Viêm Loét Đại Tràng: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Phương Pháp Điều Trị

Viêm loét đại tràng là bệnh viêm ruột mạn tính có thể gây tiêu chảy kéo dài, đau bụng và đi ngoài ra máu, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt của người bệnh. Bệnh thường diễn tiến qua các giai đoạn bùng phát và thuyên giảm. Việc nhận biết triệu chứng, điều trị đúng cách và theo dõi lâu dài giúp kiểm soát viêm và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Tổng quan về bệnh viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng (Ulcerative Colitis) là một bệnh viêm ruột mạn tính gây tình trạng viêm và xuất hiện các vết loét ở lớp niêm mạc bên trong của ruột già, bao gồm đại tràng và trực tràng.

Khác với bệnh Crohn có thể ảnh hưởng đến nhiều vị trí khác nhau của đường tiêu hóa, tổn thương trong viêm loét đại tràng giới hạn ở đại tràng, thường bắt đầu từ trực tràng và có thể lan liên tục lên các đoạn đại tràng phía trên.

Mức độ bệnh ở mỗi người không giống nhau. Có người chỉ bị viêm khu trú ở trực tràng, trong khi một số trường hợp tổn thương lan rộng đến phần lớn hoặc toàn bộ đại tràng.

Viêm loét đại tràng thường diễn tiến theo từng đợt. Trong giai đoạn bùng phát, người bệnh có thể tiêu chảy, đau bụng, đi ngoài ra máu và mót rặn nhiều. Sau khi được kiểm soát, bệnh có thể bước vào giai đoạn thuyên giảm, khi các triệu chứng giảm đáng kể hoặc tạm thời biến mất.

Đây là bệnh mạn tính cần được theo dõi lâu dài. Điều trị phù hợp có thể giúp kiểm soát viêm, duy trì giai đoạn thuyên giảm và giảm nguy cơ xảy ra biến chứng.

Viêm loét đại tràng là bệnh lý mạn tính cần theo dõi và điều trị lâu dài

Nguyên nhân gây bệnh

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây viêm loét đại tràng vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Bệnh được cho là hình thành do sự tương tác giữa hệ miễn dịch, yếu tố di truyền, hệ vi sinh đường ruột và môi trường.

Phản ứng bất thường của hệ miễn dịch

Hệ miễn dịch có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh. Ở người bị viêm loét đại tràng, hoạt động miễn dịch trở nên bất thường và tạo ra phản ứng viêm kéo dài tại niêm mạc đại tràng.

Tình trạng viêm kéo dài có thể làm niêm mạc đại tràng phù nề, dễ chảy máu và xuất hiện các vết loét.

Viêm loét đại tràng vì vậy thường được xếp vào nhóm bệnh viêm ruột liên quan đến rối loạn điều hòa miễn dịch, thay vì một bệnh nhiễm trùng thông thường.

Yếu tố di truyền

Di truyền có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Người có cha mẹ, anh chị em hoặc người thân gần mắc bệnh viêm ruột có nguy cơ phát triển viêm loét đại tràng cao hơn so với người không có tiền sử gia đình.

Tuy nhiên, có yếu tố di truyền không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nhiều người bị viêm loét đại tràng không có người thân mắc bệnh tương tự.

Hệ vi sinh đường ruột

Đường ruột chứa một hệ sinh thái gồm rất nhiều vi sinh vật có vai trò hỗ trợ tiêu hóa và tương tác với hệ miễn dịch.

Một số nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh ở người mắc bệnh viêm ruột có những khác biệt so với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, mối quan hệ chính xác giữa những thay đổi này với quá trình hình thành viêm loét đại tràng vẫn đang được nghiên cứu.

Yếu tố môi trường

Các yếu tố môi trường cũng được cho là có khả năng tương tác với di truyền, hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột, từ đó góp phần vào quá trình hình thành bệnh ở những người có nguy cơ.

Chế độ ăn uống và căng thẳng tâm lý không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây viêm loét đại tràng. Tuy nhiên, một số thực phẩm hoặc tình trạng stress có thể khiến triệu chứng tiêu hóa trở nên rõ rệt hơn ở người đã mắc bệnh.

Triệu chứng của bệnh

Triệu chứng viêm loét đại tràng phụ thuộc vào vị trí tổn thương, phạm vi đại tràng bị viêm và mức độ hoạt động của bệnh. Các triệu chứng có thể từ nhẹ đến nặng và thường thay đổi giữa giai đoạn bùng phát và thuyên giảm.

Tiêu chảy

Tiêu chảy là một trong những biểu hiện phổ biến nhất. Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng và đôi khi chứa chất nhầy hoặc mủ.

Khi bệnh hoạt động mạnh, số lần đại tiện có thể tăng đáng kể và ảnh hưởng đến sinh hoạt, giấc ngủ cũng như khả năng làm việc.

Đi ngoài ra máu

Niêm mạc đại tràng bị viêm và loét dễ chảy máu, khiến máu xuất hiện trong phân.

Máu có thể hòa lẫn trong phân hoặc đi kèm chất nhầy. Nếu tình trạng chảy máu kéo dài hoặc lượng máu nhiều, người bệnh có nguy cơ thiếu máu với các biểu hiện như mệt mỏi, da xanh hoặc chóng mặt.

Đau bụng và đau quặn bụng

Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc đau quặn ở vùng bụng, đặc biệt trước khi đại tiện.

Cơn đau có thể giảm sau khi đi ngoài nhưng thường tái diễn nếu tình trạng viêm chưa được kiểm soát.

Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, bụng chướng căng hoặc đau tăng nhanh, cần được thăm khám sớm vì đây có thể là biểu hiện của biến chứng.

