Nguyên Nhân Bị Tiêu Chảy Kéo Dài Ở Người Lớn Và Trẻ Em

Tiêu chảy kéo dài không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn điện giải, sụt cân và thiếu dinh dưỡng. Tình trạng này có nhiều nguyên nhân, từ nhiễm trùng đường ruột, không dung nạp thực phẩm đến các bệnh lý tiêu hóa mạn tính. Ở người lớn và trẻ em, một số nguyên nhân giống nhau nhưng cũng có những yếu tố đặc trưng cần được phân biệt.

Tiêu chảy kéo dài là gì?

Tiêu chảy thường được hiểu là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần trở lên trong ngày, hoặc số lần đi ngoài tăng rõ rệt so với bình thường của mỗi người.

Về thời gian, tiêu chảy có thể được chia thành:

• Tiêu chảy cấp: thường kéo dài dưới 14 ngày.

• Tiêu chảy kéo dài: thường được dùng để mô tả tình trạng kéo dài từ 14 ngày trở lên.

• Tiêu chảy mạn tính: thường kéo dài trên 4 tuần.

Việc xác định thời gian rất quan trọng vì tiêu chảy vài ngày thường liên quan đến nhiễm trùng cấp tính hoặc thực phẩm, trong khi tình trạng kéo dài cần nghĩ đến nhiều nguyên nhân khác như rối loạn hấp thu, bệnh viêm đường ruột hoặc tác dụng của thuốc.

Tiêu chảy kéo dài kéo dài thường kéo dài trên 2 tuần

Những nguyên nhân tiêu chảy kéo dài có thể gặp ở cả người lớn và trẻ em

Một số nguyên nhân có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nên không cần phân chia riêng giữa người lớn và trẻ nhỏ.

Nhiễm trùng đường tiêu hóa kéo dài

Nhiễm vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng là nguyên nhân phổ biến của tiêu chảy.

Phần lớn các trường hợp nhiễm virus chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, một số tác nhân có thể khiến triệu chứng tồn tại lâu hơn, đặc biệt là ký sinh trùng như Giardia hoặc một số loại amip.

Nguy cơ có thể tăng khi:

• Uống nước không đảm bảo vệ sinh.

• Ăn thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín.

• Du lịch đến khu vực có điều kiện vệ sinh kém.

• Tiếp xúc với người đang mắc bệnh tiêu chảy.

• Hệ miễn dịch suy yếu.

Người bệnh có thể kèm đau bụng, đầy hơi, sốt, buồn nôn hoặc phân có nhầy, máu tùy tác nhân.

Rối loạn hệ vi sinh đường ruột sau dùng kháng sinh

Kháng sinh có thể làm thay đổi hệ vi sinh trong ruột và gây tiêu chảy trong hoặc sau quá trình sử dụng thuốc.

Một số trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy nhiều hoặc kéo dài sau khi dùng kháng sinh, cần lưu ý đến tình trạng nhiễm Clostridioides difficile.

Bệnh có thể gây:

• Tiêu chảy nhiều lần.

• Đau quặn bụng.

• Sốt.

• Chán ăn.

• Mất nước.

Không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa xác định nguyên nhân nếu triệu chứng xuất hiện sau một đợt dùng kháng sinh.

Không dung nạp lactose

Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa.

Khi cơ thể thiếu enzyme lactase, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn sẽ đi xuống đại tràng, bị vi khuẩn lên men và có thể gây:

• Tiêu chảy.

• Đầy hơi.

• Sôi bụng.

• Đau quặn bụng.

• Xì hơi nhiều.

Không dung nạp lactose có thể tồn tại lâu dài hoặc chỉ xuất hiện tạm thời sau một đợt viêm, nhiễm trùng đường ruột làm tổn thương niêm mạc ruột non.

Nếu tiêu chảy thường xuất hiện sau khi uống sữa hoặc ăn nhiều sản phẩm từ sữa, đây là một trong những nguyên nhân cần được xem xét.

Bệnh celiac

Bệnh celiac là bệnh miễn dịch xảy ra khi cơ thể phản ứng bất thường với gluten, một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch và một số loại ngũ cốc khác.

Khi người mắc bệnh tiếp tục ăn gluten, niêm mạc ruột non có thể bị tổn thương, dẫn đến giảm hấp thu chất dinh dưỡng.

