Website/Ứng dụng đang trong quá trình thử nghiệm
Đăng nhập để hưởng những đặc quyền dành riêng cho thành viên
Nội dung
08/06/2026
0 lượt xem
0.0/5(0)Kích thước chữ
Bệnh não gan là một trong những biến chứng thần kinh nguy hiểm thường gặp ở người mắc bệnh gan nặng, đặc biệt là xơ gan hoặc suy gan. Đây là tình trạng rối loạn chức năng não do gan mất khả năng chuyển hóa và đào thải độc tố ra khỏi cơ thể. Khi các chất độc tích tụ trong máu và tác động lên hệ thần kinh trung ương, người bệnh có thể xuất hiện nhiều biểu hiện bất thường về ý thức, hành vi và tâm thần.
Trong nhiều trường hợp, bệnh não gan tiến triển âm thầm ở giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến hôn mê sâu, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.
Bệnh não gan là biến chứng của bệnh gan đã tiến triển nặng
Bệnh lý não gan, còn được gọi là hôn mê gan, là hội chứng rối loạn chức năng thần kinh – tâm thần xảy ra ở người có suy giảm chức năng gan nặng hoặc có bất thường trong tuần hoàn cửa – chủ.
Thông thường, gan đóng vai trò lọc và chuyển hóa các chất độc sinh ra từ quá trình tiêu hóa thức ăn. Tuy nhiên, khi gan bị tổn thương nghiêm trọng, các độc tố không được xử lý hiệu quả sẽ tích tụ trong máu và đi đến não bộ, gây ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương.
Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện từ nhẹ như giảm tập trung, thay đổi tính cách cho đến nặng như mất ý thức và hôn mê.
Sự xuất hiện của bệnh não gan thường là dấu hiệu cho thấy chức năng gan đang suy yếu nghiêm trọng và cần được theo dõi, điều trị tích cực.
Bệnh não gan thường xuất hiện do sự kết hợp của hai yếu tố chính là suy tế bào gan và tình trạng luồng thông cửa – chủ.
Ở người mắc bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan, tế bào gan bị tổn thương khiến khả năng chuyển hóa độc tố giảm sút đáng kể. Đồng thời, do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, cơ thể hình thành các tuần hoàn bàng hệ tự nhiên hoặc có thể xuất hiện luồng thông cửa – chủ sau phẫu thuật. Điều này khiến máu từ hệ tiêu hóa không đi qua gan để được lọc mà trực tiếp đi vào hệ tuần hoàn chung.
Khi đó, nhiều chất độc sinh ra từ ruột sẽ vượt qua hàng rào máu – não và gây nhiễm độc thần kinh.
Trong cơ chế sinh bệnh não gan, nhiều yếu tố được cho là đóng vai trò quan trọng, bao gồm:
Amoniac (NH₃)
Protein và axit amin từ thức ăn
Mercaptan
Các chất dẫn truyền thần kinh ức chế
Rối loạn chuyển hóa trong cơ thể
Trong số này, amoniac được xem là tác nhân quan trọng nhất. Khi gan không thể chuyển hóa NH₃ thành ure để đào thải, nồng độ amoniac trong máu tăng cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của não bộ.
Bệnh não gan thường được chia thành nhiều mức độ khác nhau dựa theo hệ thống phân loại West Haven. Việc phân giai đoạn giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương thần kinh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Đây là giai đoạn tối thiểu và thường khó phát hiện bằng thăm khám thông thường.
Người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi nhẹ về:
Tính cách
Hành vi
Khả năng ghi nhớ
Sự tập trung
Khả năng phối hợp vận động
Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện thông qua các bài kiểm tra tâm thần kinh chuyên sâu.
Ở giai đoạn này, các biểu hiện thần kinh bắt đầu rõ hơn nhưng vẫn còn tương đối nhẹ.
Người bệnh có thể gặp:
Giảm chú ý
Khó tập trung
Mất ngủ
Dễ cáu gắt
Tâm trạng trầm cảm
Giảm nhận thức nhẹ
Một số trường hợp có biểu hiện nói chậm hoặc phản ứng chậm hơn bình thường.
Người bệnh bắt đầu xuất hiện rối loạn thần kinh rõ rệt hơn.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
Thờ ơ, lãnh đạm
Mất định hướng liên tục
Cư xử bất lịch sự hoặc thay đổi hành vi
Tăng trương lực cơ
Run gan (asterixis) rõ rệt
Run gan là dấu hiệu khá đặc trưng, thường biểu hiện bằng hiện tượng bàn tay rung giật khi duỗi cổ tay.
Đây là giai đoạn nặng với tình trạng rối loạn ý thức rõ rệt.
Người bệnh có thể:
Ngủ gật liên tục
Mất định hướng không gian và thời gian
Nhầm lẫn nặng
Có ảo giác
Dễ kích động hoặc giận dữ
Mặc dù vậy, người bệnh vẫn có thể được đánh thức khi có kích thích mạnh.
Đây là giai đoạn hôn mê gan sâu và cực kỳ nguy hiểm.
Người bệnh mất hoàn toàn ý thức và không còn phản ứng với kích thích đau. Nếu không được cấp cứu kịp thời, nguy cơ tử vong rất cao.
Các triệu chứng của bệnh não gan ảnh hưởng trực tiếp tới não bộ
Các triệu chứng của bệnh não gan thường tiến triển từ nhẹ đến nặng theo thời gian.
Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện thường khá kín đáo nên dễ bị bỏ qua.
