Vì Sao Người Bệnh Tiểu Đường Khó Giảm Cân?

Giảm cân ở người bệnh tiểu đường đôi khi khó khăn hơn so với người không mắc bệnh, đặc biệt khi đường huyết chưa được kiểm soát tốt hoặc đang sử dụng một số loại thuốc điều trị. Kháng insulin, chế độ ăn, thiếu ngủ, căng thẳng và mức độ vận động đều có thể ảnh hưởng đến cân nặng. Hiểu đúng nguyên nhân giúp người bệnh lựa chọn phương pháp giảm cân an toàn, hiệu quả.

Nguyên nhân chính

Kháng insulin

Kháng insulin là tình trạng các tế bào trong cơ thể đáp ứng kém với insulin, khiến glucose khó đi từ máu vào tế bào để sử dụng làm năng lượng. Để bù trừ, cơ thể có thể phải sản xuất nhiều insulin hơn.

Kháng insulin thường liên quan đến thừa cân, béo phì, đặc biệt là mỡ nội tạng. Khi tình trạng này kéo dài, việc kiểm soát đường huyết và cân nặng có thể trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng insulin luôn khiến cơ thể "không thể đốt mỡ". Việc tăng hoặc giảm cân còn phụ thuộc vào tổng năng lượng nạp vào, mức độ vận động, giấc ngủ, thuốc điều trị và nhiều yếu tố chuyển hóa khác.

Rối loạn đường huyết khiến người mắc bệnh tiểu đường khó kiểm soát cân nặng

Tác dụng của thuốc

Một số thuốc điều trị tiểu đường có thể ảnh hưởng đến cân nặng. Ví dụ, insulin và một số thuốc thuộc nhóm sulfonylurea có thể gây tăng cân ở một số người, trong khi một số nhóm thuốc khác có xu hướng trung tính hoặc hỗ trợ giảm cân.

Vì vậy, nếu người bệnh đang điều trị tiểu đường nhưng tăng cân hoặc khó giảm cân, không nên tự ý bỏ thuốc. Việc thay đổi thuốc cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ dựa trên mức đường huyết, nguy cơ hạ đường huyết, cân nặng và các bệnh lý đi kèm.

Trao đổi chất và mức tiêu hao năng lượng

Người bệnh tiểu đường có thể gặp khó khăn trong việc giảm cân không chỉ vì bệnh mà còn do những thay đổi trong lối sống, tuổi tác, khối lượng cơ, mức độ vận động hoặc chế độ ăn.

Khi lượng năng lượng tiêu hao thấp hơn lượng calo nạp vào trong thời gian dài, cơ thể vẫn có xu hướng tích trữ năng lượng dưới dạng mỡ. Vì vậy, chỉ lựa chọn thực phẩm "tốt cho người tiểu đường" nhưng ăn quá nhiều vẫn có thể khiến cân nặng tăng.

Thiếu ngủ và căng thẳng

Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến các hormone liên quan đến cảm giác đói và no, đồng thời làm tăng xu hướng lựa chọn thực phẩm giàu năng lượng.

Căng thẳng kéo dài cũng có thể khiến một số người ăn nhiều hơn, đặc biệt là thực phẩm chứa nhiều đường hoặc chất béo. Ngoài ra, stress và thiếu ngủ có thể làm giảm động lực vận động, tạo thành vòng lặp khiến việc kiểm soát cân nặng khó khăn hơn.

Ăn sai cách

Một sai lầm phổ biến là cho rằng thực phẩm tốt có thể ăn không giới hạn.

Các loại hạt, quả bơ, dầu thực vật, sữa hoặc trái cây đều có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh, nhưng vẫn cung cấp năng lượng và carbohydrate ở những mức độ khác nhau. Nếu khẩu phần quá lớn, tổng năng lượng nạp vào vẫn có thể vượt nhu cầu của cơ thể.

Người bệnh tiểu đường nên quan tâm đồng thời đến chất lượng, khẩu phần và tổng lượng carbohydrate trong chế độ ăn thay vì chỉ tập trung vào việc thực phẩm đó có "tốt" hay "xấu".

Phương pháp cải thiện

Tập thể dục đều đặn

Vận động thường xuyên giúp tăng mức tiêu hao năng lượng, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện độ nhạy insulin.

Người bệnh có thể lựa chọn các hoạt động phù hợp với thể trạng như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc tập các bài tăng cường cơ bắp. Mục tiêu thường được khuyến nghị cho người trưởng thành là khoảng 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, nếu không có chống chỉ định.

Không nhất thiết phải tập luyện với cường độ cao ngay từ đầu. Người ít vận động có thể bắt đầu bằng những khoảng thời gian ngắn, sau đó tăng dần thời lượng và cường độ.

Nếu đang sử dụng insulin hoặc các thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về cách kiểm tra và kiểm soát đường huyết trước, trong và sau khi tập luyện.

Xây dựng chế độ ăn hợp lý và tập thể dục đều đặn giúp kiểm soát chỉ số đường huyết hiệu quả

Xây dựng chế độ ăn hợp lý

Một chế độ ăn hỗ trợ giảm cân ở người bệnh tiểu đường cần vừa kiểm soát năng lượng, vừa đảm bảo đủ chất dinh dưỡng và giúp duy trì đường huyết ổn định.

Có thể áp dụng một số nguyên tắc:

• Ưu tiên rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và thực phẩm ít chế biến.

• Lựa chọn protein phù hợp như cá, thịt nạc, trứng, đậu và các sản phẩm từ đậu.

• Kiểm soát khẩu phần cơm, bún, phở, bánh mì và các nguồn tinh bột khác.

• Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung.

• Hạn chế đồ chiên rán và thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa.

• Kiểm soát khẩu phần các thực phẩm giàu năng lượng như các loại hạt, bơ hạt và dầu ăn.

• Phân bổ lượng thức ăn hợp lý trong ngày, tránh nhịn đói rồi ăn quá nhiều vào bữa sau.

Người bệnh không nên áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức hoặc tự ý bỏ tinh bột để giảm cân nhanh. Việc giảm cân quá nhanh có thể ảnh hưởng đến đường huyết và sức khỏe tổng thể.

Đặc biệt, nếu đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, việc giảm lượng thức ăn và tăng vận động có thể làm thay đổi nhu cầu thuốc. Vì vậy, người bệnh nên theo dõi đường huyết và trao đổi với bác sĩ khi có kế hoạch giảm cân.

Ngoài chế độ ăn và vận động, cần chú ý ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và duy trì lịch sinh hoạt ổn định. Đây là những yếu tố hỗ trợ quan trọng cho quá trình kiểm soát cân nặng và đường huyết lâu dài.

Khi nào cần đi khám?

Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn và vận động nhưng cân nặng vẫn tăng hoặc rất khó giảm, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý cắt giảm thức ăn hoặc tăng cường tập luyện quá mức.

Đặc biệt, tình trạng sụt cân không chủ ý ở người bệnh tiểu đường cũng cần được chú ý. Nếu đường huyết tăng cao kéo dài, người bệnh có thể giảm cân dù không chủ động ăn kiêng. Sụt cân nhanh kèm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi hoặc buồn nôn cần được đánh giá y tế sớm.

Bác sĩ có thể xem xét đường huyết, HbA1c, thuốc đang sử dụng, chức năng tuyến giáp và các yếu tố sức khỏe khác nếu cần thiết.