Đăng nhập để hưởng những đặc quyền dành riêng cho thành viên
Nội dung
01/08/2026
364 lượt xem
4.9/5(43)Kích thước chữ
Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt được sử dụng phổ biến nhờ hiệu quả cao và tương đối an toàn khi dùng đúng liều. Tuy nhiên, việc tự ý tăng liều, sử dụng kéo dài hoặc kết hợp nhiều loại thuốc cùng chứa paracetamol có thể dẫn đến tổn thương gan do ngộ độc paracetamol – một tình trạng cấp cứu y khoa có nguy cơ gây suy gan cấp, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Theo các thống kê y khoa, quá liều paracetamol là nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu ngộ độc và sử dụng thuốc đúng cách là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lá gan.
Tổn thương gan do ngộ độc paracetamol là tình trạng các tế bào gan bị phá hủy do sử dụng paracetamol vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể.
Ở liều điều trị, phần lớn paracetamol được gan chuyển hóa thành các chất không độc và đào thải qua nước tiểu. Chỉ một lượng nhỏ được chuyển hóa thành NAPQI (N-acetyl-p-benzoquinone imine) – một chất có độc tính cao đối với tế bào gan.
Thông thường, NAPQI sẽ được glutathione trong gan trung hòa. Tuy nhiên, khi sử dụng paracetamol quá liều, lượng glutathione nhanh chóng cạn kiệt, khiến NAPQI tích tụ và gây hoại tử tế bào gan. Nếu không được điều trị sớm, tổn thương có thể tiến triển thành suy gan cấp và suy đa cơ quan.
Paracetamol là thành phần chính trong thuốc giảm đau
Ngộ độc paracetamol có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau.
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất.
Ở người trưởng thành khỏe mạnh, liều paracetamol tối đa không nên vượt quá 4 g trong 24 giờ. Khi sử dụng một lượng lớn trong thời gian ngắn, nguy cơ tổn thương gan sẽ tăng rõ rệt.
Một số người tự ý dùng paracetamol nhiều ngày liên tiếp để giảm đau hoặc hạ sốt mà không theo dõi tổng liều mỗi ngày.
Việc dùng kéo dài vượt quá liều khuyến cáo cũng có thể gây tổn thương gan dù không uống quá nhiều trong một lần.
Paracetamol có mặt trong rất nhiều thuốc điều trị cảm cúm, giảm đau và hạ sốt ví dụ như panadol, alaxan,...
Nếu người bệnh sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau mà không kiểm tra thành phần, tổng lượng paracetamol có thể vượt ngưỡng an toàn.
Một số nhóm người dễ bị tổn thương gan hơn khi sử dụng paracetamol, bao gồm:
Người mắc bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan.
Người nghiện rượu.
Người suy dinh dưỡng.
Người cao tuổi.
Người nhịn ăn kéo dài.
Người mắc bệnh thận mạn.
Người đang sử dụng các thuốc làm tăng chuyển hóa paracetamol như rifampicin, carbamazepine hoặc isoniazid.
Ở các đối tượng này, bác sĩ có thể chỉ định liều thấp hơn hoặc theo dõi chặt chẽ trong quá trình điều trị.
Ngộ độc gan do paracetamol là biến chứng nghiêm trọng cần chữa trị
Triệu chứng ngộ độc thường diễn tiến theo từng giai đoạn.
Trong những giờ đầu sau khi uống quá liều, người bệnh có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như:
Buồn nôn.
Nôn.
Chán ăn.
Mệt mỏi.
Vã mồ hôi.
Khó chịu toàn thân.
Do triệu chứng không đặc hiệu, nhiều trường hợp chủ quan và không đến bệnh viện.
Khi gan bắt đầu bị tổn thương, người bệnh có thể gặp:
Đau tức vùng hạ sườn phải.
Gan to.
Men gan AST và ALT tăng rất cao.
Bilirubin tăng.
