Tại Sao Bị Rối Loạn Tiêu Hóa Sau Khi Dùng Kháng Sinh?

Rối loạn tiêu hóa sau khi dùng kháng sinh là tình trạng khá thường gặp, với các biểu hiện như tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi, buồn nôn hoặc thay đổi thói quen đi ngoài. Nguyên nhân chủ yếu là do kháng sinh không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể ảnh hưởng đến các vi khuẩn có lợi trong đường ruột, từ đó làm mất cân bằng hệ vi sinh.

Phần lớn các trường hợp ở mức độ nhẹ có thể cải thiện sau khi kết thúc liệu trình kháng sinh. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy nghiêm trọng, kéo dài hoặc kèm sốt, mất nước, phân có máu, người bệnh cần được thăm khám để loại trừ những biến chứng như nhiễm Clostridioides difficile (C. difficile).

Tại sao bị rối loạn tiêu hóa sau khi dùng kháng sinh?

Trong đường tiêu hóa tồn tại một hệ vi sinh gồm hàng nghìn tỷ vi sinh vật. Nhiều loại vi khuẩn trong số đó có vai trò hỗ trợ tiêu hóa thức ăn, tham gia tạo ra một số chất cần thiết và góp phần bảo vệ đường ruột trước vi sinh vật gây bệnh.

Khi sử dụng kháng sinh, thuốc được dùng để tiêu diệt hoặc ức chế vi khuẩn gây nhiễm trùng. Tuy nhiên, kháng sinh có thể đồng thời tác động lên một phần các vi khuẩn có lợi trong đường ruột.

CDC cho biết kháng sinh có thể làm giảm số lượng và sự đa dạng của các vi khuẩn có lợi, khiến hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng. Trong một số trường hợp, sự thay đổi này tạo điều kiện để những vi khuẩn có hại như C. difficile phát triển quá mức.

Đây là một trong những lý do chính khiến người bệnh xuất hiện các vấn đề tiêu hóa trong hoặc sau quá trình dùng kháng sinh.

Kháng sinh có thể diệt cả vi khuẩn có hại và một phần vi khuẩn có lợi

1. Kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột bình thường tồn tại trong trạng thái tương đối cân bằng. Các vi khuẩn có lợi góp phần hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế sự phát triển quá mức của một số vi sinh vật có khả năng gây bệnh.

Sau khi uống kháng sinh, một phần vi khuẩn có lợi có thể bị tiêu diệt cùng với vi khuẩn gây bệnh. Khi thành phần hệ vi sinh thay đổi, quá trình tiêu hóa và hoạt động của ruột cũng có thể bị ảnh hưởng.

Người bệnh vì vậy có thể gặp các biểu hiện như:

• Đi ngoài phân lỏng hoặc tiêu chảy.

• Đầy bụng, chướng hơi.

• Đau hoặc co thắt bụng.

• Buồn nôn.

• Ăn uống kém ngon.

• Thay đổi số lần đi đại tiện.

Tiêu chảy là một trong những tác dụng không mong muốn thường gặp của kháng sinh. Mayo Clinic cho biết khoảng 1 trong 5 người sử dụng kháng sinh có thể gặp tiêu chảy liên quan đến kháng sinh.

2. Một số kháng sinh có thể kích thích trực tiếp đường tiêu hóa

Không phải tất cả triệu chứng đều xuất phát từ hệ vi sinh. Một số loại thuốc có thể gây tác động trực tiếp lên niêm mạc hoặc hoạt động của đường tiêu hóa, từ đó gây buồn nôn, khó chịu vùng bụng hoặc tiêu chảy.

Mức độ phản ứng của mỗi người cũng khác nhau tùy thuộc vào loại kháng sinh, liều lượng, thời gian điều trị, tuổi tác và tình trạng sức khỏe.

3. Vi khuẩn có hại có cơ hội phát triển quá mức

Một hệ vi sinh khỏe mạnh có thể góp phần ngăn cản các vi khuẩn gây bệnh phát triển quá mức.

Khi kháng sinh làm giảm số lượng vi khuẩn có lợi, cơ chế bảo vệ tự nhiên này có thể suy giảm. Một trong những vấn đề cần đặc biệt lưu ý là nhiễm C. difficile.

