Viêm Đường Ruột Ở Trẻ Sơ Sinh Nguy Hiểm Như Thế Nào?

Viêm đường ruột ở trẻ sơ sinh cần được theo dõi đặc biệt vì hệ tiêu hóa và miễn dịch của trẻ còn chưa hoàn thiện. Bệnh có thể gây tiêu chảy, nôn, bú kém, chướng bụng và mất nước; một số trường hợp nặng còn dẫn đến nhiễm trùng toàn thân hoặc tổn thương ruột. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng.

Nguyên nhân gây viêm đường ruột ở trẻ sơ sinh

Viêm đường ruột ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng xuất phát từ cùng một nguyên nhân. Tình trạng có thể liên quan đến nhiễm trùng, phản ứng với protein trong sữa hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn ở trẻ sinh non và trẻ có sức khỏe yếu.

Nhiễm virus hoặc vi khuẩn

Các tác nhân gây nhiễm trùng có thể xâm nhập vào đường tiêu hóa qua bàn tay người chăm sóc, dụng cụ pha sữa, bình sữa, núm vú hoặc nguồn thực phẩm, nước không đảm bảo vệ sinh.

Trẻ mắc nhiễm trùng đường ruột có thể xuất hiện tiêu chảy, nôn, sốt, bú kém và quấy khóc. Một số nhiễm khuẩn có thể khiến phân có nhầy hoặc máu.

Ở trẻ sơ sinh, khả năng miễn dịch còn hạn chế nên tình trạng nhiễm trùng cần được theo dõi sát, ngay cả khi biểu hiện ban đầu chưa nghiêm trọng.

Vệ sinh khi chăm sóc và pha sữa chưa đảm bảo

Trẻ sử dụng sữa công thức có thể tiếp xúc với vi sinh vật gây bệnh nếu bình, núm vú hoặc dụng cụ pha không được vệ sinh đúng cách.

Sữa sau khi pha cũng cần được bảo quản và sử dụng đúng hướng dẫn. Việc để sữa ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Người chăm sóc nên rửa tay sạch trước khi pha sữa, cho trẻ bú hoặc thay tã.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị viêm ruột đa dạng

Phản ứng với protein sữa bò

Một số trẻ có thể phản ứng với protein trong sữa bò và xuất hiện tình trạng viêm ở đường tiêu hóa.

Biểu hiện có thể gồm:

• Tiêu chảy kéo dài.

• Phân có nhầy hoặc máu.

• Nôn.

• Quấy khóc.

• Bú kém.

• Tăng cân không tốt.

Tình trạng này khác với không dung nạp lactose. Dị ứng protein sữa bò liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch, trong khi không dung nạp lactose chủ yếu xuất phát từ việc thiếu enzyme lactase để tiêu hóa đường lactose.

Cha mẹ không nên tự ý đổi sang nhiều loại sữa hoặc loại bỏ sữa khỏi chế độ ăn của trẻ khi chưa có đánh giá của bác sĩ.

Viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh

Một tình trạng đặc biệt nguy hiểm cần được nhắc đến là viêm ruột hoại tử (NEC). Đây là bệnh lý nghiêm trọng trong đó thành ruột bị viêm và một phần mô ruột có thể tổn thương hoặc hoại tử. Bệnh gặp chủ yếu ở trẻ sinh non hoặc trẻ sơ sinh đang mắc bệnh nặng.

Nguyên nhân chính xác của NEC chưa được hiểu hoàn toàn. Sự chưa trưởng thành của đường ruột, hệ miễn dịch, tuần hoàn tại ruột và các yếu tố liên quan đến vi khuẩn đường ruột có thể cùng tham gia vào quá trình hình thành bệnh.

Trẻ sinh non và trẻ có cân nặng thấp khi sinh là những nhóm có nguy cơ cao hơn.

Triệu chứng nhận biết

Đặc điểm phân ở trẻ sơ sinh khác đáng kể so với người lớn. Trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể đi ngoài nhiều lần mỗi ngày và phân khá mềm, thậm chí hơi lỏng. Vì vậy, cha mẹ cần đánh giá dựa trên sự thay đổi so với thói quen bình thường của trẻ, thay vì chỉ nhìn vào độ lỏng của phân.

Các dấu hiệu có thể gợi ý vấn đề đường ruột gồm:

• Đi ngoài nhiều hơn rõ rệt so với bình thường.

