Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Cải Thiện Tại Nhà

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch từ dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây ợ nóng, ợ chua và nhiều cảm giác khó chịu khác. Bệnh có thể ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày. Nhận biết nguyên nhân, triệu chứng và điều chỉnh lối sống đúng cách có thể giúp giảm đáng kể tình trạng trào ngược.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày là tình trạng phổ biến thường gặp

Bình thường, cơ thắt thực quản dưới hoạt động như một “van” giúp thức ăn đi xuống dạ dày và hạn chế dịch vị đi ngược trở lại. Khi cơ này suy yếu hoặc giãn không đúng thời điểm, axit và thức ăn trong dạ dày có thể trào lên thực quản.

Một số yếu tố thường làm tăng nguy cơ trào ngược gồm:

• Ăn quá no: Dạ dày căng làm tăng áp lực và khiến dịch vị dễ trào ngược lên trên.

• Nằm ngay sau khi ăn: Tư thế nằm làm mất tác dụng hỗ trợ của trọng lực, khiến axit dễ di chuyển lên thực quản.

• Thừa cân, béo phì: Mỡ vùng bụng có thể làm tăng áp lực lên dạ dày.

• Mang thai: Thay đổi hormone và áp lực từ thai nhi có thể làm tình trạng trào ngược xuất hiện hoặc nặng hơn.

• Hút thuốc lá: Có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới.

• Một số thực phẩm và đồ uống: Đồ nhiều dầu mỡ, thức ăn cay, rượu bia, cà phê hoặc sô cô la có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người.

Trào ngược cũng có thể liên quan đến thoát vị hoành, khi một phần dạ dày di chuyển lên vùng ngực qua cơ hoành.

Triệu chứng thường gặp

Các biểu hiện của trào ngược dạ dày thực quản có thể xuất hiện sau khi ăn, khi cúi người hoặc nằm xuống. Trong đó, một số triệu chứng thường gặp gồm:

Ợ nóng, ợ chua

Ợ nóng là biểu hiện điển hình của trào ngược dạ dày. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát từ vùng sau xương ức lan lên cổ hoặc họng.

Ợ chua xảy ra khi dịch vị hoặc thức ăn từ dạ dày trào lên miệng, tạo cảm giác chua hoặc đắng. Các triệu chứng thường rõ hơn sau khi ăn no hoặc khi nằm.

Ợ nóng, ợ chua là biểu hiện điển hình của trào ngược dạ dày

Buồn nôn, khó nuốt

Dịch vị trào ngược nhiều lần có thể kích thích niêm mạc thực quản, khiến người bệnh có cảm giác vướng ở cổ, đau hoặc khó khi nuốt thức ăn.

Một số người còn cảm thấy buồn nôn, đặc biệt sau khi ăn nhiều hoặc sử dụng những thực phẩm dễ kích thích trào ngược.

Nếu tình trạng khó nuốt kéo dài hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Ho, khàn tiếng

Axit và dịch vị có thể trào lên cao đến vùng họng, gây kích thích niêm mạc và thanh quản. Người bệnh có thể xuất hiện:

• Ho kéo dài.

• Khàn tiếng.

• Thường xuyên phải hắng giọng.

• Cảm giác vướng hoặc khó chịu ở cổ.

Những triệu chứng này đôi khi rõ hơn vào buổi sáng hoặc sau khi nằm ngủ.

Cách cải thiện trào ngược dạ dày tại nhà

Thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt là một phần quan trọng trong việc kiểm soát các triệu chứng trào ngược, đặc biệt ở những trường hợp nhẹ.

Điều chỉnh ăn uống

Thay vì ăn một lượng lớn thức ăn trong một bữa, người bị trào ngược có thể chia thành các bữa nhỏ hơn để giảm áp lực lên dạ dày.

