Cấu Tạo Và Vị Trí Của Trực Tràng Trong Cơ Thể

Trực tràng là đoạn cuối của ruột già, giữ vai trò tiếp nhận và tạm thời lưu trữ phân trước khi được đào thải qua hậu môn. Do nằm sâu trong vùng chậu và liên quan mật thiết với nhiều cơ quan lân cận, hiểu rõ cấu tạo và vị trí của trực tràng giúp người đọc nhận biết tốt hơn chức năng cũng như các bệnh lý có thể xảy ra tại khu vực này.

Trực tràng là gì?

Trực tràng là phần cuối của đường tiêu hóa, nằm tiếp nối với đại tràng sigma và kết thúc tại ống hậu môn. Ở người trưởng thành, trực tràng thường dài khoảng 12–15 cm, mặc dù kích thước có thể khác nhau giữa từng người.

Không giống đại tràng, trực tràng chủ yếu đảm nhiệm chức năng chứa phân tạm thời trước khi cơ thể thực hiện phản xạ đại tiện. Khi phân di chuyển xuống trực tràng, thành trực tràng giãn ra và kích thích các thụ thể thần kinh, từ đó tạo cảm giác muốn đi vệ sinh.

Vị trí của trực tràng trong cơ thể

Vị trí của trực tràng

Trực tràng nằm trong vùng chậu, ở phần cuối của ruột già. Phía trên, trực tràng nối với đại tràng sigma; phía dưới, trực tràng tiếp tục với ống hậu môn và mở ra ngoài cơ thể qua hậu môn.

Mặc dù có tên là “trực tràng”, cơ quan này không hoàn toàn thẳng mà có những đường cong phù hợp với cấu trúc của xương chậu và các cơ quan xung quanh.

Vị trí trực tràng ở nam giới

Ở nam giới, trực tràng nằm:

• Phía trước xương cùng và xương cụt.

• Phía sau bàng quang.

• Phía sau tuyến tiền liệt và túi tinh.

Do tuyến tiền liệt nằm ngay phía trước trực tràng, bác sĩ có thể đánh giá một phần tuyến tiền liệt thông qua thăm khám trực tràng bằng ngón tay.

Vị trí trực tràng ở nữ giới

Ở nữ giới, trực tràng cũng nằm phía trước xương cùng nhưng có mối liên hệ với các cơ quan sinh dục.

Cụ thể, trực tràng nằm:

• Phía sau tử cung và âm đạo.

• Phía trước xương cùng và xương cụt.

• Tiếp nối với đại tràng sigma ở phía trên và ống hậu môn ở phía dưới.

Giữa trực tràng và âm đạo có một lớp mô ngăn cách gọi là vách trực tràng – âm đạo. Sự suy yếu của khu vực này có thể liên quan đến một số tình trạng như sa trực tràng hoặc sa thành sau âm đạo.

Cấu tạo của trực tràng

Trực tràng là một ống cơ rỗng có khả năng giãn để chứa phân. Về cấu tạo, trực tràng có thể được xem xét theo các phần giải phẫu và các lớp tạo nên thành trực tràng.

Phần trên của trực tràng

Phần trên là nơi trực tràng tiếp nối với đại tràng sigma, thường bắt đầu ở khu vực ngang mức đốt sống cùng thứ ba.

Tại đây, chất thải đã được cô đặc thành phân sẽ tiếp tục được vận chuyển xuống phía dưới nhờ hoạt động co bóp của đại tràng và trực tràng.

Bóng trực tràng

Đoạn dưới của trực tràng mở rộng hơn và được gọi là bóng trực tràng.

Đây là khu vực có khả năng giãn để tạm thời chứa phân. Khi lượng phân trong bóng trực tràng tăng lên, thành trực tràng bị kéo căng và kích thích các thụ thể cảm giác.

Tín hiệu thần kinh sau đó được truyền đến hệ thần kinh, tạo ra cảm giác muốn đại tiện.

Đoạn nối với ống hậu môn

Phần cuối của trực tràng thu hẹp và tiếp nối với ống hậu môn.

Ống hậu môn phối hợp với cơ vòng hậu môn trong việc kiểm soát quá trình giữ và thải phân. Nhờ cơ chế này, con người có thể chủ động kiểm soát thời điểm đại tiện trong điều kiện bình thường.

Các lớp của thành trực tràng

Tương tự những phần khác của đường tiêu hóa, thành trực tràng được cấu tạo từ nhiều lớp mô khác nhau.

Cấu tạo các lớp của trực tràng

Lớp niêm mạc

Niêm mạc là lớp nằm trong cùng, trực tiếp tiếp xúc với phân.

Lớp này tiết chất nhầy giúp bôi trơn, từ đó hỗ trợ phân di chuyển dễ dàng hơn qua trực tràng và ống hậu môn trong quá trình đại tiện.