Các biểu hiện có thể gồm:

• Tiêu chảy kéo dài.

• Đầy bụng.

• Sụt cân hoặc khó tăng cân.

• Thiếu máu.

• Mệt mỏi.

• Thiếu hụt vitamin và khoáng chất.

Ở trẻ nhỏ, bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng.

Bệnh viêm ruột mạn tính

Hai bệnh phổ biến thuộc nhóm bệnh viêm ruột mạn tính là:

• Bệnh Crohn.

• Viêm loét đại tràng.

Các bệnh này có thể gây viêm kéo dài ở đường tiêu hóa, dẫn đến tiêu chảy tái diễn hoặc kéo dài.

Một số dấu hiệu đi kèm cần chú ý gồm:

• Đau bụng.

• Phân có máu.

• Sốt nhẹ kéo dài.

• Sụt cân.

• Mệt mỏi.

• Chán ăn.

Bệnh viêm ruột cần được chẩn đoán và theo dõi lâu dài thay vì chỉ điều trị triệu chứng tiêu chảy.

Tác dụng phụ của thuốc

Nhiều loại thuốc có thể gây tiêu chảy nếu sử dụng trong thời gian dài hoặc cơ thể nhạy cảm với thuốc.

Ngoài kháng sinh, một số nhóm thuốc có khả năng ảnh hưởng đến đường tiêu hóa gồm thuốc nhuận tràng, một số thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc chứa magie hoặc các thuốc tác động đến nhu động ruột.

Nếu tiêu chảy bắt đầu sau khi sử dụng một loại thuốc mới, cần thông báo cho bác sĩ. Không nên tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền khi chưa có hướng dẫn.

Nguyên nhân bị tiêu chảy kéo dài ở người lớn

Bên cạnh các nguyên nhân chung, người trưởng thành còn có thể bị tiêu chảy kéo dài do một số bệnh lý thường gặp hơn ở nhóm tuổi này.

Nguyên nhân tiêu chảy kéo dài ở người lớn

Hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy

Hội chứng ruột kích thích là một rối loạn chức năng đường tiêu hóa phổ biến.

Ở thể tiêu chảy, người bệnh có thể thường xuyên:

• Đi ngoài phân lỏng.

• Đau hoặc khó chịu vùng bụng.

• Đầy hơi.

• Muốn đi đại tiện gấp.

• Cảm thấy dễ chịu hơn sau khi đi ngoài.

Triệu chứng thường kéo dài hoặc tái phát nhưng không nhất thiết gây tổn thương thực thể trong ruột.

Tuy nhiên, chẩn đoán hội chứng ruột kích thích chỉ nên được đưa ra sau khi đã đánh giá các dấu hiệu cảnh báo và loại trừ những nguyên nhân đáng lo ngại khác.

Viêm đại tràng vi thể

Viêm đại tràng vi thể là tình trạng viêm đại tràng có thể không nhìn thấy rõ bằng mắt thường khi nội soi và thường cần sinh thiết để chẩn đoán.

Bệnh thường gặp hơn ở người trung niên hoặc lớn tuổi.

Biểu hiện điển hình là tiêu chảy nhiều nước kéo dài nhưng thường không có máu.

Cường giáp

Hormone tuyến giáp tăng quá mức có thể làm tăng hoạt động của đường ruột.

Ngoài tiêu chảy kéo dài hoặc đi đại tiện nhiều lần, người bệnh có thể xuất hiện:

• Sụt cân dù ăn uống bình thường.

• Tim đập nhanh.

• Run tay.

• Khó chịu khi trời nóng.

• Đổ nhiều mồ hôi.

Khi tiêu chảy đi kèm các biểu hiện toàn thân này, bác sĩ có thể cần kiểm tra chức năng tuyến giáp.

Suy tụy ngoại tiết

Tuyến tụy sản xuất các enzyme giúp tiêu hóa chất béo, protein và carbohydrate.

Khi tuyến tụy không tiết đủ enzyme, thức ăn không được tiêu hóa và hấp thu đầy đủ, có thể dẫn đến tiêu chảy kéo dài.

Phân đôi khi có đặc điểm:

• Nhiều mỡ.

• Khó xả trôi.

• Mùi hôi rõ.

• Có thể nổi trên mặt nước.