Nên ăn chậm, nhai kỹ và tránh ăn quá no. Sau khi ăn, không nên nằm hoặc đi ngủ ngay. Tốt nhất nên giữ tư thế ngồi hoặc đứng và chờ ít nhất khoảng 3 giờ trước khi nằm ngủ.

Nếu thường xuyên bị trào ngược vào ban đêm, nên hạn chế ăn bữa lớn hoặc ăn khuya sát giờ ngủ.

Hạn chế những thực phẩm dễ gây trào ngược

Một số thực phẩm có thể làm triệu chứng trào ngược nặng hơn ở một số người. Các nhóm thường cần hạn chế gồm:

• Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ.

• Thức ăn cay nóng.

• Rượu bia.

• Cà phê và các đồ uống chứa nhiều caffeine.

• Sô cô la.

• Một số đồ uống có gas.

Không phải tất cả người bệnh đều phản ứng giống nhau với từng thực phẩm. Vì vậy, có thể theo dõi những món ăn thường làm xuất hiện ợ nóng, ợ chua để chủ động hạn chế.

Người hay bị trào ngược dạ dày thực quản nên hạn chế đồ ăn cay nóng nhiều dầu

Thay đổi tư thế khi ngủ

Người thường xuyên bị trào ngược vào ban đêm có thể nâng phần đầu giường khoảng 15–23 cm để tận dụng trọng lực, giúp hạn chế dịch dạ dày đi ngược lên thực quản.

Nên nâng toàn bộ phần đầu giường hoặc sử dụng dụng cụ hỗ trợ phù hợp thay vì chỉ kê thêm nhiều gối dưới đầu, bởi cách này có thể làm cơ thể gập lại và tăng áp lực vùng bụng.

Ngoài ra, duy trì cân nặng phù hợp, tránh hút thuốc và hạn chế rượu bia cũng góp phần kiểm soát triệu chứng trào ngược.

Nếu đã thay đổi lối sống nhưng các triệu chứng vẫn xuất hiện thường xuyên, ảnh hưởng nhiều đến ăn uống và giấc ngủ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và có phương pháp điều trị phù hợp.

Sử dụng thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm axit dạ dày

Một số thực phẩm chức năng được quảng bá với công dụng hỗ trợ bảo vệ niêm mạc dạ dày, giảm cảm giác nóng rát hoặc hỗ trợ cải thiện các triệu chứng liên quan đến dư axit. Tuy nhiên, hiệu quả của từng sản phẩm có thể khác nhau tùy thành phần và tình trạng của mỗi người.

Khi lựa chọn, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thành phần và hướng dẫn sử dụng minh bạch. Người đang sử dụng thuốc điều trị, phụ nữ mang thai, người có bệnh gan, thận hoặc bệnh lý mạn tính khác nên tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng để hạn chế nguy cơ tương tác.

Cần lưu ý rằng thực phẩm chức năng không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc điều trị trào ngược dạ dày thực quản. Nếu triệu chứng xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đi khám thay vì chỉ dựa vào các sản phẩm hỗ trợ.

Khi nào nên đi khám?

Người bị trào ngược dạ dày nên đi khám nếu các triệu chứng xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống và giấc ngủ dù đã điều chỉnh chế độ sinh hoạt.

Đặc biệt, cần thăm khám sớm khi có các dấu hiệu như:

• Khó nuốt hoặc đau khi nuốt ngày càng tăng.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Nôn kéo dài hoặc nôn ra máu.

• Đi ngoài phân đen.

• Đau ngực bất thường.

• Ho hoặc khàn tiếng kéo dài.

• Ợ nóng, ợ chua tái diễn nhiều lần trong tuần.

• Triệu chứng không cải thiện sau khi thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt.

Một số triệu chứng của trào ngược có thể giống với bệnh lý tim mạch hoặc tiêu hóa khác. Vì vậy, nếu xuất hiện đau ngực dữ dội, khó thở, vã mồ hôi hoặc đau lan lên hàm, vai hay cánh tay, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm.