Viêm Đại Tràng: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Phương Pháp Điều Trị

Viêm đại tràng là bệnh lý đường tiêu hóa có thể gây đau bụng, tiêu chảy, rối loạn đại tiện và nhiều triệu chứng khó chịu khác. Bệnh có thể xuất hiện cấp tính do nhiễm trùng hoặc kéo dài mạn tính do nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu không được chẩn đoán và điều trị phù hợp, một số dạng viêm đại tràng có thể gây mất nước, xuất huyết hoặc những biến chứng nghiêm trọng.

Bệnh viêm đại tràng là gì?

Viêm đại tràng là tình trạng niêm mạc đại tràng, hay ruột già, bị viêm và tổn thương. Mức độ tổn thương có thể từ nhẹ với biểu hiện sung huyết, phù nề, dễ chảy máu đến nặng hơn với tình trạng trợt hoặc loét niêm mạc.

Đại tràng là phần cuối của hệ tiêu hóa, có nhiệm vụ hấp thu nước, chất điện giải và tạo khuôn phân trước khi đào thải ra ngoài. Khi niêm mạc đại tràng bị viêm, quá trình hấp thu và vận chuyển phân có thể bị ảnh hưởng, từ đó gây đau bụng, tiêu chảy, phân bất thường hoặc cảm giác mót đại tiện.

Viêm đại tràng không phải một bệnh duy nhất mà là thuật ngữ bao gồm nhiều tình trạng khác nhau. Nguyên nhân có thể là nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, bệnh viêm ruột do rối loạn miễn dịch hoặc những nguyên nhân khác.

Triệu chứng phổ biến của bệnh

Biểu hiện của viêm đại tràng phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí tổn thương và mức độ viêm. Một số người chỉ có triệu chứng tiêu hóa nhẹ, trong khi trường hợp nặng có thể tiêu chảy nhiều lần, đi ngoài ra máu và suy nhược.

Đau bụng

Đau bụng là triệu chứng thường gặp ở người bị viêm đại tràng. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc quặn từng cơn, thường xuất hiện ở vùng bụng dưới hoặc dọc theo khung đại tràng.

Một số người cảm thấy đau tăng trước khi đại tiện và giảm bớt sau khi đi ngoài. Trong trường hợp viêm nặng, cơn đau có thể kéo dài, kèm sốt, tiêu chảy hoặc bụng chướng.

Đau quặn bụng hoặc đau bụng âm ải dai dẳng là biểu hiện điển hình của bệnh đại tràng

Rối loạn tiêu hóa

Viêm đại tràng có thể làm thay đổi hoạt động co bóp và hấp thu của ruột già, dẫn đến rối loạn đại tiện.

Người bệnh thường gặp tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần trong ngày. Một số trường hợp lại có táo bón hoặc táo bón và tiêu chảy xen kẽ.

Nếu tiêu chảy xảy ra nhiều lần, cơ thể có thể mất nước và điện giải, gây khát nước, khô miệng, mệt mỏi, chóng mặt hoặc tiểu ít.

Phân bất thường

Tính chất phân có thể thay đổi tùy dạng viêm đại tràng. Người bệnh có thể đi phân lỏng, phân nát hoặc phân lẫn chất nhầy.

Khi niêm mạc đại tràng bị tổn thương và chảy máu, trong phân có thể xuất hiện máu đỏ hoặc máu lẫn với chất nhầy. Tình trạng đi ngoài ra máu kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu và cần được thăm khám sớm.

Một số trường hợp nhiễm trùng đường ruột còn có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần, kèm sốt, đau quặn bụng và mót rặn.

Cảm giác khó chịu

Người bị viêm đại tràng thường cảm thấy đầy hơi, chướng bụng, sôi bụng hoặc khó chịu sau khi ăn.

Mót rặn cũng là triệu chứng đáng chú ý. Người bệnh luôn có cảm giác muốn đi đại tiện dù vừa đi xong hoặc trong trực tràng không còn nhiều phân. Tình trạng này thường rõ hơn khi phần cuối đại tràng hoặc trực tràng bị viêm.

Ngoài các biểu hiện tiêu hóa, bệnh nặng hoặc kéo dài có thể gây mệt mỏi, chán ăn, sụt cân hoặc sốt.

Phân loại bệnh viêm đại tràng

Dựa vào thời gian diễn tiến, viêm đại tràng có thể được chia thành viêm đại tràng cấp tính và viêm đại tràng mạn tính. Mỗi nhóm có đặc điểm nguyên nhân và cách điều trị khác nhau.

Viêm đại tràng cấp tính

Viêm đại tràng cấp thường khởi phát đột ngột và diễn ra trong thời gian tương đối ngắn. Nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng là một trong những nguyên nhân thường gặp.

Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng, tiêu chảy nhiều lần, phân lẫn nhầy hoặc máu, buồn nôn, sốt và mệt mỏi.