• Phân trở nên nhiều nước.

• Phân có nhầy hoặc máu.

• Nôn nhiều hơn bình thường.

• Bú ít hoặc bỏ bú.

• Quấy khóc, khó chịu.

• Bụng chướng hoặc căng hơn.

• Sốt hoặc thân nhiệt không ổn định.

• Trẻ ít hoạt động, ngủ nhiều bất thường.

Hệ đường ruột không tốt khiến trẻ bị nôn trớ

Ở trẻ sơ sinh bú mẹ, phân mềm hoặc đi ngoài sau mỗi cữ bú có thể vẫn là bình thường. Tuy nhiên, phân đột ngột trở nên rất nhiều nước, có máu hoặc nhầy cần được chú ý.

Nếu liên quan đến viêm ruột hoại tử, trẻ có thể xuất hiện bú không dung nạp, bụng trướng, bụng đổi màu đỏ hoặc xanh tím, phân có máu, nôn dịch vàng xanh, lừ đừ và thân nhiệt không ổn định. Trường hợp nặng có thể xuất hiện ngừng thở, huyết áp giảm hoặc sốc.

Cha mẹ cũng cần theo dõi các dấu hiệu mất nước như:

• Tiểu ít hơn bình thường.

• Tã khô lâu.

• Miệng khô.

• Mắt trũng.

• Bú yếu.

• Lừ đừ hoặc khó đánh thức.

Do trẻ sơ sinh có kích thước cơ thể nhỏ, tình trạng mất nước có thể tiến triển nhanh hơn so với trẻ lớn.

Viêm đường ruột ở trẻ sơ sinh nguy hiểm như thế nào?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, tuổi thai khi sinh, cân nặng, tình trạng sức khỏe và mức độ tổn thương đường ruột.

Gây mất nước và rối loạn điện giải

Tiêu chảy và nôn khiến cơ thể mất nước cùng các chất điện giải. Ở trẻ sơ sinh, lượng dịch dự trữ thấp nên chỉ trong thời gian tương đối ngắn, trẻ có thể chuyển từ tình trạng ổn định sang mất nước đáng kể.

Mất nước nặng có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn, chức năng thận và nhiều cơ quan khác.

Trẻ lừ đừ, mắt trũng, bú kém hoặc không bú được là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng mất nước nghiêm trọng.

Ảnh hưởng đến dinh dưỡng và tăng trưởng

Đường ruột có nhiệm vụ tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Khi bị viêm, khả năng hấp thu có thể giảm.

Nếu bệnh kéo dài, trẻ có thể:

• Bú kém.

• Không nhận đủ năng lượng.

• Chậm tăng cân.

• Thiếu hụt dưỡng chất.

Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân vốn đã có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt nên ảnh hưởng có thể rõ rệt hơn.

Có thể gây nhiễm trùng toàn thân

Trong những trường hợp nặng, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào đường ruột và xâm nhập vào máu, dẫn đến nhiễm trùng huyết.

Đây là tình trạng nguy hiểm ở trẻ sơ sinh vì có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng đến tuần hoàn, hô hấp cũng như nhiều cơ quan.

Nguy cơ thủng và hoại tử ruột

Đây là biến chứng đặc biệt cần lưu ý trong viêm ruột hoại tử.

Tổn thương có thể tiến triển từ viêm thành ruột đến hoại tử, thủng ruột và viêm phúc mạc. Khi ruột bị thủng, trẻ có thể cần phẫu thuật cấp cứu để loại bỏ phần ruột bị tổn thương.

Sau tổn thương nặng, một số trẻ còn có nguy cơ hẹp ruột hoặc hội chứng ruột ngắn nếu phải cắt bỏ một đoạn ruột lớn.

Chính vì vậy, viêm ruột hoại tử được xem là một cấp cứu nội – ngoại khoa nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh.

Nguyên tắc chăm sóc và điều trị

Cách điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân và mức độ bệnh. Với trẻ sơ sinh, cha mẹ không nên tự chẩn đoán hoặc điều trị kéo dài tại nhà nếu trẻ có tiêu chảy rõ rệt, nôn, sốt hoặc bú kém.

Tiếp tục cho trẻ bú khi phù hợp

Nếu trẻ bị tiêu chảy nhẹ do nhiễm trùng thông thường nhưng vẫn tỉnh táo và bú được, sữa mẹ vẫn là nguồn cung cấp nước, năng lượng và dinh dưỡng quan trọng.

