi đại tiện khi ruột bị tắc hoàn toàn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu hoặc trường hợp tắc ruột không hoàn toàn, người bệnh vẫn có thể đại tiện được lượng phân còn nằm phía dưới vị trí tắc.

• Chướng bụng: Khí và dịch bị ứ đọng khiến bụng căng, chướng và khó chịu. Chướng bụng thường rõ hơn khi tắc ở đại tràng. Một số trường hợp có thể nhìn thấy các quai ruột nổi hoặc nhu động ruột di chuyển trên thành bụng, thường được mô tả là dấu hiệu “rắn bò”.

Ngoài những dấu hiệu trên, người bệnh có thể mệt mỏi, khát nước, tim đập nhanh hoặc huyết áp giảm nếu mất nước nhiều. Đau bụng dữ dội liên tục, sốt, bụng cứng hoặc tình trạng toàn thân xấu đi có thể là dấu hiệu biến chứng và cần được cấp cứu ngay.

Phân loại tắc ruột

Dựa trên cơ chế gây bệnh, tắc ruột thường được chia thành hai nhóm chính là tắc ruột cơ học và tắc ruột cơ năng.

• Tắc ruột cơ học: Xảy ra khi có một vật cản thực sự trong lòng ruột hoặc có yếu tố bên ngoài khiến ruột bị chèn ép, xoắn hoặc thắt nghẹt. Thức ăn và chất thải vì vậy không thể di chuyển qua vị trí bị tắc. Đây là dạng tắc ruột thường gặp.

• Tắc ruột cơ năng: Không có vật cản rõ ràng trong lòng ruột nhưng các cơ của thành ruột không co bóp bình thường. Tình trạng này còn được gọi là liệt ruột. Khi nhu động ruột giảm hoặc ngừng hoạt động, thức ăn, dịch tiêu hóa và khí cũng không thể di chuyển bình thường.

Việc xác định đúng loại tắc ruột có ý nghĩa quan trọng đối với lựa chọn phương pháp điều trị. Tắc ruột cơ học có thể cần can thiệp ngoại khoa, trong khi một số trường hợp liệt ruột có thể cải thiện khi nguyên nhân gây rối loạn nhu động được xử lý.

Tắc ruột gây chướng bụng khó đi ngoài

Nguyên nhân phổ biến

Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến hội chứng tắc ruột. Trong đó, nguyên nhân sẽ khác nhau tùy theo tắc ruột cơ học hay cơ năng.

Tắc ruột cơ học

Đây là nguyên nhân chiếm phần lớn các trường hợp. Một trong những nguyên nhân thường gặp là dính ruột sau phẫu thuật ổ bụng. Các dải mô xơ hình thành sau phẫu thuật có thể kéo hoặc chèn ép ruột, khiến lòng ruột bị tắc.
Ngoài ra, xoắn ruột cũng có thể khiến một đoạn ruột xoắn quanh trục của chính nó, vừa gây tắc nghẽn vừa có nguy cơ làm gián đoạn nguồn máu nuôi ruột. Thoát vị xảy ra khi một phần ruột chui qua vị trí yếu của thành bụng và có thể bị mắc kẹt hoặc nghẹt.
Khối u trong ruột hoặc các khối u từ cơ quan lân cận cũng có khả năng làm hẹp lòng ruột. Một số trường hợp ít phổ biến hơn có thể liên quan đến phân quá cứng, dị vật hoặc khối bã thức ăn hình thành từ những chất khó tiêu hóa.

Tắc ruột cơ năng (liệt ruột)

Xảy ra khi nhu động ruột bị suy giảm hoặc ngừng hoạt động mặc dù trong lòng ruột không có vật cản thực sự. Tình trạng này có thể xuất hiện sau phẫu thuật vùng bụng, đặc biệt trong những ngày đầu sau mổ.
Viêm phúc mạc, nhiễm trùng nặng và một số rối loạn điện giải như giảm kali máu cũng có thể làm ảnh hưởng đến hoạt động của cơ ruột. Ngoài ra, một số loại thuốc và bệnh lý toàn thân cũng có khả năng làm giảm nhu động đường tiêu hóa.

Đối tượng dễ mắc phải tắc ruột

Tắc ruột có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn.

Người đã từng phẫu thuật ổ bụng hoặc vùng chậu là nhóm cần đặc biệt lưu ý. Sau phẫu thuật, mô sẹo có thể hình thành giữa các cơ quan trong ổ bụng, tạo thành các dải dính và gây tắc ruột ngay sau mổ hoặc thậm chí nhiều năm sau đó.

Người mắc thoát vị thành bụng, thoát vị bẹn hoặc các loại thoát vị khác cũng có nguy cơ một phần ruột bị kẹt tại vị trí thoát vị, dẫn đến tắc hoặc nghẹt ruột.