Người bệnh cũng có nguy cơ sụt cân và thiếu hụt dinh dưỡng.

Ung thư đại trực tràng

Tiêu chảy kéo dài đôi khi có thể liên quan đến bệnh lý đại trực tràng nghiêm trọng, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có yếu tố nguy cơ.

Cần lưu ý nếu thay đổi thói quen đại tiện đi kèm:

• Phân có máu.

• Thiếu máu.

• Đau bụng kéo dài.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Thay đổi khuôn phân kéo dài.

Tiêu chảy không đồng nghĩa với ung thư, nhưng những dấu hiệu trên cần được kiểm tra sớm.

Nguyên nhân bị tiêu chảy kéo dài ở trẻ em

Ở trẻ nhỏ, tiêu chảy kéo dài có thể ảnh hưởng nhanh đến dinh dưỡng và tăng trưởng, vì vậy cha mẹ cần đặc biệt chú ý.

Nguyên nhân tiêu chảy kéo dài ở trẻ em

Tiêu chảy kéo dài sau nhiễm trùng

Sau một đợt viêm dạ dày – ruột cấp, đường ruột của trẻ có thể chưa hồi phục hoàn toàn.

Niêm mạc ruột bị tổn thương có thể làm giảm tạm thời khả năng tiêu hóa và hấp thu một số chất, đặc biệt là lactose.

Trẻ vì vậy vẫn có thể đi ngoài phân lỏng trong một thời gian sau khi triệu chứng nhiễm trùng ban đầu đã giảm.

Dị ứng đạm sữa bò

Dị ứng protein sữa bò có thể ảnh hưởng đến đường tiêu hóa ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Tùy cơ chế dị ứng, trẻ có thể gặp:

• Tiêu chảy kéo dài.

• Phân có nhầy hoặc máu.

• Nôn.

• Đau bụng, quấy khóc.

• Tăng cân kém.

Tình trạng này khác với không dung nạp lactose. Một bên liên quan đến phản ứng miễn dịch với protein trong sữa, còn một bên liên quan đến thiếu enzyme lactase.

Cha mẹ không nên tự loại bỏ toàn bộ sữa của trẻ trong thời gian dài nếu chưa có đánh giá của bác sĩ.

Tiêu chảy chức năng ở trẻ nhỏ

Một số trẻ khỏe mạnh trong độ tuổi tập đi có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần nhưng vẫn:

• Ăn uống bình thường.

• Hoạt động tốt.

• Tăng trưởng phù hợp.

• Không có máu trong phân.

Tình trạng này đôi khi được gọi là tiêu chảy ở trẻ tập đi.

Chế độ ăn uống có thể liên quan, đặc biệt khi trẻ uống quá nhiều nước trái cây, đồ uống nhiều đường hoặc có chế độ ăn mất cân đối.

Rối loạn hấp thu bẩm sinh hoặc thiếu enzyme

Một số bệnh di truyền hiếm gặp có thể khiến trẻ không hấp thu hoặc tiêu hóa được một số loại đường và chất dinh dưỡng ngay từ những tháng đầu đời.

Trẻ thường có biểu hiện tiêu chảy kéo dài từ sớm, kèm:

• Khó tăng cân.

• Suy dinh dưỡng.

• Bụng chướng.

• Mất nước tái diễn.

Những trường hợp này cần được khám chuyên khoa và làm xét nghiệm phù hợp.

Tiêu chảy kéo dài khi nào cần đi khám?

Tiêu chảy kéo dài từ 2 tuần trở lên nên được đánh giá nguyên nhân, đặc biệt nếu triệu chứng không có xu hướng cải thiện.

Cần đi khám sớm nếu người bệnh có:

• Đi ngoài ra máu.

• Phân đen bất thường.

• Sốt kéo dài.

• Đau bụng dữ dội.

• Nôn liên tục.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Tiểu ít, khô miệng, chóng mặt hoặc các dấu hiệu mất nước.

• Tiêu chảy về đêm nhiều lần.

• Mệt mỏi hoặc thiếu máu.

Ở trẻ em, cần chú ý thêm các dấu hiệu như trẻ bỏ bú, ăn kém kéo dài, ít tiểu, mắt trũng, lừ đừ hoặc chậm tăng cân.

>> Xem Thêm: Tiêu Chảy Nên Ăn Gì? Kiêng Gì?