Đây là loại vi khuẩn có thể gây tiêu chảy và viêm đại tràng. Phần lớn các trường hợp nhiễm C. difficile xảy ra trong thời gian sử dụng hoặc không lâu sau khi sử dụng kháng sinh.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải cứ bị tiêu chảy sau uống kháng sinh là nhiễm C. difficile.

Rối loạn tiêu hóa sau khi dùng kháng sinh có biểu hiện gì?

Biểu hiện thường gặp nhất là thay đổi tính chất và tần suất đại tiện.

Theo Mayo Clinic, tiêu chảy liên quan đến kháng sinh thường được mô tả là đi ngoài phân lỏng, nhiều nước từ 3 lần/ngày trở lên. Triệu chứng nhẹ có thể xuất hiện chỉ vài giờ hoặc vài ngày sau khi bắt đầu sử dụng thuốc.

Ngoài tiêu chảy, người bệnh có thể gặp:

• Đau bụng hoặc co thắt bụng.

• Đầy hơi.

• Buồn nôn.

• Khó chịu trong bụng.

• Chán ăn.

• Cảm giác muốn đi ngoài nhiều lần.

Các tác dụng phụ tiêu hóa thông thường của kháng sinh thường tương đối nhẹ và có thể hết sau khi hoàn thành liệu trình điều trị.

Rối loạn tiêu hóa sau khi uống kháng sinh

Những loại kháng sinh nào dễ gây tiêu chảy?

Về lý thuyết, hầu hết các nhóm kháng sinh đều có khả năng gây tiêu chảy hoặc làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.

Một số nhóm thường liên quan đến tiêu chảy do kháng sinh gồm:

• Penicillin.

• Cephalosporin.

• Macrolide.

• Fluoroquinolone.

• Clindamycin.

• Carbapenem.

Tuy nhiên, người bệnh không nên vì lo ngại rối loạn tiêu hóa mà tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi kháng sinh. Việc lựa chọn loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng cần căn cứ vào tình trạng nhiễm khuẩn cụ thể và chỉ định của bác sĩ.

Rối loạn tiêu hóa sau khi uống kháng sinh kéo dài bao lâu?

Thời gian hồi phục khác nhau giữa từng người.

Trường hợp nhẹ thường xuất hiện trong những ngày đầu sử dụng thuốc và có thể cải thiện trong vài ngày hoặc sau khi hoàn thành liệu trình kháng sinh.

Tuy nhiên, hệ vi sinh đường ruột không phải lúc nào cũng trở lại trạng thái ban đầu ngay lập tức. CDC cho biết ảnh hưởng của kháng sinh lên hệ vi sinh có thể tồn tại trong nhiều tháng ở một số trường hợp.

Nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc xuất hiện sau khi đã ngừng kháng sinh một thời gian, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị tại nhà.

Bị rối loạn tiêu hóa sau khi dùng kháng sinh phải làm sao?

Cách xử trí phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và nguyên nhân.

Bổ sung đủ nước

Tiêu chảy khiến cơ thể mất nước và điện giải. Vì vậy, người bệnh nên uống đủ nước và có thể sử dụng dung dịch bù nước, điện giải theo hướng dẫn khi cần thiết.

Đặc biệt cần chú ý nguy cơ mất nước ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Dấu hiệu mất nước có thể bao gồm:

• Khát nhiều.

• Khô miệng.

• Tiểu ít.

• Nước tiểu sẫm màu.

• Chóng mặt.

• Mệt mỏi bất thường.

Ăn uống nhẹ nhàng

Trong thời gian đường ruột nhạy cảm, nên ưu tiên những món ăn mềm, dễ tiêu và chia thành các bữa nhỏ.

Có thể lựa chọn:

• Cháo hoặc cơm mềm.

• Khoai tây.

• Chuối.

• Thịt nạc được chế biến đơn giản.

• Rau củ nấu chín mềm.

Nên hạn chế tạm thời thức ăn nhiều dầu mỡ, quá cay, rượu bia và các thực phẩm khiến triệu chứng đầy bụng hoặc tiêu chảy trở nên rõ rệt hơn.

Không tự ý ngừng kháng sinh

Khi xuất hiện rối loạn tiêu hóa, người bệnh không nên tự giảm liều hoặc ngừng kháng sinh.

Nếu tác dụng phụ khiến bạn khó chịu hoặc tiêu chảy nhiều, hãy trao đổi với bác sĩ. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể đánh giá lại thuốc đang dùng và quyết định có cần thay đổi phương pháp điều trị hay không.

