Tiêu Chảy Nhiễm Khuẩn Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Tiêu chảy nhiễm khuẩn thường xảy ra sau khi ăn uống thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm vi khuẩn gây bệnh. Bên cạnh tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều lần, người bệnh có thể xuất hiện đau bụng, sốt, buồn nôn hoặc phân có nhầy máu. Việc nhận biết sớm và bù nước đúng cách giúp hạn chế nguy cơ mất nước và các biến chứng nguy hiểm.

Tiêu chảy nhiễm khuẩn là gì?

Tiêu chảy nhiễm khuẩn là tình trạng tiêu chảy liên quan đến nhiễm các vi khuẩn gây bệnh ở đường tiêu hóa. Trong một số trường hợp, độc tố do vi khuẩn tạo ra cũng góp phần gây ra các triệu chứng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêu chảy được xác định khi một người đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước từ 3 lần trở lên trong một ngày, hoặc đi ngoài nhiều hơn mức bình thường của người đó.

Vi khuẩn gây bệnh thường xâm nhập vào cơ thể thông qua thực phẩm, nước uống bị nhiễm bẩn hoặc lây truyền từ người sang người khi vệ sinh không đảm bảo. Các vi khuẩn đường ruột thường gặp có thể kể đến như Escherichia coli (E. coli), Salmonella, Shigella, Campylobacter và một số chủng Vibrio.

Mức độ bệnh có thể từ nhẹ, tự giới hạn đến nghiêm trọng, đặc biệt khi người bệnh bị mất nước nhiều hoặc nhiễm khuẩn xâm lấn.

Tiêu chảy nhiễm khuẩn do các vi khuẩn xâm nhập đường ruột gây ra

Nguyên nhân gây tiêu chảy nhiễm khuẩn

Nguyên nhân trực tiếp là sự xâm nhập của vi khuẩn gây bệnh vào đường tiêu hóa. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

• Ăn thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ.

• Sử dụng nước uống không đảm bảo vệ sinh.

• Ăn thực phẩm được chế biến hoặc bảo quản không đúng cách.

• Ăn thịt, trứng, hải sản sống hoặc tái.

• Không rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

• Dùng chung thực phẩm hoặc tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh tiêu chảy nhiễm trùng.

• Du lịch hoặc sinh sống tại khu vực có điều kiện vệ sinh, nguồn nước kém đảm bảo.

WHO cho biết nhiễm trùng đường ruột gây tiêu chảy có thể lây qua thực phẩm, nước uống nhiễm bẩn hoặc từ người sang người do vệ sinh không tốt.

Triệu chứng tiêu chảy nhiễm khuẩn

Biểu hiện của bệnh có thể khác nhau tùy loại vi khuẩn, lượng vi khuẩn xâm nhập và tình trạng sức khỏe của từng người.

Đi ngoài phân lỏng nhiều lần

Đây là triệu chứng đặc trưng nhất. Người bệnh thường đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần trở lên mỗi ngày. Tần suất đi ngoài có thể tăng đáng kể trong những trường hợp nặng.

Đau bụng

Người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau quặn bụng, đặc biệt trước và trong lúc đi ngoài.

Sốt

Một số trường hợp nhiễm khuẩn đường ruột có thể gây sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi. Sốt cao kèm tiêu chảy có máu là dấu hiệu cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân.

Phân có nhầy hoặc máu

Một số vi khuẩn có khả năng gây viêm và tổn thương niêm mạc ruột, khiến phân xuất hiện nhầy hoặc máu. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA), người bị tiêu chảy kèm sốt, phân máu hoặc phân nhầy, đau bụng dữ dội hay có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân có thể cần xét nghiệm tìm tác nhân gây bệnh.

Buồn nôn và nôn

Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa cũng có thể gây cảm giác buồn nôn, nôn, chán ăn và khó chịu trong bụng.

Đi ngoài nhiều lần kèm sốt và buồn nôn là biểu hiện điển hình của tiêu chảy nhiễm khuẩn

Tiêu chảy nhiễm khuẩn có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp tiêu chảy cấp có thể cải thiện nếu người bệnh được chăm sóc và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, nguy cơ đáng lo ngại nhất của tiêu chảy là mất nước và điện giải.