Niêm mạc trực tràng cũng là vị trí có thể xuất hiện một số tổn thương như viêm, polyp hoặc ung thư trực tràng.

Lớp dưới niêm mạc

Lớp dưới niêm mạc nằm ngay bên dưới lớp niêm mạc, chứa nhiều mạch máu, mạch bạch huyết và dây thần kinh.

Các cấu trúc này có vai trò nuôi dưỡng mô trực tràng, đồng thời tham gia dẫn truyền tín hiệu và phản ứng miễn dịch tại đường ruột.

Lớp cơ

Lớp cơ trực tràng gồm các sợi cơ trơn sắp xếp theo nhiều hướng, giúp trực tràng có khả năng co bóp và đẩy phân xuống phía dưới.

Hoạt động của lớp cơ phối hợp với nhu động đại tràng và các cơ vùng chậu để hỗ trợ quá trình đại tiện.

Lớp ngoài

Phần ngoài của trực tràng được bao phủ bởi mô liên kết và một phần phúc mạc tùy theo vị trí.

Lớp này giúp cố định trực tràng trong vùng chậu và tạo sự liên kết với các cấu trúc xung quanh.

Đặc điểm cấu tạo của trực tràng

So với đại tràng, trực tràng có một số đặc điểm giải phẫu riêng phù hợp với chức năng chứa và đào thải phân.

Thành trực tràng có khả năng co giãn tương đối tốt, đặc biệt tại bóng trực tràng. Điều này giúp cơ quan có thể chứa một lượng phân nhất định trước khi kích hoạt phản xạ đại tiện.

Bên cạnh đó, hệ thống thần kinh tại trực tràng có khả năng cảm nhận mức độ căng của thành ruột. Khi trực tràng đầy, tín hiệu sẽ được gửi đến não và tủy sống để tạo cảm giác muốn đi đại tiện.

Trực tràng cũng có hệ thống mạch máu phong phú. Các tĩnh mạch tại khu vực trực tràng và hậu môn nếu bị giãn quá mức có thể liên quan đến bệnh trĩ.

Mối liên hệ giữa trực tràng và hậu môn

Trực tràng và hậu môn là hai cấu trúc liên tiếp nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Trực tràng chủ yếu có chức năng lưu trữ phân, trong khi ống hậu môn là đoạn cuối giúp đưa phân ra khỏi cơ thể.

Quá trình đại tiện được kiểm soát bởi hai hệ thống cơ vòng chính gồm:

• Cơ vòng hậu môn trong: Hoạt động chủ yếu tự động, không chịu sự kiểm soát trực tiếp của ý thức.

• Cơ vòng hậu môn ngoài: Có thể được kiểm soát chủ động, giúp con người giữ phân và lựa chọn thời điểm đại tiện phù hợp.

Sự phối hợp giữa trực tràng, cơ sàn chậu và các cơ vòng hậu môn là yếu tố quan trọng giúp duy trì khả năng kiểm soát đại tiện.

Vai trò của trực tràng trong quá trình đại tiện

Khi phân từ đại tràng sigma được đẩy xuống trực tràng, bóng trực tràng bắt đầu giãn ra. Các thụ thể cảm nhận áp lực trên thành trực tràng sẽ được kích thích, từ đó khởi phát phản xạ đại tiện.

Nếu điều kiện chưa phù hợp, cơ vòng hậu môn ngoài có thể co lại để trì hoãn việc đại tiện. Khi người bệnh chủ động đi vệ sinh, các cơ vòng giãn ra đồng thời cơ bụng và trực tràng co bóp giúp đẩy phân ra ngoài.

Cơ chế này phụ thuộc vào sự phối hợp bình thường giữa hệ thần kinh, trực tràng, cơ sàn chậu và cơ vòng hậu môn.

Vai trò của trực tràng đối với đại tiện

Một số bệnh lý thường gặp ở trực tràng

Do thường xuyên tiếp xúc với phân và chịu áp lực khi đại tiện, trực tràng có thể gặp nhiều bệnh lý khác nhau.

Một số tình trạng phổ biến gồm:

• Viêm trực tràng: Có thể gây đau, mót rặn, đi ngoài nhiều lần hoặc có máu trong phân.

• Polyp trực tràng: Là những khối mô phát triển từ niêm mạc, một số loại có khả năng tiến triển thành ung thư.

• Sa trực tràng: Xảy ra khi một phần trực tràng trượt xuống và có thể nhô ra ngoài hậu môn.

• Ung thư trực tràng: Là khối u ác tính phát triển từ các tế bào của trực tràng, có thể biểu hiện bằng đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Nếu xuất hiện tình trạng chảy máu hậu môn, đau vùng trực tràng kéo dài, thay đổi thói quen đại tiện hoặc cảm giác đi ngoài không hết phân, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân.