Viêm Đường Ruột Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi hay đi ngoài bất thường có thể là những dấu hiệu cảnh báo đường ruột đang bị tổn thương. Trong đó, viêm đường ruột là tình trạng khá phổ biến với nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm virus, vi khuẩn đến rối loạn miễn dịch. Xác định đúng nguyên nhân có vai trò quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị và phòng ngừa biến chứng.

Viêm đường ruột là gì?

Viêm đường ruột là tình trạng niêm mạc ruột bị tổn thương và viêm do nhiều nguyên nhân như virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch.

Tổn thương có thể xảy ra tại ruột non, đại tràng hoặc cả hai. Tùy vị trí, nguyên nhân và mức độ viêm, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện khác nhau như đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi, sốt hoặc đi ngoài ra máu.

Viêm đường ruột do nhiễm trùng thường xảy ra cấp tính và có thể liên quan đến thực phẩm, nguồn nước bị nhiễm khuẩn. Trong khi đó, một số bệnh viêm ruột như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng có tính chất mạn tính, liên quan đến phản ứng miễn dịch bất thường và có thể tái phát nhiều lần.

Vì vậy, viêm đường ruột không phải là một bệnh duy nhất. Người bệnh cần xác định nguyên nhân cụ thể trước khi điều trị, đặc biệt nếu triệu chứng kéo dài hoặc thường xuyên tái phát.

Dấu hiệu điển hình của viêm đường ruột

Triệu chứng viêm đường ruột phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Một số trường hợp chỉ gây khó chịu nhẹ trong vài ngày, nhưng bệnh nặng có thể dẫn đến mất nước, xuất huyết tiêu hóa hoặc suy dinh dưỡng.

Đau bụng

Đau bụng là một trong những triệu chứng thường gặp. Người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn ở vùng quanh rốn, bụng dưới hoặc nhiều vị trí khác nhau.

Cơn đau đôi khi tăng trước khi đại tiện và giảm sau khi đi ngoài. Nếu đau bụng dữ dội, liên tục hoặc bụng trở nên căng cứng bất thường thì cần được kiểm tra sớm.

Đau bụng, mệt mỏi buồn nôn là triệu chứng điển hình của bệnh viêm đường ruột

Tiêu chảy

Tình trạng viêm làm ảnh hưởng đến khả năng hấp thu nước và chất điện giải của đường ruột, từ đó có thể gây tiêu chảy.

Người bệnh có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày. Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc lượng phân nước nhiều, cơ thể có nguy cơ mất nước với các biểu hiện như khát nhiều, khô miệng, chóng mặt, tiểu ít và mệt mỏi.

Phân có chất nhầy hoặc máu

Khi niêm mạc đường ruột bị viêm và tổn thương, phân có thể xuất hiện chất nhầy hoặc máu.

Đi ngoài ra máu thường gặp trong một số trường hợp nhiễm trùng đường ruột hoặc bệnh viêm ruột. Đây là dấu hiệu không nên chủ quan, đặc biệt nếu lượng máu nhiều hoặc thường xuyên tái diễn.

Buồn nôn và nôn

Viêm đường tiêu hóa do nhiễm trùng có thể gây buồn nôn hoặc nôn, đặc biệt trong giai đoạn đầu.

Nếu người bệnh nôn liên tục và không thể uống nước, nguy cơ mất nước sẽ tăng nhanh và cần được thăm khám.

Đầy hơi, chướng bụng

Hoạt động của đường ruột có thể bị rối loạn khi niêm mạc bị viêm, khiến người bệnh cảm thấy đầy bụng, chướng hơi, sôi bụng hoặc khó chịu sau ăn.

Một số người còn xuất hiện cảm giác mót đại tiện liên tục nhưng đi ngoài không hết.

Sốt và mệt mỏi

Viêm đường ruột do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể gây sốt. Người bệnh thường đi kèm mệt mỏi, chán ăn và đau nhức cơ thể.

Trong bệnh viêm ruột mạn tính, các đợt viêm kéo dài có thể làm người bệnh suy nhược, thiếu máu và sụt cân.

Nguyên nhân của viêm đường ruột

Viêm đường ruột có nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng vì phương pháp điều trị viêm do nhiễm trùng sẽ khác với bệnh viêm ruột mạn tính.

Nhiễm virus

Virus là một trong những nguyên nhân thường gặp của viêm đường tiêu hóa cấp. Người bệnh có thể bị tiêu chảy, đau bụng, nôn, sốt và mệt mỏi.

Virus dễ lây lan qua bàn tay, bề mặt bị nhiễm bẩn, thực phẩm hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh.

Nhiều trường hợp có thể tự cải thiện trong vài ngày nếu được bù đủ nước và chăm sóc đúng cách.

Nhiễm vi khuẩn, virus là nguyên nhân chính gây ra bệnh viêm đường ruột

Nhiễm vi khuẩn

Một số loại vi khuẩn như Salmonella, Shigella và một số chủng E. coli có thể gây viêm đường ruột sau khi người bệnh sử dụng thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn.

Triệu chứng có thể bao gồm đau quặn bụng, tiêu chảy, sốt, buồn nôn và đôi khi đi ngoài phân có máu.

Ăn thực phẩm chưa nấu chín kỹ, bảo quản không đúng cách hoặc chế biến thực phẩm sống và chín trên cùng dụng cụ có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Nhiễm ký sinh trùng

Một số ký sinh trùng có thể xâm nhập đường tiêu hóa thông qua thực phẩm, nước uống hoặc tay bị nhiễm bẩn.

Người bệnh có thể bị tiêu chảy kéo dài, đau bụng, đầy hơi, phân bất thường hoặc giảm cân. Một số loại ký sinh trùng có thể gây tổn thương niêm mạc ruột và đi ngoài ra máu.