Một số trường hợp viêm đại tràng cấp nhẹ có thể cải thiện khi nguyên nhân nhiễm trùng được kiểm soát và người bệnh được bù đủ nước. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy nặng, sốt cao, đi ngoài ra máu hoặc có dấu hiệu mất nước thì cần được thăm khám sớm.

Viêm đại tràng mạn tính

Viêm đại tràng mạn tính là tình trạng viêm kéo dài hoặc thường xuyên tái phát. Nguyên nhân có thể liên quan đến bệnh viêm ruột mạn tính, nhiễm trùng kéo dài hoặc những tổn thương đại tràng chưa được kiểm soát.

Triệu chứng thường xuất hiện theo từng đợt, bao gồm đau bụng, rối loạn đại tiện, tiêu chảy, phân lẫn nhầy hoặc máu, đầy bụng và mệt mỏi.

Một số dạng viêm đại tràng mạn có thể trải qua giai đoạn thuyên giảm, khi triệu chứng giảm hoặc biến mất, xen kẽ với các đợt bệnh tái phát.

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân viêm đại tràng khá đa dạng. Việc xác định chính xác nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì mỗi dạng bệnh cần một phương pháp điều trị khác nhau.

Nguyên nhân viêm đại tràng cấp tính

Nhiễm vi khuẩn: Một số vi khuẩn gây bệnh đường ruột như Shigella, Salmonella và một số chủng E. coli có thể gây viêm đại tràng với biểu hiện đau bụng, tiêu chảy, sốt hoặc đi ngoài ra máu.

Vi khuẩn có thể xâm nhập cơ thể qua thức ăn hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn, thực phẩm chưa nấu chín kỹ hay quá trình chế biến không đảm bảo vệ sinh.

Nhiễm ký sinh trùng: Một số ký sinh trùng đường ruột, đặc biệt lỵ amip, có khả năng gây viêm và loét đại tràng. Người bệnh có thể đau quặn bụng, mót rặn và đi ngoài phân lẫn máu, nhầy.

Một số loại ký sinh trùng đường ruột khác cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa và tổn thương đường ruột nếu nhiễm với số lượng lớn.

Nhiễm virus: Một số virus gây viêm dạ dày – ruột có thể khiến người bệnh tiêu chảy cấp, đau bụng, nôn và sốt. Trẻ nhỏ là nhóm đặc biệt dễ bị mất nước khi tiêu chảy do virus.

Ngộ độc hoặc thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: Ăn thực phẩm nhiễm vi sinh vật hoặc độc tố có thể gây đau bụng, tiêu chảy, nôn và các triệu chứng viêm đường tiêu hóa cấp tính.

Một số nguyên nhân khác: Viêm đại tràng cũng có thể liên quan đến giảm lưu lượng máu đến đại tràng, tác dụng của một số loại thuốc hoặc các bệnh lý khác. Do đó, không phải trường hợp đau bụng và tiêu chảy nào cũng có nguyên nhân từ thức ăn.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến viêm đại tràng là do đường ruột bị nhiễm khuẩn

Nguyên nhân viêm đại tràng mạn tính

Viêm đại tràng mạn có thể được chia thành nhóm xác định được nguyên nhân và nhóm bệnh viêm mạn liên quan đến những cơ chế phức tạp hơn.

Viêm kéo dài sau nhiễm trùng: Một số trường hợp tổn thương đại tràng do nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc tác nhân khác không được xử trí phù hợp có thể gây triệu chứng tiêu hóa kéo dài.

Bệnh viêm ruột: Viêm loét đại tràng là bệnh viêm ruột mạn tính liên quan đến hoạt động bất thường của hệ miễn dịch. Bệnh gây viêm và loét lớp niêm mạc đại tràng, có thể dẫn đến tiêu chảy, đau bụng, mót rặn và đi ngoài ra máu.

Nguyên nhân chính xác của bệnh viêm ruột chưa được xác định hoàn toàn. Các yếu tố liên quan đến di truyền, hệ miễn dịch, hệ vi sinh đường ruột và môi trường được cho là có vai trò.

Sử dụng một số loại thuốc: Một số thuốc có thể gây tiêu chảy, ảnh hưởng hệ vi sinh đường ruột hoặc liên quan đến một số dạng viêm đại tràng. Đặc biệt, việc sử dụng kháng sinh không phù hợp có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột và tạo điều kiện cho một số tác nhân gây bệnh phát triển.

Căng thẳng, chế độ ăn không phù hợp, táo bón hoặc khó tiêu có thể làm triệu chứng đường ruột trở nên khó chịu hơn ở một số người, nhưng không nên xem đây là nguyên nhân trực tiếp của tất cả các dạng viêm đại tràng.