Người bị viêm đại tràng thường gặp tình trạng đau bụng khi bệnh bùng phát

Mót rặn và đại tiện gấp

Tình trạng viêm tại trực tràng có thể khiến người bệnh thường xuyên có cảm giác muốn đi đại tiện ngay cả khi trong ruột không còn nhiều phân.

Người bệnh có thể xuất hiện mót rặn, cảm giác đại tiện không hết hoặc phải tìm nhà vệ sinh ngay khi có nhu cầu. Triệu chứng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

Mệt mỏi và sụt cân

Viêm mạn tính, tiêu chảy kéo dài, mất máu và giảm ăn uống có thể khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược và sụt cân.

Một số người còn bị chán ăn, sốt hoặc buồn nôn khi bệnh hoạt động mạnh. Ở trẻ em, bệnh kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự tăng trưởng.

Triệu chứng ngoài đường tiêu hóa

Viêm loét đại tràng chủ yếu ảnh hưởng đến đại tràng nhưng một số người có thể xuất hiện các vấn đề ngoài đường tiêu hóa.

Tùy từng trường hợp, bệnh có thể liên quan đến biểu hiện ở khớp, da, mắt hoặc đường mật. Những triệu chứng này cần được đánh giá cùng với tình trạng viêm ruột để có phương pháp kiểm soát phù hợp.

Điều trị bệnh viêm loét đại tràng

Mục tiêu điều trị viêm loét đại tràng là giảm viêm, kiểm soát triệu chứng, đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm và duy trì trạng thái này lâu dài.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ bệnh, phạm vi đại tràng bị tổn thương, đáp ứng với thuốc và tình trạng sức khỏe của từng người.

Thuốc chống viêm

Các thuốc 5-aminosalicylate (5-ASA) thường được sử dụng trong điều trị viêm loét đại tràng mức độ nhẹ đến trung bình.

Thuốc có tác dụng giảm phản ứng viêm tại niêm mạc đại tràng. Tùy vị trí tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định thuốc dạng uống hoặc dạng dùng tại trực tràng.

Người bệnh cần sử dụng đúng liều và thời gian được chỉ định, kể cả khi triệu chứng đã cải thiện, nhằm duy trì hiệu quả kiểm soát bệnh.

Corticosteroid

Corticosteroid có tác dụng chống viêm mạnh và có thể được sử dụng trong các đợt bệnh bùng phát mức độ vừa đến nặng.

Tuy nhiên, nhóm thuốc này có nhiều tác dụng không mong muốn khi sử dụng kéo dài nên thường chỉ được dùng trong thời gian nhất định để kiểm soát đợt viêm cấp, không phải lựa chọn ưu tiên để duy trì thuyên giảm lâu dài.

Người bệnh không nên tự mua, tăng giảm liều hoặc đột ngột ngừng corticosteroid khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Thuốc điều hòa miễn dịch và các liệu pháp nhắm đích

Nếu bệnh không được kiểm soát tốt bằng những thuốc thông thường, bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc tác động đến hệ miễn dịch, thuốc sinh học hoặc các thuốc nhắm đích khác.

Những phương pháp này giúp điều chỉnh các cơ chế gây viêm trong cơ thể và có thể được sử dụng để kiểm soát bệnh từ trung bình đến nặng.

Do có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và gây các tác dụng không mong muốn, người bệnh cần được đánh giá và theo dõi trong suốt quá trình điều trị.

Người bệnh cần tuân thủ điều trị nghiêm ngặt

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

Không có một chế độ ăn duy nhất có thể chữa khỏi viêm loét đại tràng. Tuy nhiên, ăn uống hợp lý giúp duy trì dinh dưỡng và hạn chế những thực phẩm khiến triệu chứng khó chịu hơn.

Trong giai đoạn bệnh bùng phát, người bệnh có thể chia nhỏ bữa ăn, uống đủ nước và lựa chọn những thực phẩm dễ dung nạp.

Nếu nhận thấy một loại thực phẩm thường xuyên làm tăng tiêu chảy, đầy bụng hoặc đau bụng, có thể ghi lại để trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Không nên tự loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài vì có thể dẫn đến thiếu năng lượng, vitamin và khoáng chất.

Bổ sung dinh dưỡng khi cần thiết

Người bị tiêu chảy kéo dài, ăn uống kém hoặc mất máu có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể kiểm tra và chỉ định bổ sung sắt, vitamin hoặc các vi chất khác. Việc bổ sung nên dựa trên nhu cầu thực tế thay vì tự sử dụng liều cao kéo dài.

Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi viêm loét đại tràng nặng không đáp ứng với điều trị bằng thuốc hoặc khi xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Những trường hợp như xuất huyết nặng, thủng đại tràng, một số tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cũng có thể cần can thiệp ngoại khoa.

Việc loại bỏ toàn bộ đại tràng và trực tràng có thể loại bỏ phần ruột bị bệnh, nhưng đây là một quyết định điều trị lớn và cần được đánh giá kỹ lưỡng dựa trên tình trạng cụ thể.

Theo dõi lâu dài

Viêm loét đại tràng có tính chất mạn tính nên người bệnh cần tái khám và theo dõi định kỳ ngay cả khi triệu chứng đã ổn định.

Viêm đại tràng kéo dài nhiều năm, đặc biệt khi tổn thương trên phạm vi rộng, có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại tràng định kỳ dựa trên thời gian mắc bệnh và các yếu tố nguy cơ.

Người bệnh nên đi khám sớm nếu tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra nhiều máu, sốt, đau bụng dữ dội, bụng chướng, chóng mặt, sụt cân hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

>> Xem thêm: Bệnh Viêm Đại Tràng: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Phương Pháp Điều Trị