Tắc Ruột Già Là Gì? Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị

Tắc ruột già, hay tắc đại tràng, là tình trạng phân, khí và dịch trong đại tràng không thể lưu thông bình thường do lòng ruột bị tắc một phần hoặc hoàn toàn. Người bệnh thường đau bụng, chướng bụng, bí trung tiện và bí đại tiện. Nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây thiếu máu ruột, hoại tử, thủng ruột hoặc nhiễm trùng nặng.

Tắc ruột già là gì?

Tắc ruột già xảy ra khi một đoạn đại tràng bị cản trở khiến chất thải không thể tiếp tục di chuyển xuống trực tràng và hậu môn.

Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào của ruột già và được chia thành hai nhóm chính:

• Tắc ruột cơ học: Có vật cản thực sự như khối u, đoạn ruột bị xoắn, hẹp hoặc khối phân lớn.

• Giả tắc đại tràng: Đại tràng giãn và mất khả năng vận chuyển chất chứa nhưng không phát hiện vật cản cơ học rõ ràng.

Khi ruột bị tắc, khí, phân và dịch tiếp tục tích tụ phía trên vị trí tắc khiến đại tràng ngày càng giãn. Nếu áp lực tăng quá cao, tuần hoàn máu đến thành ruột có thể bị ảnh hưởng và gây biến chứng nguy hiểm.

Tắc ruột già khiến phân không thể đi xuống trực tràng và hậu môn

Nguyên nhân gây tắc ruột già

Tắc đại tràng có nhiều nguyên nhân. Ở người trưởng thành, ung thư đại trực tràng, xoắn đại tràng và hẹp do bệnh lý viêm là những nguyên nhân quan trọng.

Ung thư đại trực tràng

Ung thư đại tràng hoặc trực tràng có thể phát triển dần và làm lòng ruột hẹp lại.

Khi khối u chiếm phần lớn lòng ruột, phân khó đi qua và cuối cùng có thể gây tắc hoàn toàn.

Tình trạng này thường gặp hơn ở các khối u nằm tại đại tràng trái, đặc biệt là đại tràng xuống và đại tràng sigma.

Trước khi xảy ra tắc ruột hoàn toàn, người bệnh có thể xuất hiện:

• Táo bón tăng dần.

• Tiêu chảy xen kẽ táo bón.

• Đi ngoài ra máu.

• Đau hoặc chướng bụng.

• Thay đổi thói quen đại tiện.

• Thiếu máu.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

Một số trường hợp chỉ phát hiện ung thư khi nhập viện vì tắc ruột.

Xoắn đại tràng

Xoắn đại tràng xảy ra khi một đoạn ruột tự xoay quanh trục của nó, vừa làm bít lòng ruột vừa có thể chèn ép mạch máu nuôi.

Hai vị trí thường gặp là:

• Đại tràng sigma.

• Manh tràng.

Nếu đoạn ruột bị xoắn quá lâu, máu không đến được mô đầy đủ, dẫn đến thiếu máu, hoại tử và thủng ruột.

Hẹp đại tràng do viêm túi thừa

Viêm túi thừa tái phát nhiều lần có thể làm thành ruột hình thành mô sẹo và xơ hóa.

Theo thời gian, lòng đại tràng bị hẹp dần và khiến phân khó đi qua, đặc biệt ở đại tràng sigma.

Khi phát hiện đoạn ruột bị hẹp, bác sĩ thường cần đánh giá kỹ để phân biệt với ung thư đại tràng.

Tắc ruột già do viêm túi thừa

Bệnh Crohn

Bệnh Crohn gây viêm mạn tính và có thể ảnh hưởng toàn bộ chiều dày thành ruột.

Tình trạng viêm kéo dài có thể tạo mô sẹo, làm lòng ruột hẹp và gây tắc. Tắc do Crohn thường gặp ở ruột non hơn nhưng vẫn có thể xảy ra ở đại tràng.

Phân đóng khối

Táo bón nghiêm trọng kéo dài có thể khiến lượng lớn phân trở nên khô, cứng và mắc lại trong đại tràng hoặc trực tràng.

Nguy cơ cao hơn ở:

• Người cao tuổi.

• Người ít vận động.

• Người nằm lâu.

• Người uống ít nước.

• Người mắc bệnh thần kinh.

• Người sử dụng thuốc gây táo bón.

Khối phân lớn có thể gây tắc một phần hoặc hoàn toàn.