Nếu muốn ngừng kháng sinh cần phải có tư vấn từ bác sĩ

Có nên dùng men vi sinh sau khi uống kháng sinh?

Một số nghiên cứu cho thấy một số loại probiotic có thể giúp giảm nguy cơ tiêu chảy liên quan đến kháng sinh. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi sinh, sản phẩm và từng đối tượng; hiện vẫn chưa thể kết luận rằng mọi loại men vi sinh đều mang lại hiệu quả giống nhau.

Vì vậy, không nên coi men vi sinh là thuốc điều trị bắt buộc cho tất cả những người đang dùng kháng sinh.

Người có bệnh nền nặng, suy giảm miễn dịch, trẻ sinh non hoặc đang điều trị tại bệnh viện nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng probiotic vì một số nhóm có nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn cao hơn.

Khi nào rối loạn tiêu hóa sau dùng kháng sinh cần đi khám?

Tiêu chảy nhẹ và thoáng qua thường không nguy hiểm. Tuy nhiên, người bệnh nên liên hệ với cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày ở người lớn.

• Đi ngoài rất nhiều lần trong ngày.

• Đau bụng dữ dội.

• Sốt.

• Phân có máu, mủ hoặc màu đen bất thường.

• Nôn nhiều.

• Khát nước nhiều, tiểu ít hoặc các biểu hiện mất nước.

• Người bệnh trên 65 tuổi, suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền nghiêm trọng.

Các tổ chức y tế lớn trên thế giới như WHO khuyến cáo người lớn nên được đánh giá y tế khi tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày, sốt cao, có từ 6 lần đi ngoài phân lỏng/ngày trở lên hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước và những triệu chứng nghiêm trọng khác.

Nếu vừa sử dụng kháng sinh và xuất hiện tiêu chảy nghiêm trọng kèm đau bụng, sốt hoặc mất nước, bác sĩ có thể cần kiểm tra khả năng nhiễm C. difficile.

Làm thế nào hạn chế rối loạn tiêu hóa khi dùng kháng sinh?

Không thể phòng tránh hoàn toàn tác dụng phụ tiêu hóa, nhưng có thể giảm những nguy cơ không cần thiết bằng cách sử dụng kháng sinh hợp lý.

Người bệnh nên:

• Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định phù hợp.

• Uống thuốc đúng liều và đúng thời gian.

• Không tự mua kháng sinh để điều trị cảm cúm hoặc các bệnh do virus.

• Không sử dụng lại đơn thuốc kháng sinh cũ.

• Không dùng thuốc của người khác.

• Trao đổi với bác sĩ nếu từng bị tiêu chảy nghiêm trọng khi sử dụng kháng sinh.

• Duy trì chế độ ăn uống đa dạng và đủ dinh dưỡng.

Sử dụng kháng sinh không cần thiết không chỉ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ mà còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp về rối loạn tiêu hóa sau khi dùng kháng sinh

Uống kháng sinh bị tiêu chảy có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp tiêu chảy do kháng sinh ở mức độ nhẹ và có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, tiêu chảy nhiều, kéo dài, kèm đau bụng, sốt, mất nước hoặc phân có máu cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân.

Ngừng kháng sinh thì rối loạn tiêu hóa có hết không?

Triệu chứng nhẹ thường giảm sau khi hoàn thành liệu trình hoặc trong một khoảng thời gian ngắn sau đó. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể kéo dài hơn, đặc biệt nếu liên quan đến nhiễm trùng đường ruột hoặc mất cân bằng hệ vi sinh đáng kể.

Không nên tự ý ngừng thuốc mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Sau khi uống kháng sinh bao lâu thì đường ruột hồi phục?

Không có một mốc thời gian giống nhau cho tất cả mọi người. Triệu chứng tiêu hóa có thể hết sau vài ngày nhưng những thay đổi của hệ vi sinh đường ruột có khả năng kéo dài lâu hơn.

Chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất xơ và sử dụng thuốc hợp lý có vai trò hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa lâu dài.

Có nên uống men tiêu hóa cùng kháng sinh không?

Men tiêu hóa và men vi sinh là hai nhóm sản phẩm khác nhau và không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng. Nếu triệu chứng xuất hiện trong quá trình điều trị, tốt nhất nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung sản phẩm hỗ trợ, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.