Tiêu Chảy Mạn Tính Là Gì? Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị

Tiêu chảy mạn tính là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước kéo dài từ 4 tuần trở lên. Khác với tiêu chảy cấp thường liên quan đến nhiễm trùng và có thể tự cải thiện sau vài ngày, tiêu chảy kéo dài nhiều tuần có thể liên quan đến rối loạn hấp thu, bệnh lý đường ruột, tác dụng của thuốc hoặc rối loạn chức năng tiêu hóa. Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để điều trị hiệu quả.

Tiêu chảy mạn tính là gì?

Tiêu chảy được hiểu là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước, thường từ 3 lần trở lên trong ngày hoặc số lần đại tiện tăng rõ rệt so với thói quen bình thường.

Dựa vào thời gian, có thể chia thành:

• Tiêu chảy cấp: kéo dài dưới 14 ngày.

• Tiêu chảy kéo dài: từ khoảng 14 ngày trở lên.

• Tiêu chảy mạn tính: thường kéo dài ít nhất 4 tuần.

Tiêu chảy mạn tính không phải là một bệnh riêng biệt mà là biểu hiện của nhiều tình trạng khác nhau. Có người đi ngoài liên tục mỗi ngày, trong khi người khác bị tái diễn theo từng đợt trong thời gian dài.

Tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống nếu không được xác định nguyên nhân.

Tiêu chảy trên 28 ngày có thể được coi là tiêu chảy mạn tính

Nguyên nhân gây tiêu chảy mạn tính

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy kéo dài. Một số liên quan đến chức năng đường ruột, trong khi những nguyên nhân khác xuất phát từ viêm, nhiễm trùng hoặc rối loạn hấp thu.

Hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy

Hội chứng ruột kích thích là một rối loạn liên quan đến tương tác não – ruột.

Ở thể tiêu chảy, người bệnh có thể gặp:

• Đi ngoài phân lỏng nhiều lần.

• Đau bụng tái diễn.

• Đầy hơi.

• Mót đại tiện.

• Cảm giác dễ chịu hơn sau khi đi ngoài.

Bệnh không gây tổn thương viêm rõ ràng trong ruột nhưng có thể ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.

Bệnh viêm ruột mạn tính

Bệnh Crohn và viêm loét đại tràng là hai dạng phổ biến của bệnh viêm ruột.

Người bệnh có thể bị:

• Tiêu chảy kéo dài.

• Đau bụng.

• Phân có máu.

• Sụt cân.

• Mệt mỏi.

• Sốt nhẹ.

Tình trạng viêm kéo dài có thể gây tổn thương đường ruột và cần điều trị lâu dài.

Không dung nạp lactose

Lactose là đường tự nhiên có trong sữa.

Khi cơ thể thiếu enzyme lactase, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn sẽ xuống đại tràng và bị vi khuẩn lên men.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Tiêu chảy.

• Đầy hơi.

• Sôi bụng.

• Đau quặn.

• Xì hơi nhiều.

Triệu chứng thường xuất hiện sau khi uống sữa hoặc ăn thực phẩm chứa nhiều lactose.

Bệnh celiac

Bệnh celiac là bệnh tự miễn xảy ra khi cơ thể phản ứng bất thường với gluten có trong lúa mì, lúa mạch và một số loại ngũ cốc.

Tổn thương niêm mạc ruột non khiến khả năng hấp thu chất dinh dưỡng giảm.

Người bệnh có thể bị tiêu chảy mạn tính, đầy bụng, thiếu máu, sụt cân và thiếu vitamin hoặc khoáng chất.

Nhiễm trùng đường ruột kéo dài

Một số ký sinh trùng như Giardia hoặc một số loại amip có thể gây tiêu chảy kéo dài.

Nguy cơ tăng ở người sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, đi du lịch đến vùng có điều kiện vệ sinh kém hoặc có hệ miễn dịch suy yếu.

Tiêu chảy mạn tính do nhiễm trùng đường ruột kéo dài

Viêm đại tràng vi thể

Viêm đại tràng vi thể thường gây tiêu chảy nhiều nước kéo dài, nhưng bề mặt đại tràng có thể trông bình thường khi nội soi.

Bệnh thường cần sinh thiết niêm mạc đại tràng để chẩn đoán.

Rối loạn hấp thu chất béo

Một số bệnh lý của tuyến tụy, gan mật hoặc ruột non có thể khiến chất béo không được tiêu hóa, hấp thu đúng cách.

Khi đó, phân có thể:

• Nhiều mỡ.

• Nhạt màu.

• Mùi hôi rõ.

• Khó xả trôi.

• Có xu hướng nổi.

Người bệnh cũng có thể sụt cân hoặc thiếu hụt dinh dưỡng.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây tiêu chảy kéo dài, chẳng hạn:

• Một số kháng sinh.

• Thuốc nhuận tràng.

• Một số thuốc điều trị đái tháo đường.

• Thuốc chứa magie.

• Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính khác.

Nếu tiêu chảy xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý ngừng thuốc.

Cường giáp và một số bệnh toàn thân

Cường giáp có thể làm tăng nhu động ruột, khiến người bệnh đi ngoài nhiều lần.

Ngoài tiêu chảy, có thể kèm:

• Sụt cân.

• Tim đập nhanh.

• Run tay.

• Đổ nhiều mồ hôi.

• Khó chịu khi trời nóng.