Không nên tự ngừng bú mẹ chỉ vì trẻ đi ngoài phân lỏng.

Có thể cho trẻ bú thành nhiều cữ nếu trẻ khó bú một lượng lớn trong một lần.

Tuy nhiên, trường hợp bác sĩ nghi ngờ viêm ruột hoại tử thì cách xử trí hoàn toàn khác: trẻ thường cần ngừng ăn qua đường tiêu hóa, truyền dịch và dinh dưỡng qua tĩnh mạch để ruột được nghỉ.

Theo dõi sát lượng bú và nước tiểu

Cha mẹ nên chú ý:

• Trẻ bú được bao nhiêu so với bình thường.

• Số lần đi ngoài.

• Đặc điểm phân.

• Số lần nôn.

• Số tã ướt.

• Nhiệt độ cơ thể.

• Mức độ tỉnh táo của trẻ.

Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và nguy cơ mất nước.

Không tự ý dùng thuốc

Không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh, thuốc chống nôn hoặc các loại thuốc dành cho người lớn cho trẻ sơ sinh.

Kháng sinh chỉ có tác dụng trong một số nguyên nhân nhiễm khuẩn nhất định và cần được chỉ định dựa trên đánh giá của bác sĩ.

Tương tự, cha mẹ không nên tự đổi sữa nhiều lần hoặc sử dụng các sản phẩm men tiêu hóa, men vi sinh với mục đích thay thế điều trị.

Đảm bảo vệ sinh khi chăm sóc trẻ

Rửa tay trước và sau khi thay tã, trước khi cho bú hoặc pha sữa giúp hạn chế nguy cơ lây lan vi sinh vật.

Dụng cụ pha sữa cần được vệ sinh đúng cách và sữa công thức phải được pha theo đúng tỷ lệ hướng dẫn. Không nên pha loãng hơn với mục đích “dễ tiêu” vì trẻ có thể không nhận đủ dưỡng chất.

Điều trị tại bệnh viện khi bệnh nặng

Trẻ mất nước hoặc có biểu hiện nhiễm trùng có thể cần truyền dịch, xét nghiệm và điều trị nguyên nhân.

Đối với NEC, điều trị có thể bao gồm ngừng ăn đường miệng, đặt ống giảm áp dạ dày, truyền dịch và dinh dưỡng tĩnh mạch, sử dụng kháng sinh và theo dõi bằng xét nghiệm, hình ảnh học. Nếu ruột bị thủng hoặc hoại tử nặng, phẫu thuật có thể cần thiết.

Đưa trẻ đi khám để phát hiện bệnh sớm

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay?

Trẻ sơ sinh là nhóm cần được đánh giá y tế sớm khi xuất hiện tiêu chảy hoặc biểu hiện viêm đường ruột. Đặc biệt, trẻ dưới 3 tháng bị tiêu chảy cần được bác sĩ tư vấn sớm; sốt từ 38°C trở lên ở nhóm tuổi này cần được đánh giá khẩn cấp.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Trẻ bỏ bú hoặc không thể bú.

• Nôn liên tục.

• Nôn dịch màu xanh hoặc vàng xanh.

• Bụng chướng căng rõ rệt.

• Thành bụng đỏ, tím hoặc đổi màu bất thường.

• Phân có máu.

• Sốt từ 38°C trở lên.

• Trẻ lừ đừ, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.

• Tiểu rất ít hoặc không tiểu.

• Mắt trũng, miệng khô hoặc có biểu hiện mất nước.

• Khó thở, ngừng thở từng cơn hoặc tím tái.

• Tay chân lạnh, da nhợt, mạch yếu.

• Tình trạng xấu đi nhanh.

Đặc biệt, bụng chướng kèm phân có máu, nôn dịch xanh, bú kém và lừ đừ là những biểu hiện có thể gặp trong NEC và cần được đánh giá cấp cứu.

Không nên chờ trẻ tự hết triệu chứng nếu tình trạng toàn thân thay đổi. Ở trẻ sơ sinh, khám sớm có thể giúp phát hiện mất nước, nhiễm trùng hoặc tổn thương đường ruột trước khi biến chứng trở nên nghiêm trọng.

>> Xem Thêm: Cách Xử Lý Khi Trẻ Sơ Sinh Bị Tiêu Chảy