Thời gian đông máu kéo dài.
Ở giai đoạn này, việc điều trị bằng thuốc giải độc vẫn mang lại hiệu quả cao.
Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể xuất hiện:
Vàng da, vàng mắt.
Nôn nhiều.
Đau bụng tăng.
Lú lẫn.
Ngủ gà.
Hôn mê gan.
Hạ đường huyết.
Rối loạn đông máu.
Suy thận.
Suy đa cơ quan.
Đây là giai đoạn có nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị tích cực.
Để đánh giá mức độ tổn thương gan, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử dùng thuốc và chỉ định một số xét nghiệm như:
Định lượng nồng độ paracetamol trong máu.
Men gan AST, ALT.
Bilirubin toàn phần và trực tiếp.
INR hoặc thời gian prothrombin để đánh giá chức năng đông máu.
Chức năng thận.
Điện giải đồ.
Khí máu động mạch khi cần.
Siêu âm gan nhằm loại trừ các nguyên nhân khác gây tổn thương gan.
Việc chẩn đoán sớm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và giảm nguy cơ biến chứng.
Phương pháp điều trị phụ thuộc vào thời gian uống thuốc, liều lượng sử dụng và mức độ tổn thương gan.
Nếu người bệnh đến sớm, bác sĩ có thể chỉ định:
Than hoạt tính nhằm giảm hấp thu paracetamol.
Rửa dạ dày trong một số trường hợp phù hợp.
N-acetylcysteine là thuốc giải độc đặc hiệu cho ngộ độc paracetamol.
Thuốc giúp bổ sung glutathione, trung hòa NAPQI và giảm tổn thương tế bào gan.
Hiệu quả điều trị cao nhất khi được sử dụng trong vòng 8 giờ đầu sau khi uống quá liều. Tuy nhiên, ở nhiều trường hợp đến muộn, NAC vẫn có thể mang lại lợi ích và được bác sĩ cân nhắc chỉ định.
Người bệnh có thể cần:
Truyền dịch.
Điều chỉnh rối loạn điện giải.
Điều trị rối loạn đông máu.
Kiểm soát đường huyết.
Điều trị suy thận nếu có.
Ở những trường hợp suy gan cấp nặng, không đáp ứng điều trị nội khoa, ghép gan có thể là lựa chọn cuối cùng giúp cứu sống người bệnh.
Để sử dụng paracetamol an toàn, bạn nên:
Chỉ dùng đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhà sản xuất.
Không vượt quá 4g paracetamol trong 24 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh.
Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc chứa paracetamol.
Hạn chế uống rượu bia khi đang sử dụng thuốc.
Báo cho bác sĩ nếu đang mắc bệnh gan hoặc thận.
Đọc kỹ thành phần của thuốc cảm cúm và thuốc giảm đau trước khi sử dụng.
Để thuốc ngoài tầm với của trẻ em nhằm tránh uống nhầm.
Tổn thương gan do ngộ độc paracetamol là biến chứng nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu sử dụng thuốc đúng cách. Việc tự ý tăng liều, dùng kéo dài hoặc kết hợp nhiều thuốc cùng chứa paracetamol đều làm tăng nguy cơ hoại tử tế bào gan và suy gan cấp.
Khi nghi ngờ uống quá liều paracetamol hoặc xuất hiện các dấu hiệu như buồn nôn, đau hạ sườn phải, vàng da hoặc rối loạn ý thức sau khi dùng thuốc, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời. Phát hiện sớm và sử dụng thuốc giải độc đúng thời điểm là yếu tố quyết định giúp hạn chế tổn thương gan và cải thiện tiên lượng.
Nguồn tham khảo:
https://tamanhhospital.vn/ton-thuong-gan-do-ngo-doc-paracetamol/
Xem hệ thống nhà thuốc đối tác của YWAY toàn quốc
Xem danh sách nhà thuốc