Hẹp sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật đại trực tràng, vị trí nối ruột đôi khi có thể hình thành sẹo và hẹp.

Nếu đoạn hẹp đáng kể, phân khó đi qua và gây triệu chứng tắc ruột.

Giả tắc đại tràng

Giả tắc đại tràng xảy ra khi đại tràng bị giãn nhưng không có vật cản cơ học.

Tình trạng này có thể xuất hiện sau phẫu thuật, nhiễm trùng nặng, chấn thương, rối loạn điện giải hoặc khi sử dụng một số loại thuốc.

Dấu hiệu tắc ruột già

Triệu chứng phụ thuộc vào vị trí và mức độ tắc. Tắc hoàn toàn thường gây biểu hiện rõ rệt hơn.

Đau bụng

Người bệnh thường đau quặn từng cơn do đại tràng tăng co bóp nhằm đẩy chất chứa qua vị trí tắc.

Nếu đau chuyển sang liên tục, dữ dội hoặc tăng nhanh, cần cảnh giác với thiếu máu hoặc hoại tử ruột.

Chướng bụng

Chướng bụng là dấu hiệu thường gặp của tắc đại tràng.

Khí, dịch và phân tích tụ khiến bụng căng dần, đôi khi chướng rất rõ nếu tắc kéo dài.

Bí đại tiện

Khi tắc hoàn toàn, người bệnh có thể không đi ngoài được.

Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu vẫn có thể đại tiện do lượng phân còn nằm phía dưới vị trí tắc.

Bí trung tiện

Không thể xì hơi là dấu hiệu quan trọng, đặc biệt khi đi kèm đau bụng và chướng bụng.

Tình trạng đau bụng, bụng chướng, bí trung tiện và bí đại tiện phối hợp với nhau cần được đánh giá sớm.

Buồn nôn và nôn

Nôn thường xuất hiện muộn hơn so với tắc ruột non vì vị trí tắc nằm ở phần thấp của đường tiêu hóa.

Khi đại tràng giãn nhiều, người bệnh có thể buồn nôn và nôn rõ hơn.

Tắc ruột già có nguy hiểm không?

Tắc ruột già có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Khi áp lực trong lòng ruột tăng cao, tuần hoàn máu đến thành ruột có thể suy giảm.

Thiếu máu và hoại tử ruột

Nếu mạch máu bị chèn ép, thành ruột không nhận đủ oxy và dưỡng chất.

Thiếu máu kéo dài có thể khiến một đoạn ruột bị hoại tử.

Thủng đại tràng

Đại tràng giãn quá mức có thể bị rách hoặc thủng.

Khi đó, phân và vi khuẩn tràn vào ổ bụng, gây biến chứng nghiêm trọng.

Viêm phúc mạc

Thủng ruột có thể dẫn đến viêm phúc mạc.

Người bệnh thường đau bụng dữ dội, bụng cứng, sốt và tình trạng toàn thân xấu nhanh.

Nhiễm trùng huyết

Vi khuẩn từ ruột có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, tụt huyết áp và suy đa cơ quan.

Vì vậy, tắc ruột già không nên được tự điều trị tại nhà.

Tắc ruột già khác táo bón như thế nào?

Táo bón thông thường khiến người bệnh đi ngoài ít, phân cứng và phải rặn nhiều nhưng thường vẫn có thể trung tiện.

Ngược lại, tắc ruột thường gây:

• Đau bụng tăng dần.

• Chướng bụng rõ.

• Bí trung tiện.

• Bí đại tiện hoàn toàn.

• Buồn nôn hoặc nôn.

• Tình trạng toàn thân ngày càng xấu.

Không nên tự uống thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo khi nghi ngờ tắc ruột vì có thể làm tăng áp lực trong lòng ruột và khiến tình trạng trở nên nguy hiểm hơn.

Chẩn đoán tắc ruột già

Người nghi ngờ tắc đại tràng thường cần được đánh giá tại cơ sở y tế.

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ kiểm tra mức độ chướng bụng, vị trí đau, nhu động ruột, dấu hiệu mất nước, nhịp tim, huyết áp và dấu hiệu viêm phúc mạc.

Thăm trực tràng có thể giúp phát hiện phân đóng khối, máu hoặc một số bất thường ở trực tràng.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm giúp đánh giá:

• Tình trạng thiếu máu.

• Nhiễm trùng.

• Rối loạn điện giải.

• Chức năng thận.

• Tình trạng mất nước.