Rối loạn miễn dịch

Một số bệnh viêm ruột mạn tính liên quan đến hoạt động bất thường của hệ miễn dịch, điển hình là bệnh Crohn và viêm loét đại tràng.

Ở những bệnh này, hệ miễn dịch tạo ra phản ứng viêm kéo dài tại đường tiêu hóa. Nguyên nhân chính xác chưa được xác định hoàn toàn nhưng được cho là có liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, hệ miễn dịch, môi trường và hệ vi sinh đường ruột.

Bệnh có thể diễn tiến từng đợt với những giai đoạn triệu chứng nặng xen kẽ thời kỳ thuyên giảm.

Một số yếu tố khác

Một số loại thuốc, đặc biệt việc sử dụng kháng sinh không phù hợp, có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và tạo điều kiện cho một số vi khuẩn gây bệnh phát triển.

Ngoài ra, tình trạng giảm lưu lượng máu đến ruột và một số bệnh lý khác cũng có thể gây viêm hoặc tổn thương đường ruột.

Căng thẳng có thể khiến triệu chứng tiêu hóa trở nên rõ rệt hơn ở một số người nhưng không được xem là nguyên nhân trực tiếp của tất cả các dạng viêm đường ruột.

Phương pháp điều trị

Cách điều trị viêm đường ruột phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Không nên tự sử dụng kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa xác định nguyên nhân.

Bù nước và điện giải

Đối với người bị tiêu chảy hoặc nôn, bù nước và điện giải là một trong những biện pháp quan trọng nhất.

Người bệnh nên uống nước thường xuyên, chia thành từng lượng nhỏ. Nếu tiêu chảy nhiều, có thể sử dụng dung dịch bù nước điện giải được pha đúng theo hướng dẫn.

Trường hợp mất nước nặng, nôn liên tục hoặc không thể uống nước có thể cần truyền dịch tại cơ sở y tế.

Cải thiện tình trạng mất nước do viêm đường ruột

Điều trị viêm đường ruột do nhiễm trùng

Phần lớn trường hợp nhiễm virus không cần dùng kháng sinh. Điều trị chủ yếu gồm bù nước, nghỉ ngơi và duy trì chế độ ăn phù hợp.

Nếu nguyên nhân là vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc đặc hiệu trong những trường hợp cần thiết.

Người bệnh không nên tự ý mua kháng sinh vì sử dụng không đúng có thể không mang lại hiệu quả, làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột và tăng nguy cơ kháng thuốc.

Điều trị bệnh viêm ruột mạn tính

Đối với bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng, mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm, làm giảm triệu chứng và duy trì giai đoạn thuyên giảm.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống viêm, corticosteroid trong một số giai đoạn, thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc sinh học hoặc những phương pháp điều trị chuyên biệt khác.

Người bệnh cần tái khám định kỳ và không nên tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng đã giảm.

Điều chỉnh chế độ ăn

Trong thời gian đường ruột đang bị kích thích, nên ưu tiên những món ăn dễ tiêu, chế biến chín kỹ và đảm bảo vệ sinh.

Có thể chia nhỏ bữa ăn nếu người bệnh chán ăn hoặc dễ đầy bụng. Đồng thời, cần uống đủ nước và hạn chế rượu bia, món nhiều dầu mỡ, thực phẩm quá cay hoặc những thức ăn khiến triệu chứng trở nên nặng hơn.

Không nên tự loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài vì có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:

• Tiêu chảy kéo dài hoặc đi ngoài quá nhiều lần.

• Phân có nhiều máu hoặc phân đen.

• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.

• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.

• Nôn liên tục, không thể uống nước.

• Khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt hoặc biểu hiện mất nước.

• Bụng chướng căng bất thường.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Triệu chứng tái diễn nhiều lần.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ mất nước và biến chứng cao hơn nên cần được theo dõi cẩn thận.

Cách phòng ngừa

Không phải tất cả các dạng viêm đường ruột đều có thể phòng ngừa, đặc biệt những bệnh liên quan đến miễn dịch. Tuy nhiên, nhiều trường hợp nhiễm trùng đường ruột có thể hạn chế bằng những biện pháp vệ sinh đơn giản.

Rửa tay thường xuyên

Nên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Rửa tay đúng cách giúp giảm nguy cơ đưa virus, vi khuẩn và ký sinh trùng vào đường tiêu hóa.

Ăn chín, uống sạch

Thực phẩm cần được nấu chín kỹ, đặc biệt là thịt, trứng và hải sản. Hạn chế ăn thực phẩm sống, tái hoặc không rõ nguồn gốc.

Nguồn nước sử dụng để uống và chế biến thức ăn cần đảm bảo vệ sinh.

Bảo quản thực phẩm đúng cách

Thực phẩm sống và chín nên được để riêng nhằm hạn chế nhiễm khuẩn chéo. Dao, thớt và dụng cụ chế biến thực phẩm sống cần được vệ sinh kỹ trước khi sử dụng cho thức ăn đã nấu chín.

Không nên sử dụng thức ăn có dấu hiệu ôi thiu hoặc đã để ở nhiệt độ phòng quá lâu.

Không tự ý sử dụng kháng sinh

Kháng sinh chỉ nên sử dụng theo chỉ định phù hợp. Lạm dụng kháng sinh có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột và tăng nguy cơ xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc.

Duy trì lối sống lành mạnh

Ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và hạn chế rượu bia giúp duy trì sức khỏe tổng thể cũng như hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động ổn định.

Với người mắc bệnh viêm ruột mạn tính, cần tuân thủ điều trị và tái khám theo hướng dẫn để kiểm soát bệnh và hạn chế các đợt tái phát.