Khi tiêu chảy, cơ thể mất nước cùng các chất điện giải như natri, kali và chloride qua phân. Nếu lượng nước mất đi không được bổ sung kịp thời, người bệnh có thể bị khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, mệt mỏi, chóng mặt, mắt trũng và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến mất nước nặng hoặc sốc.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng và người có hệ miễn dịch suy yếu thường có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

Chẩn đoán tiêu chảy nhiễm khuẩn

Bác sĩ thường đánh giá dựa trên các triệu chứng, số lần đi ngoài, đặc điểm phân, tình trạng mất nước và tiền sử ăn uống hoặc tiếp xúc gần đây.

Không phải trường hợp tiêu chảy nào cũng cần làm xét nghiệm. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân để phát hiện vi khuẩn, máu hoặc các tác nhân gây bệnh khác khi cần thiết. Xét nghiệm máu cũng có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng mất nước hoặc các vấn đề liên quan.

Những người bị tiêu chảy kèm sốt, phân máu, đau bụng nhiều hoặc có biểu hiện nhiễm trùng nặng thường cần được đánh giá kỹ hơn.

Điều trị tiêu chảy nhiễm khuẩn như thế nào?

Bù nước và điện giải

Bù nước là biện pháp quan trọng hàng đầu khi bị tiêu chảy. Người bệnh nên uống đủ nước và có thể sử dụng dung dịch ORS (Oresol) để bổ sung lượng nước và điện giải bị mất.

WHO khuyến cáo dung dịch ORS trong điều trị và phòng ngừa mất nước do tiêu chảy. Trường hợp mất nước nghiêm trọng hoặc sốc có thể cần truyền dịch tại cơ sở y tế.

Khi sử dụng Oresol, cần pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên bao bì, không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn.

Duy trì chế độ ăn phù hợp

Người bệnh không nên nhịn ăn kéo dài. Khi có thể ăn được, nên lựa chọn các món mềm, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ.

Có thể lựa chọn cháo, cơm mềm, khoai, chuối chín hoặc các thực phẩm phù hợp với khả năng dung nạp của cơ thể. Đồng thời hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn và những món khiến triệu chứng tiêu chảy trở nên nghiêm trọng hơn.

Không tự ý sử dụng kháng sinh

Nhiều người cho rằng tiêu chảy do vi khuẩn thì bắt buộc phải uống kháng sinh. Tuy nhiên, điều này không đúng trong mọi trường hợp.

Kháng sinh không được sử dụng thường quy cho tất cả người bị tiêu chảy cấp. Việc có cần sử dụng kháng sinh hay không phụ thuộc vào loại vi khuẩn, mức độ bệnh, tuổi, tình trạng miễn dịch và nguy cơ biến chứng của người bệnh. Một số trường hợp thậm chí có thể gặp bất lợi nếu sử dụng kháng sinh không phù hợp.

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua kháng sinh điều trị mà cần sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Người mắc bệnh tiêu chảy nhiễm khuẩn không nên tự ý dùng thuốc

Khi nào người bị tiêu chảy nên đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện một trong những biểu hiện sau:

• Tiêu chảy ra máu hoặc nhiều nhầy.

• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.

• Đau bụng dữ dội.

• Nôn liên tục, không thể uống nước.

• Khát nhiều, khô miệng, tiểu ít hoặc không tiểu.

• Chóng mặt, lừ đừ, mệt mỏi bất thường.

• Tiêu chảy kéo dài không cải thiện.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền xuất hiện tiêu chảy nhiều lần.

WHO đặc biệt khuyến cáo người bị tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân hoặc có dấu hiệu mất nước cần được nhân viên y tế đánh giá.

Phòng ngừa tiêu chảy nhiễm khuẩn

Để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, mỗi người nên duy trì các thói quen vệ sinh an toàn như:

• Ăn chín, uống nước sạch.

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

• Không sử dụng thực phẩm đã ôi thiu hoặc có dấu hiệu hư hỏng.

• Nấu chín kỹ thịt, cá, trứng và hải sản.

• Tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm đã nấu chín.

• Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ phù hợp.

• Đảm bảo vệ sinh dụng cụ và khu vực chế biến thức ăn.

Nước sạch, điều kiện vệ sinh tốt, rửa tay bằng xà phòng và đảm bảo an toàn thực phẩm là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế các bệnh tiêu chảy do nhiễm trùng.