Nguyên Nhân Trẻ Sơ Sinh Bị Táo Bón Và Cách Xử Lý Tại Nhà

Trẻ sơ sinh bị táo bón thường khiến cha mẹ lo lắng khi bé nhiều ngày chưa đi ngoài, rặn nhiều hoặc phân khô cứng. Tuy nhiên, tần suất đại tiện của trẻ sơ sinh rất khác nhau và không phải cứ ít đi ngoài là táo bón. Quan trọng hơn là tính chất phân, mức độ khó chịu và khả năng bú của trẻ để nhận biết và xử lý phù hợp.

Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị táo bón

Táo bón ở trẻ sơ sinh thường được nhận biết khi trẻ đi ngoài phân khô, cứng, khó đẩy phân ra ngoài hoặc đau khi đại tiện. Tình trạng này có thể liên quan đến lượng sữa trẻ bú, cách pha sữa công thức hoặc một số bệnh lý.

Trẻ bú ít sữa

Trẻ bú không đủ sữa có thể nhận được lượng chất lỏng thấp hơn nhu cầu, từ đó làm phân trở nên khô và khó đào thải hơn.

Tình trạng bú ít có thể xảy ra khi trẻ ngậm bắt vú chưa đúng, mẹ ít sữa, khoảng cách giữa các cữ bú quá dài hoặc trẻ gặp vấn đề sức khỏe khiến khả năng bú giảm.

Ngoài táo bón, trẻ bú không đủ sữa có thể có biểu hiện tiểu ít, tăng cân kém, ngủ li bì hoặc quấy khóc nhiều. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi cả số lần bú, số tã ướt và tốc độ tăng cân của trẻ.

Do uống sữa công thức

Trẻ sử dụng sữa công thức có thể đi ngoài ít thường xuyên hơn trẻ bú mẹ hoàn toàn và phân thường đặc hơn.

Một số trẻ có thể gặp tình trạng phân cứng hoặc khó đi ngoài khi mới chuyển từ sữa mẹ sang sữa công thức hoặc thay đổi loại sữa. Tuy nhiên, không nên tự ý đổi sữa liên tục khi chưa xác định nguyên nhân.

Đặc biệt, sữa công thức cần được pha đúng tỷ lệ nước và bột theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Pha sữa quá đặc không giúp trẻ nhận được nhiều dinh dưỡng hơn mà có thể làm tăng nguy cơ thiếu nước và gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Cha mẹ nên lưu ý sử dụng sữa công thức đúng theo hướng dẫn và lựa chọn sản phẩm uy tín cho trẻ

Chế độ ăn uống của mẹ thiếu chất xơ

Ở trẻ bú mẹ hoàn toàn, chế độ ăn của mẹ có ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng dinh dưỡng tổng thể của mẹ, nhưng việc mẹ ăn ít chất xơ không được xem là nguyên nhân trực tiếp phổ biến gây táo bón cho trẻ sơ sinh.

Chất xơ mẹ ăn không đi nguyên vẹn vào sữa mẹ. Vì vậy, nếu trẻ bú mẹ bị phân cứng, cha mẹ không nên chỉ tập trung vào việc tăng chất xơ cho mẹ mà cần đánh giá lượng sữa trẻ nhận được cũng như các nguyên nhân khác.

Dù vậy, mẹ đang cho con bú vẫn nên duy trì chế độ ăn cân bằng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, chất đạm và uống đủ nước để đảm bảo sức khỏe cũng như nguồn sữa.

Do bệnh lý

Phần lớn trường hợp táo bón ở trẻ không liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, táo bón xuất hiện từ rất sớm hoặc kéo dài có thể liên quan đến một số bất thường đường tiêu hóa hoặc bệnh lý toàn thân.

Một số nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá bao gồm bệnh Hirschsprung, bất thường hậu môn – trực tràng, suy giáp bẩm sinh, rối loạn thần kinh hoặc một số bệnh chuyển hóa.

Nếu trẻ chậm đi phân su sau sinh, bụng chướng, nôn dịch xanh, bú kém hoặc tăng cân kém kèm táo bón, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm.

Triệu chứng nhận biết

Táo bón ở trẻ sơ sinh nên được đánh giá dựa vào tính chất phân và mức độ khó khăn khi đại tiện thay vì chỉ dựa vào số lần đi ngoài.

Trẻ đi đại tiện ít hơn bình thường

Tần suất đại tiện ở trẻ sơ sinh có thể thay đổi đáng kể tùy độ tuổi và loại sữa trẻ sử dụng. Một số trẻ bú mẹ đi ngoài nhiều lần mỗi ngày, trong khi một số trẻ khỏe mạnh có thể vài ngày mới đi một lần.

Vì vậy, việc trẻ không đi ngoài mỗi ngày chưa đủ để kết luận táo bón.

Dấu hiệu đáng chú ý hơn là trẻ nhiều ngày mới đại tiện và phân khô, cứng, đi ngoài khó khăn, đau hoặc phải rặn nhiều. Ngược lại, nếu trẻ vài ngày mới đi nhưng phân vẫn mềm, trẻ bú tốt và tăng cân bình thường thì có thể không phải táo bón.

Trẻ quấy khóc hơn

Phân khô cứng có thể khiến trẻ đau và khó chịu mỗi khi muốn đại tiện. Trẻ có thể đỏ mặt, cong lưng, co chân lên bụng hoặc quấy khóc nhiều.

Tuy nhiên, trẻ sơ sinh thường có hiện tượng rặn, đỏ mặt và khóc trước khi đi ngoài dù phân vẫn mềm. Tình trạng này có thể liên quan đến việc trẻ chưa phối hợp tốt giữa cơ bụng và cơ sàn chậu, không nhất thiết là táo bón.