Một số biến chứng nguy hiểm

Mức độ biến chứng của viêm đại tràng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Các trường hợp nhẹ có thể phục hồi tốt, trong khi bệnh viêm mạn hoặc viêm nặng có nguy cơ gây nhiều vấn đề sức khỏe.

Mất nước và rối loạn điện giải

Tiêu chảy nhiều lần làm cơ thể mất nước và các chất điện giải như natri, kali. Người bệnh có thể khát nhiều, chóng mặt, mệt mỏi, tiểu ít hoặc tụt huyết áp khi mất nước nghiêm trọng.

Thiếu máu và suy dinh dưỡng

Viêm đại tràng gây đi ngoài ra máu kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu. Đồng thời, tiêu chảy thường xuyên và chán ăn có thể khiến người bệnh giảm cân và suy dinh dưỡng.

Hẹp hoặc tắc đại tràng

Tình trạng viêm kéo dài có thể làm thay đổi cấu trúc thành ruột ở một số bệnh lý, từ đó gây hẹp lòng ruột. Khi mức độ hẹp nghiêm trọng, người bệnh có thể bị đau bụng, chướng bụng, táo bón hoặc tắc ruột.

Xuất huyết hoặc thủng đại tràng

Tổn thương viêm và loét nghiêm trọng có thể gây chảy máu đường tiêu hóa. Trong một số trường hợp nặng, thành đại tràng có thể bị thủng, gây đau bụng dữ dội và cần được cấp cứu.

Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng

Một số bệnh viêm đại tràng mạn tính, đặc biệt viêm loét đại tràng kéo dài và ảnh hưởng trên phạm vi rộng, có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Nguy cơ này không có nghĩa mọi người bị viêm đại tràng đều sẽ mắc ung thư. Người mắc các bệnh viêm ruột mạn tính cần được bác sĩ theo dõi và nội soi kiểm tra theo lịch phù hợp.

Viêm đại tràng có thể dẫn đến ung thư đại tràng nghiêm trọng

Điều trị bệnh viêm đại tràng

Điều trị viêm đại tràng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ viêm và tình trạng sức khỏe của từng người. Không có một loại thuốc duy nhất có thể điều trị tất cả các dạng viêm đại tràng.

Bù nước và điện giải

Nếu bệnh gây tiêu chảy, việc bổ sung nước và điện giải là rất quan trọng. Người bệnh nên uống đủ nước và có thể sử dụng dung dịch bù nước điện giải theo hướng dẫn khi tiêu chảy nhiều.

Trường hợp mất nước nghiêm trọng, không uống được hoặc nôn liên tục có thể cần truyền dịch tại cơ sở y tế.

Điều trị viêm đại tràng do nhiễm trùng

Không phải tất cả trường hợp tiêu chảy nhiễm trùng đều cần dùng kháng sinh. Một số trường hợp có thể tự cải thiện với bù nước, nghỉ ngơi và chế độ ăn phù hợp.

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ những loại nhiễm khuẩn phù hợp với điều trị kháng sinh. Nếu nguyên nhân là ký sinh trùng, bác sĩ có thể kê thuốc đặc hiệu tương ứng.

Người bệnh không nên tự mua kháng sinh vì sử dụng không đúng thuốc có thể không mang lại hiệu quả, gây tác dụng phụ và làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Điều trị bệnh viêm ruột mạn tính

Đối với các bệnh viêm ruột như viêm loét đại tràng, mục tiêu điều trị là kiểm soát phản ứng viêm, cải thiện triệu chứng và duy trì giai đoạn bệnh thuyên giảm.

Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể sử dụng các nhóm thuốc chống viêm tại đại tràng, corticosteroid trong một số giai đoạn, thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc sinh học hoặc các thuốc điều trị chuyên biệt khác.

Các thuốc tác động đến hệ miễn dịch cần được sử dụng và theo dõi chặt chẽ theo chỉ định, không nên tự mua hoặc tự ngừng thuốc.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Chế độ ăn không thể thay thế thuốc điều trị nguyên nhân nhưng có vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và duy trì dinh dưỡng.

Người bệnh nên ăn thực phẩm đảm bảo vệ sinh, uống đủ nước và lựa chọn thức ăn dễ dung nạp trong thời gian triệu chứng bùng phát. Nếu nhận thấy một loại thực phẩm thường xuyên khiến đau bụng hoặc tiêu chảy nặng hơn, có thể ghi lại để trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Không nên tự kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài vì có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng.

Phẫu thuật khi cần thiết

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên cho hầu hết trường hợp viêm đại tràng. Tuy nhiên, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nếu xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như thủng đại tràng, xuất huyết nặng, tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư, hay bệnh viêm ruột nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu đau bụng dữ dội, đi ngoài ra nhiều máu, sốt cao, tiêu chảy liên tục, bụng chướng căng, nôn nhiều, không thể ăn uống hoặc xuất hiện biểu hiện mất nước.