Chụp X-quang và CT bụng

X-quang có thể phát hiện quai ruột giãn hoặc mức hơi – dịch.

Tuy nhiên, CT bụng – chậu thường cung cấp nhiều thông tin hơn, giúp xác định vị trí tắc, nguyên nhân, khối u, xoắn ruột và các dấu hiệu thiếu máu hoặc thủng ruột.

Nội soi đại tràng

Nội soi có thể được sử dụng trong một số trường hợp để quan sát vị trí tắc, sinh thiết khối u hoặc thực hiện can thiệp.

Tuy nhiên, nội soi không phù hợp với mọi trường hợp, đặc biệt khi nghi ngờ thủng ruột hoặc viêm phúc mạc.

Điều trị tắc ruột già như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tắc và việc đã xuất hiện biến chứng hay chưa.

Điều trị ban đầu

Người bệnh có thể được:

• Tạm ngừng ăn uống.

• Truyền dịch.

• Điều chỉnh rối loạn điện giải.

• Theo dõi mạch, huyết áp và lượng nước tiểu.

• Dùng thuốc giảm đau.

• Đặt ống thông dạ dày để giải áp trong một số trường hợp.

• Sử dụng kháng sinh nếu nghi ngờ nhiễm trùng, thiếu máu hoặc thủng ruột.

Nội soi giải áp

Trong một số trường hợp xoắn đại tràng sigma chưa có dấu hiệu hoại tử hoặc thủng, nội soi có thể được thực hiện để tháo xoắn và giảm áp lực trong ruột.

Sau đó, người bệnh vẫn cần được đánh giá để phòng nguy cơ tái phát.

Không điều trị kịp thời tắc ruột già có thể gây thủng đại tràng

Đặt stent đại tràng

Ở một số người bị tắc do ung thư, đặc biệt khối u đại tràng bên trái, bác sĩ có thể đặt stent kim loại tự giãn để mở rộng lòng ruột.

Stent có thể được sử dụng tạm thời trước phẫu thuật hoặc để giảm tắc trong một số trường hợp ung thư tiến triển.

Phẫu thuật

Phẫu thuật thường cần thiết khi:

• Ruột bị thủng.

• Có dấu hiệu hoại tử.

• Viêm phúc mạc.

• Tắc hoàn toàn.

• Xoắn ruột không thể tháo.

• Khối u cần được cắt bỏ.

• Điều trị bảo tồn không hiệu quả.

Bác sĩ có thể cắt bỏ đoạn đại tràng bị tổn thương và nối hai đầu ruột.

Một số người cần làm hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc vĩnh viễn tùy tình trạng.

Tắc ruột già có tự khỏi không?

Không nên chờ tắc ruột già tự khỏi.

Một số trường hợp tắc một phần hoặc giả tắc có thể cải thiện bằng điều trị bảo tồn, nhưng vẫn cần theo dõi y tế.

Tắc cơ học hoàn toàn thường cần can thiệp để giải quyết nguyên nhân.

Đặc biệt, người bệnh không nên tự tăng chất xơ, uống thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo nếu đang đau bụng, chướng bụng và bí trung tiện.

Khi nào cần đi cấp cứu?

Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng nhanh.

• Bụng chướng nhiều.

• Không thể trung tiện.

• Không thể đại tiện.

• Nôn nhiều.

• Sốt.

• Tim đập nhanh.

• Chóng mặt, mệt lả.

• Bụng cứng.

• Đi ngoài ra máu kèm đau bụng và chướng bụng.

Đặc biệt, đau bụng liên tục dữ dội, sốt và bụng cứng có thể gợi ý thiếu máu, hoại tử hoặc thủng ruột.

Có thể phòng ngừa tắc ruột già không?

Không phải tất cả trường hợp đều phòng ngừa được, nhưng có thể giảm một số nguy cơ.

Tầm soát ung thư đại trực tràng: Giúp phát hiện polyp hoặc ung thư trước khi khối u phát triển lớn và gây tắc.

Điều trị táo bón kéo dài: Người cao tuổi và người ít vận động cần đặc biệt chú ý để hạn chế phân đóng khối.

Theo dõi bệnh đại tràng: Người mắc Crohn, bệnh túi thừa hoặc từng phẫu thuật đại trực tràng nên tái khám theo hướng dẫn.

Không bỏ qua thay đổi đại tiện: Táo bón mới xuất hiện, đi ngoài ra máu, thiếu máu hoặc sụt cân cần được kiểm tra nguyên nhân.