Đăng nhập để hưởng những đặc quyền dành riêng cho thành viên
Nội dung
29/06/2026
763 lượt xem
4.9/5(326)Kích thước chữ
Tìm hiểu xơ vữa động mạch não là gì, dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân, biến chứng nguy hiểm, phương pháp chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa hiệu quả.
Xơ vữa động mạch não là tình trạng các động mạch có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy và dưỡng chất đến não bị hẹp hoặc tắc nghẽn do sự tích tụ của các mảng xơ vữa. Những mảng này được hình thành từ cholesterol, chất béo, canxi và mô xơ bám trên thành mạch trong thời gian dài, khiến lòng mạch thu hẹp và cản trở quá trình lưu thông máu.
Não là cơ quan tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy của cơ thể dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng. Vì vậy, chỉ cần lưu lượng máu đến não giảm cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng thoáng qua như đau đầu, chóng mặt hoặc suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, nếu bệnh tiến triển mà không được kiểm soát, nguy cơ xảy ra cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc đột quỵ nhồi máu não sẽ tăng lên đáng kể.
Xơ vữa động mạch não thường gặp ở người trên 50 tuổi, đặc biệt là những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc có thói quen hút thuốc lá. Tuy nhiên, tỷ lệ mắc bệnh ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng do lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều chất béo và áp lực công việc kéo dài.
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường diễn tiến âm thầm và ít có biểu hiện đặc hiệu. Khi mức độ hẹp động mạch tăng lên, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau.
Những cơn đau đầu âm ỉ hoặc đau từng cơn có thể xuất hiện thường xuyên hơn, nhất là khi làm việc căng thẳng hoặc thay đổi thời tiết.
Lưu lượng máu lên não giảm khiến người bệnh cảm thấy choáng váng, mất thăng bằng, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột.
Người bệnh có thể khó tập trung, hay quên, giảm khả năng ghi nhớ hoặc phản ứng chậm hơn so với trước.
Tình trạng tê hoặc yếu một bên cơ thể có thể xuất hiện thoáng qua hoặc kéo dài, là dấu hiệu cảnh báo não đang bị thiếu máu.
Một số trường hợp gặp khó khăn khi nói, nói ngọng, diễn đạt không rõ ý hoặc không hiểu lời nói của người khác.
Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực tạm thời ở một mắt.
Khó giữ thăng bằng khi đi lại, dễ té ngã hoặc cảm giác cơ thể không vững.
Nếu xuất hiện đột ngột các biểu hiện như méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó hoặc mất ý thức, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ và cần được cấp cứu khẩn cấp.
Nguyên nhân trực tiếp của xơ vữa động mạch não là sự hình thành mảng xơ vữa trong thành động mạch. Quá trình này diễn ra trong nhiều năm và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố.
Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, tạo điều kiện cho cholesterol bám vào thành động mạch.
Nồng độ cholesterol LDL tăng cao hoặc HDL giảm làm thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa.
Đường huyết tăng kéo dài gây tổn thương mạch máu và làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch.
Các chất độc trong khói thuốc làm giảm tính đàn hồi của thành mạch, thúc đẩy hình thành huyết khối và mảng xơ vữa.
Tuổi càng cao, thành mạch càng dễ bị lão hóa và tích tụ cholesterol.
Thừa cân cùng lối sống ít vận động làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu.
Ăn nhiều chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán và ít rau xanh góp phần thúc đẩy xơ vữa động mạch.
Người có người thân mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Lưu lượng máu giảm kéo dài khiến não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tư duy và sinh hoạt hằng ngày.
TIA là tình trạng thiếu máu não trong thời gian ngắn với các triệu chứng tương tự đột quỵ nhưng hồi phục hoàn toàn trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai.
Khi động mạch não bị tắc hoàn toàn, một vùng não sẽ bị thiếu máu nghiêm trọng, dẫn đến tổn thương tế bào não. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.
Tình trạng thiếu máu não kéo dài có thể làm suy giảm chức năng nhận thức, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tư duy và sinh hoạt độc lập.
Đột quỵ do xơ vữa động mạch não có thể khiến người bệnh bị liệt, mất khả năng giao tiếp, phụ thuộc vào người chăm sóc hoặc tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Để xác định mức độ hẹp động mạch và nguy cơ biến chứng, bác sĩ sẽ kết hợp khám lâm sàng với các phương pháp cận lâm sàng.
Bác sĩ đánh giá triệu chứng thần kinh, tiền sử bệnh lý và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Bao gồm xét nghiệm đường huyết, mỡ máu và một số chỉ số giúp đánh giá nguy cơ xơ vữa.
Đây là phương pháp không xâm lấn giúp phát hiện hẹp động mạch cảnh – một nguyên nhân phổ biến gây thiếu máu não.
Giúp phát hiện vùng não bị tổn thương, đánh giá tình trạng thiếu máu hoặc nhồi máu não.
Cho phép quan sát vị trí, mức độ hẹp hoặc tắc của các động mạch não.
Đây là phương pháp có độ chính xác cao, thường được chỉ định khi cần can thiệp nội mạch hoặc đánh giá chi tiết hệ thống mạch máu não.
Mục tiêu điều trị là cải thiện lưu lượng máu lên não, làm chậm quá trình xơ vữa, phòng ngừa đột quỵ và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Người bệnh cần:
Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
Duy trì cân nặng hợp lý.
Tập thể dục đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần.
Ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá và ngũ cốc nguyên hạt.
Hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối, đường và chất béo bão hòa.
Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:
Thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Thuốc hạ cholesterol nhóm statin.
Thuốc kiểm soát huyết áp.
Thuốc điều trị đái tháo đường nếu có.
Các thuốc điều trị triệu chứng theo từng trường hợp.
Người bệnh cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc.
Trong trường hợp hẹp động mạch nặng hoặc nguy cơ đột quỵ cao, bác sĩ có thể cân nhắc:
Nong mạch bằng bóng.
Đặt stent động mạch.
Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh trong những trường hợp phù hợp.
Mặc dù không thể thay đổi tuổi tác hoặc yếu tố di truyền, người bệnh vẫn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh thông qua việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.
Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:
Không hút thuốc lá.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol.
Duy trì chế độ ăn cân bằng, hạn chế chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
Tăng cường vận động thể lực.
Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng.
Hạn chế rượu bia.
Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người trên 50 tuổi hoặc có bệnh lý tim mạch.
Xơ vữa động mạch não là bệnh lý nguy hiểm, tiến triển âm thầm nhưng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như thiếu máu não mạn tính, cơn thiếu máu não thoáng qua và đột quỵ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ có vai trò quan trọng trong việc làm chậm tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.
Bên cạnh điều trị bằng thuốc hoặc các phương pháp can thiệp khi cần thiết, xây dựng lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học và khám sức khỏe định kỳ là những giải pháp hiệu quả giúp bảo vệ sức khỏe mạch máu não lâu dài.
Nguồn tham khảo:
https://tytphuong8q6.medinet.gov.vn/chuyen-muc/cau-hoi-thuong-gap-ve-benh-xo-vua-dong-mach-nao-cmobile8097-244757.aspx
https://www.vinmec.com/vie/benh/xo-vua-dong-mach-nao-4896