Do đó, cần quan sát tính chất phân sau khi trẻ đi ngoài để phân biệt.

Trẻ bị táo bón có thể quấy khóc nhiều hơn bình thường

Trẻ bị đầy bụng, khó tiêu

Một số trẻ bị táo bón có thể xuất hiện bụng căng, đầy hơi và khó chịu. Trẻ có thể bú ít hơn hoặc thường xuyên co chân lên bụng.

Cha mẹ có thể thấy bụng trẻ căng hơn bình thường, nhưng không nên cố gắng ấn mạnh để tìm phân qua thành bụng.

Nếu bụng trẻ chướng rõ, căng cứng, kèm nôn, bỏ bú hoặc không đi ngoài được, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để kiểm tra.

Phân của trẻ cứng, vón cục

Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất để nhận biết táo bón.

Phân của trẻ sơ sinh bình thường thường mềm. Khi bị táo bón, phân có thể trở nên khô, cứng, thành từng viên hoặc cục nhỏ. Trẻ thường phải rặn nhiều và có thể khóc khi đi ngoài.

Đôi khi phân quá cứng gây một vết nứt nhỏ ở hậu môn, khiến trẻ xuất hiện một ít máu đỏ tươi bên ngoài phân.

Phân đen không phải dấu hiệu điển hình của táo bón. Ngoại trừ phân su trong những ngày đầu sau sinh, nếu trẻ đi ngoài phân đen bất thường thì cần được bác sĩ đánh giá.

Cách điều trị tại nhà

Với trẻ sơ sinh, cha mẹ cần thận trọng khi xử lý táo bón tại nhà vì không phải phương pháp dành cho trẻ lớn hoặc người trưởng thành đều phù hợp.

Đảm bảo trẻ bú đủ sữa

Nếu trẻ bú mẹ, nên cho trẻ bú theo nhu cầu và kiểm tra cách ngậm bắt vú để đảm bảo trẻ nhận đủ sữa.

Nếu nghi ngờ mẹ ít sữa hoặc trẻ bú kém, nên theo dõi số tã ướt, cân nặng và trao đổi với nhân viên y tế để đánh giá lượng sữa trẻ nhận được.

Với trẻ dùng sữa công thức, cần pha sữa đúng tỷ lệ theo hướng dẫn. Không tự ý tăng lượng nước để trị táo bón hoặc giảm lượng nước để làm sữa đặc hơn.

Đảm bảo trẻ bú đủ sữa để nhận đủ lượng nước cần thiết

Massage bụng nhẹ nhàng

Massage có thể giúp trẻ thư giãn và hỗ trợ hoạt động của đường ruột.

Cha mẹ có thể đặt trẻ nằm ngửa trên bề mặt chắc chắn, sau đó dùng đầu ngón tay hoặc lòng bàn tay xoa nhẹ vùng bụng theo chuyển động tròn. Thao tác cần nhẹ nhàng, không ấn mạnh vào bụng.

Không nên massage nếu trẻ đang đau nhiều, bụng chướng căng hoặc có biểu hiện bất thường chưa xác định nguyên nhân.

Thực hiện động tác đạp xe

Cho trẻ nằm ngửa, nhẹ nhàng cầm hai chân và di chuyển luân phiên như động tác đạp xe có thể giúp trẻ vận động cơ bụng và hỗ trợ đẩy khí trong ruột.

Thực hiện trong vài phút với thao tác chậm, nhẹ và dừng lại nếu trẻ khó chịu hoặc khóc nhiều.

Tắm nước ấm

Tắm nước ấm có thể giúp trẻ thư giãn cơ thể và giảm cảm giác khó chịu ở bụng. Sau khi tắm, có thể kết hợp massage nhẹ nhàng nếu trẻ cảm thấy thoải mái.

Không tự ý cho trẻ uống nước hoặc nước trái cây

Với trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ dưới 6 tháng tuổi, không nên tự ý cho uống thêm nước lọc, nước trái cây, nước mật ong hoặc các loại nước lá để chữa táo bón nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Sữa mẹ hoặc sữa công thức được pha đúng tỷ lệ thường là nguồn nước chính của trẻ trong giai đoạn này.

Đặc biệt, tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi sử dụng mật ong vì có nguy cơ ngộ độc botulinum.

Cha mẹ cũng không nên tự ý thụt hậu môn, kích thích hậu môn thường xuyên, sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc đặt cho trẻ khi chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Táo bón ở trẻ sơ sinh cần được thăm khám nếu kéo dài hoặc xuất hiện cùng các dấu hiệu bất thường.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu:

• Trẻ không đi phân su trong khoảng 48 giờ đầu sau sinh.

• Táo bón xuất hiện ngay từ những tuần đầu đời và kéo dài.

• Phân rất cứng, trẻ đau hoặc khóc nhiều mỗi lần đi ngoài.

• Bụng chướng căng bất thường.

• Trẻ nôn nhiều, đặc biệt nôn dịch màu xanh.

• Trẻ bỏ bú hoặc bú kém rõ rệt.

• Trẻ sốt, lừ đừ hoặc mệt bất thường.

• Có máu trong phân nhiều hoặc tái diễn.

• Trẻ tăng cân kém hoặc sụt cân.

• Táo bón không cải thiện dù đã đảm bảo trẻ bú đủ và chăm sóc phù hợp.

Nếu trẻ sơ sinh có biểu hiện bụng chướng rõ, nôn xanh, bỏ bú, lừ đừ hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh, cần đưa trẻ đi khám ngay vì đây có thể là dấu hiệu của tắc nghẽn hoặc bệnh lý đường tiêu hóa cần điều trị sớm.