Tăng Đường Huyết Là Gì? Nguyên Nhân Và Cách Kiểm Soát

Tăng đường huyết là tình trạng thường gặp ở người mắc đái tháo đường, nhưng cũng có thể xuất hiện ở những người chưa được chẩn đoán bệnh. Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng đến tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh. Hiểu rõ nguyên nhân cũng như các biện pháp kiểm soát sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tăng đường huyết là gì?

Tăng đường huyết (Hyperglycemia) là tình trạng nồng độ glucose trong máu cao hơn mức bình thường do cơ thể không sản xuất đủ insulin, insulin hoạt động kém hiệu quả hoặc kết hợp cả hai yếu tố này. Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng cho cơ thể. Khi quá trình này bị rối loạn, glucose sẽ tích tụ trong máu và gây tăng đường huyết.

Tăng đường huyết là dấu hiệu đặc trưng của bệnh đái tháo đường, đồng thời cũng có thể xuất hiện ở người tiền đái tháo đường hoặc trong một số tình trạng bệnh lý khác. Mức đường huyết tăng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương nhiều cơ quan quan trọng nếu không được điều trị đúng cách.

Chỉ số đường huyết bao nhiêu được coi là tăng?

Việc đánh giá tăng đường huyết cần dựa trên kết quả xét nghiệm và tình trạng lâm sàng của từng người. Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán hiện hành, đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) trở lên hoặc đường huyết bất kỳ từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên kèm theo các triệu chứng điển hình có thể là dấu hiệu của bệnh đái tháo đường. Ngoài ra, chỉ số HbA1c từ 6,5% trở lên cũng được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán trong những điều kiện phù hợp.

Đối với người đã được chẩn đoán mắc đái tháo đường, mục tiêu kiểm soát đường huyết sẽ được bác sĩ cá thể hóa dựa trên tuổi, bệnh lý đi kèm và nguy cơ hạ đường huyết. Vì vậy, không phải mọi trường hợp có chỉ số đường huyết cao đều có cùng mức độ nguy hiểm.

Nguyên nhân gây tăng đường huyết

Tăng đường huyết có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Phổ biến nhất là bệnh đái tháo đường tuýp 1 và đái tháo đường tuýp 2, trong đó cơ thể thiếu insulin hoặc giảm đáp ứng với insulin khiến glucose không được sử dụng hiệu quả.

Bên cạnh đó, chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm giàu đường và tinh bột tinh chế, thừa cân hoặc béo phì, ít vận động, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ đều có thể làm tăng đường huyết. Ở người mắc đái tháo đường, việc quên dùng thuốc, sử dụng thuốc không đúng chỉ định hoặc không tuân thủ chế độ điều trị cũng là nguyên nhân thường gặp.

Một số bệnh lý cấp tính như nhiễm trùng, phẫu thuật, chấn thương hoặc sử dụng corticosteroid trong thời gian dài cũng có thể khiến đường huyết tăng cao, kể cả ở những người chưa từng mắc đái tháo đường.

Dấu hiệu nhận biết tăng đường huyết

Ở giai đoạn đầu, tăng đường huyết thường diễn tiến âm thầm và không gây triệu chứng rõ rệt. Khi nồng độ glucose trong máu tăng cao hơn, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác khát nước liên tục, đi tiểu nhiều lần trong ngày, khô miệng và mệt mỏi kéo dài.

Một số người còn gặp tình trạng nhìn mờ, sụt cân không rõ nguyên nhân, ăn nhiều nhưng vẫn nhanh đói hoặc vết thương lâu lành. Đối với người mắc đái tháo đường, nhiễm trùng da, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nấm tái phát nhiều lần cũng có thể là dấu hiệu cho thấy đường huyết chưa được kiểm soát tốt.

Nếu đường huyết tăng rất cao, người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh, rối loạn ý thức hoặc hôn mê. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí ngay tại cơ sở y tế.

Tăng đường huyết có nguy hiểm không?

Tăng đường huyết kéo dài có thể gây tổn thương hệ thống mạch máu lớn và mạch máu nhỏ trên toàn cơ thể. Đây là nguyên nhân làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim.

Ngoài ra, đường huyết cao kéo dài còn có thể gây bệnh thận mạn, tổn thương võng mạc dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa, tổn thương thần kinh ngoại biên gây tê bì tay chân, giảm cảm giác và tăng nguy cơ loét bàn chân. Những biến chứng này ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và có thể gây tàn phế nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Cách kiểm soát tăng đường huyết hiệu quả

Kiểm soát tăng đường huyết cần được thực hiện toàn diện thông qua thay đổi lối sống kết hợp điều trị y khoa khi cần thiết.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý là nền tảng trong kiểm soát đường huyết. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây ít đường và nguồn đạm chất lượng cao. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung, đồ uống có đường, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn nhằm giảm tình trạng tăng đường huyết sau ăn.

Hoạt động thể lực thường xuyên giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ sử dụng glucose hiệu quả hơn. Việc duy trì tập luyện đều đặn còn góp phần kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Đối với người mắc đái tháo đường, việc tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ là yếu tố quyết định hiệu quả kiểm soát bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc uống hạ đường huyết, thuốc tiêm hoặc insulin nhằm duy trì đường huyết trong mục tiêu điều trị.

Song song với điều trị, người bệnh cần theo dõi đường huyết định kỳ và tái khám đúng lịch để đánh giá hiệu quả điều trị cũng như điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu thường xuyên ghi nhận đường huyết cao hơn mục tiêu điều trị hoặc xuất hiện các triệu chứng như khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh, mệt mỏi kéo dài và nhìn mờ.

Trường hợp có biểu hiện buồn nôn, nôn liên tục, đau bụng, thở nhanh, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức cần được cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng cấp tính liên quan đến tăng đường huyết.

Phòng ngừa tăng đường huyết

Đối với người chưa mắc đái tháo đường, việc duy trì cân nặng hợp lý, xây dựng chế độ ăn cân đối, tăng cường vận động và khám sức khỏe định kỳ có thể giúp giảm nguy cơ tăng đường huyết cũng như phòng ngừa đái tháo đường tuýp 2.

Ở người đã mắc bệnh, việc tuân thủ điều trị, duy trì lối sống lành mạnh, theo dõi đường huyết thường xuyên và quản lý tốt các bệnh lý đi kèm sẽ góp phần hạn chế nguy cơ tăng đường huyết kéo dài và các biến chứng liên quan.

Kết luận

Tăng đường huyết là tình trạng rối loạn chuyển hóa cần được phát hiện và kiểm soát sớm nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Bên cạnh việc tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, duy trì hoạt động thể lực và theo dõi đường huyết định kỳ là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả. Chủ động chăm sóc sức khỏe và khám định kỳ sẽ góp phần bảo vệ chức năng của các cơ quan và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

 Nguồn tham khảo:

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cach-xu-tri-tang-duong-huyet-vi

https://medlatec.vn/tin-tuc/nhan-dien-trieu-chung-tang-duong-huyet-va-cach-xu-ly-s62-n33065