Người có khối u đường tiêu hóa, đặc biệt là u ở đại tràng, có nguy cơ bị hẹp hoặc tắc lòng ruột khi khối u phát triển.

Người cao tuổi thường có nguy cơ cao hơn do tỷ lệ mắc các bệnh lý đại tràng, táo bón kéo dài và tiền sử phẫu thuật ổ bụng nhiều hơn. Một số trường hợp ở người cao tuổi cũng có thể liên quan đến xoắn đại tràng.

Trẻ nhỏ vẫn có thể bị tắc ruột do những nguyên nhân đặc thù như dị tật bẩm sinh, lồng ruột hoặc xoắn ruột. Vì trẻ chưa thể mô tả chính xác triệu chứng, cha mẹ cần chú ý khi trẻ đau bụng từng cơn, nôn nhiều, bụng chướng, bỏ bú hoặc đi ngoài bất thường.

Ngoài ra, người mắc bệnh viêm đường ruột mạn tính hoặc có tiền sử từng bị tắc ruột cũng có nguy cơ tái phát cao hơn tùy thuộc vào nguyên nhân ban đầu.

Người cao tuổi có tỷ lệ cao mắc hội chứng tắc ruột

Cách điều trị

Tắc ruột là tình trạng cần được đánh giá và điều trị tại cơ sở y tế. Người có biểu hiện nghi ngờ tắc ruột không nên tự điều trị tại nhà, sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc cố gắng ăn uống nhiều để kích thích đại tiện.

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên nguyên nhân, vị trí tắc, mức độ tắc nghẽn và tình trạng của người bệnh.

Trước tiên, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh tạm thời không ăn uống để giảm áp lực lên đường tiêu hóa. Dịch truyền tĩnh mạch được sử dụng nhằm bù lượng nước và điện giải bị mất do nôn, giảm ăn uống hoặc dịch bị giữ lại trong ruột.

Một số người bệnh cần đặt ống thông qua mũi xuống dạ dày để hút bớt dịch và khí tích tụ. Biện pháp này giúp giảm chướng bụng, giảm nôn và hạn chế áp lực trong đường tiêu hóa.

Đối với tắc ruột không hoàn toàn, nếu chưa có biểu hiện nghẹt ruột, thiếu máu hoặc thủng ruột, bác sĩ có thể điều trị bảo tồn và theo dõi sát diễn biến.

Nếu tắc ruột do nguyên nhân cơ học không thể tự giải quyết hoặc xuất hiện dấu hiệu nghẹt ruột, hoại tử, thủng ruột, người bệnh có thể cần phẫu thuật. Mục tiêu là loại bỏ nguyên nhân gây tắc, giải phóng đoạn ruột bị nghẹt và xử lý phần ruột đã tổn thương nếu cần.

Với tắc ruột cơ năng, điều trị chủ yếu tập trung vào nguyên nhân khiến nhu động ruột suy giảm. Người bệnh có thể được điều chỉnh nước và điện giải, xem xét các thuốc đang sử dụng, điều trị nhiễm trùng hoặc bệnh lý liên quan và theo dõi sự phục hồi của nhu động ruột.

Người có đau bụng dữ dội, nôn liên tục, bụng chướng tăng nhanh và bí trung đại tiện nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt thay vì chờ triệu chứng tự hết.

Cách phòng ngừa

Không phải mọi trường hợp tắc ruột đều có thể phòng tránh. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ hoặc phát hiện bệnh sớm hơn.

Người từng phẫu thuật ổ bụng nên chú ý những triệu chứng bất thường về tiêu hóa sau phẫu thuật, ngay cả khi cuộc phẫu thuật đã diễn ra từ lâu. Nếu xuất hiện đau quặn bụng, nôn, chướng bụng và không thể trung tiện, cần đi khám sớm.

Những người có thoát vị nên được thăm khám và điều trị theo chỉ định, đặc biệt khi khối thoát vị ngày càng lớn, gây đau hoặc không thể đẩy trở lại vị trí ban đầu.

Duy trì chế độ ăn đủ chất xơ và uống đủ nước giúp hạn chế táo bón ở những người phù hợp. Tuy nhiên, với người đang có dấu hiệu nghi ngờ tắc ruột, không nên tự tăng lượng chất xơ hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng khi chưa được bác sĩ đánh giá.

Nên ăn chậm, nhai kỹ và hạn chế thói quen nuốt những thực phẩm quá dai, khó tiêu hoặc có nguy cơ hình thành khối bã thức ăn, đặc biệt ở người có vấn đề về nhai nuốt hoặc từng phẫu thuật đường tiêu hóa.

Bên cạnh đó, khám sức khỏe định kỳ và thực hiện các chương trình tầm soát bệnh đường tiêu hóa phù hợp với độ tuổi, nguy cơ cá nhân có thể giúp phát hiện sớm những bệnh lý như khối u đại trực tràng trước khi chúng gây tắc nghẽn.