Một số rối loạn nội tiết hoặc bệnh hệ thống khác cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động đường ruột.

Dấu hiệu của tiêu chảy mạn tính

Biểu hiện chính là đi ngoài phân lỏng kéo dài nhiều tuần.

Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể kèm:

• Đau hoặc co thắt bụng.

• Đầy hơi.

• Mót đại tiện.

• Đi ngoài về đêm.

• Phân có nhầy.

• Phân có máu.

• Buồn nôn.

• Chán ăn.

• Sụt cân.

• Mệt mỏi.

Đặc điểm của phân cũng có thể giúp định hướng nguyên nhân. Phân có máu có thể liên quan đến viêm hoặc tổn thương đại tràng, trong khi phân nhiều mỡ gợi ý khả năng rối loạn hấp thu chất béo.

Tiêu chảy mạn tính có nguy hiểm không?

Nếu kéo dài, tiêu chảy có thể gây nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe.

Mất nước và rối loạn điện giải

Đi ngoài nhiều làm cơ thể mất nước, natri, kali và các chất điện giải khác.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Khát nhiều.

• Khô miệng.

• Chóng mặt.

• Tiểu ít.

• Mệt mỏi.

• Yếu cơ.

Suy dinh dưỡng

Khi thức ăn đi qua đường ruột quá nhanh hoặc khả năng hấp thu bị suy giảm, cơ thể có thể không nhận đủ năng lượng và dưỡng chất.

Hậu quả có thể gồm:

• Sụt cân.

• Thiếu máu.

• Thiếu vitamin.

• Giảm khối cơ.

• Suy nhược.

Ở trẻ em, tiêu chảy mạn tính có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

Người bệnh có thể thường xuyên phải tìm nhà vệ sinh, hạn chế đi xa, lo lắng khi ăn uống hoặc mất ngủ do đi ngoài ban đêm.

Tình trạng kéo dài có thể ảnh hưởng rõ rệt đến công việc và sinh hoạt.

Tiêu chảy mạn tính được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về:

• Thời gian xuất hiện.

• Số lần đại tiện.

• Đặc điểm phân.

• Thực phẩm liên quan.

• Thuốc đang sử dụng.

• Tiền sử du lịch.

• Sụt cân hoặc các triệu chứng đi kèm.

Tùy trường hợp, một số kiểm tra có thể được thực hiện như:

• Xét nghiệm máu.

• Xét nghiệm phân.

• Kiểm tra ký sinh trùng.

• Xét nghiệm đánh giá bệnh celiac.

• Nội soi đại tràng.

• Sinh thiết niêm mạc ruột.

• Chụp CT hoặc MRI.

• Xét nghiệm chức năng tuyến giáp.

Mục tiêu không chỉ là xác nhận tiêu chảy mà quan trọng hơn là tìm nguyên nhân phía sau.

Cách điều trị tiêu chảy mạn tính

Điều trị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể.

Bù nước và điện giải

Nếu đi ngoài nhiều, cần chú ý bổ sung dịch và điện giải phù hợp để hạn chế mất nước.

Trường hợp mất nước nặng có thể cần truyền dịch tại cơ sở y tế.

Điều chỉnh chế độ ăn

Người bệnh nên theo dõi mối liên hệ giữa thực phẩm và triệu chứng.

Ví dụ:

• Hạn chế lactose nếu không dung nạp lactose.

• Loại bỏ gluten nếu được chẩn đoán bệnh celiac.

• Điều chỉnh chất xơ phù hợp với tình trạng đại tiện.

• Tránh rượu bia và những thực phẩm thường xuyên làm tiêu chảy nặng hơn.

Không nên kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm nếu chưa xác định nguyên nhân, vì có thể làm tăng nguy cơ thiếu dinh dưỡng.

Điều trị bệnh lý nền

Nếu nguyên nhân là bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, cường giáp hoặc bệnh tuyến tụy, cần điều trị đúng bệnh nền.

Nếu có nhiễm ký sinh trùng hoặc vi khuẩn cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc phù hợp.

Xem xét thuốc đang sử dụng

Nếu nghi ngờ tiêu chảy liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể điều chỉnh liều hoặc đổi sang thuốc khác khi phù hợp.

Người bệnh không nên tự ngừng các thuốc điều trị bệnh mạn tính.

Không tự lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy

Thuốc cầm tiêu chảy có thể giảm số lần đi ngoài trong một số trường hợp nhưng không giải quyết nguyên nhân.

Đặc biệt không nên tự sử dụng nếu tiêu chảy kèm sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc phân có máu.

Không nên lạm dụng thuốc tiêu chảy

Khi nào cần đi khám?

Tiêu chảy kéo dài khoảng 4 tuần trở lên nên được thăm khám để tìm nguyên nhân, ngay cả khi triệu chứng không quá nặng.

Cần đi khám sớm hơn nếu có:

• Phân có máu hoặc màu đen.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Đau bụng dữ dội.

• Sốt kéo dài.

• Nôn nhiều.

• Tiêu chảy đánh thức vào ban đêm.

• Dấu hiệu mất nước.

• Mệt mỏi hoặc thiếu máu.

• Phân nhiều mỡ bất thường.

• Trẻ chậm tăng cân hoặc chậm phát triển.

Những biểu hiện này có thể gợi ý bệnh lý thực thể và không nên chỉ tự điều chỉnh chế độ ăn tại nhà.