Người bệnh có thể:
Thay đổi cá tính nhẹ
Giảm khả năng tập trung
Phát âm chậm hoặc không rõ
Run gan nhẹ
Nhiều người chỉ nghĩ đây là biểu hiện mệt mỏi thông thường nên không đi khám.
Khi bệnh tiến triển nặng hơn, người bệnh bắt đầu xuất hiện các rối loạn thần kinh rõ rệt.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
Nhầm lẫn
Rối loạn giấc ngủ
Ngủ nhiều ban ngày
Nói líu lưỡi
Viết khó khăn
Tăng phản xạ gân xương
Dấu hiệu Babinski dương tính
Đây là giai đoạn cần được theo dõi sát vì nguy cơ chuyển sang hôn mê gan khá cao.
Tinh thần người bệnh rối loạn nặng với các biểu hiện:
Ảo giác
Lú lẫn nghiêm trọng
Ngủ lịm
Phản ứng chậm
Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể tỉnh khi được gọi hoặc kích thích mạnh.
Ở giai đoạn cuối, người bệnh mất hoàn toàn ý thức.
Ngoài hôn mê sâu, người bệnh có thể kèm theo:
Giảm trương lực cơ
Co giật
Thở nhanh
Rối loạn tuần hoàn
Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm.
Bên cạnh các biểu hiện thần kinh, người bệnh não gan thường có dấu hiệu bệnh gan tiến triển như:
Vàng da, vàng mắt rõ
Xuất huyết tiêu hóa
Hơi thở mùi gan đặc trưng
Cổ trướng
Phù chân
Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân còn có nguy cơ phù não hoặc xuất hiện hội chứng gan – thận.
Điều trị sớm bênh não gan để tránh ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể
Bệnh não gan có thể điều trị và phục hồi được, đặc biệt nếu phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, vì đây là biến chứng nguy hiểm của suy gan hoặc xơ gan, mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng, ngăn ngừa tổn thương não và cải thiện chức năng gan, chứ không thể đảo ngược hoàn toàn bệnh lý gan gốc. [1, 2, 3, 4]
Các phương pháp điều trị chính
Việc điều trị tập trung vào việc loại bỏ độc tố (như amoniac) và phục hồi chức năng gan: [1, 2]
Thuốc hạ amoniac: Thường dùng Lactulose hoặc các loại thuốc tương tự để làm nhuận tràng, giúp cơ thể đào thải amoniac nhanh chóng qua đường tiêu hóa.
Điều trị nguyên nhân: Ngừng uống rượu bia tuyệt đối, ngưng các loại thuốc gây hại cho gan và điều trị triệt để các bệnh nhiễm trùng.
Chế độ dinh dưỡng: Giảm lượng đạm (protein) từ động vật trong giai đoạn nặng để giảm sinh amoniac, thay thế bằng đạm thực vật và tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ.
Để chẩn đoán bệnh não gan, bác sĩ sẽ kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng.
Định lượng NH₃ máu là xét nghiệm thường được sử dụng nhằm đánh giá mức độ tăng amoniac – yếu tố quan trọng trong cơ chế bệnh sinh.
Nồng độ NH₃ tăng cao thường gợi ý tình trạng bệnh não gan, tuy nhiên kết quả cần được kết hợp với biểu hiện lâm sàng để chẩn đoán chính xác.
Điện não đồ giúp phát hiện các bất thường trong hoạt động điện của não bộ.
Ở người bệnh não gan, EEG thường cho thấy sóng não chậm bất thường.
Một số bài kiểm tra chuyên biệt giúp đánh giá khả năng tập trung, trí nhớ và phản xạ thần kinh nhằm phát hiện bệnh não gan tối thiểu.
Chụp CT scan sọ não hoặc MRI não có thể được chỉ định nhằm loại trừ các nguyên nhân thần kinh khác như đột quỵ, xuất huyết não hoặc khối u não.
Ngoài ra, hình ảnh học cũng hỗ trợ đánh giá biến chứng phù não ở các trường hợp nặng.
Bệnh não gan là biến chứng thần kinh nguy hiểm thường gặp ở người suy gan hoặc xơ gan nặng. Bệnh xảy ra khi gan mất khả năng đào thải độc tố, khiến các chất độc tích tụ và ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.
Việc nhận biết sớm các triệu chứng như thay đổi hành vi, giảm tập trung, run gan hoặc rối loạn ý thức có ý nghĩa rất quan trọng trong điều trị và cải thiện tiên lượng bệnh.
Người mắc bệnh gan mạn tính nên được theo dõi định kỳ và tuân thủ điều trị nhằm hạn chế nguy cơ xuất hiện bệnh não gan cũng như các biến chứng nguy hiểm khác.
Nguồn tham khảo:
https://tamanhhospital.vn/benh/benh-nao-gan/
https://liverfoundation.org/vi/b%E1%BB%87nh-gan/bi%E1%BA%BFn-ch%E1%BB%A9ng-c%E1%BB%A7a-b%E1%BB%87nh-gan/b%E1%BB%87nh-n%C3%A3o-gan/%C4%91i%E1%BB%81u-tr%E1%BB%8B-b%E1%BB%87nh-n%C3%A3o-gan/
https://tiemchunglongchau.com.vn/kien-thuc-tiem-chung/benh-nao-gan-song-duoc-bao-lau-cach-phong-ngua-benh-hieu-qua
https://www.bvbqn.vn/tin-tuc-su-kien/bnh-nao-an-trong-xo-gan-1744104198-1744104581
