Xơ Vữa Động Mạch Cảnh Là Gì? Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Điều Trị

Xơ vữa động mạch cảnh là bệnh lý nguy hiểm gây hẹp động mạch nuôi não, làm tăng nguy cơ đột quỵ. Bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm và chỉ biểu hiện rõ khi đã nặng. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị xơ vữa động mạch cảnh giúp phòng ngừa biến chứng hiệu quả.

Xơ vữa động mạch cảnh là gì?

Động mạch cảnh là hai mạch máu lớn nằm ở hai bên cổ, có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy từ tim lên não.

Xơ vữa động mạch cảnh là tình trạng các mảng bám cholesterol, chất béo, canxi và mô xơ tích tụ trên thành động mạch cảnh, làm lòng mạch bị hẹp và giảm lượng máu nuôi não.

Theo thời gian, nếu mảng xơ vữa phát triển lớn hoặc bị nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và làm tắc hoàn toàn động mạch hoặc di chuyển lên các động mạch nhỏ trong não, gây đột quỵ thiếu máu não.

Đây là một trong những bệnh lý tim mạch nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phát hiện sớm nếu được tầm soát đúng thời điểm.

Xơ vữa động mạch cảnh nguy hiểm như thế nào?

Não chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu thụ tới khoảng 20% lượng oxy được cung cấp.

Khi động mạch cảnh bị hẹp, lượng máu đến não giảm khiến các tế bào thần kinh không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Nếu tình trạng thiếu máu kéo dài hoặc động mạch bị tắc hoàn toàn, mô não sẽ bị tổn thương không hồi phục.

Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp bao gồm:

• Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)

• Đột quỵ thiếu máu não

• Liệt nửa người

• Rối loạn ngôn ngữ

• Suy giảm trí nhớ

• Tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời

Đột quỵ do xơ vữa động mạch cảnh thường xảy ra đột ngột và để lại nhiều di chứng nặng nề.

Nguyên nhân gây xơ vữa động mạch cảnh

Xơ vữa động mạch cảnh hình thành do quá trình tích tụ mỡ và cholesterol trong thành động mạch diễn ra trong nhiều năm.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

Rối loạn lipid máu

Nồng độ LDL cholesterol cao là nguyên nhân quan trọng thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa.

Tăng huyết áp

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương lớp nội mạc động mạch, tạo điều kiện cho cholesterol bám vào thành mạch.

Đái tháo đường

Đường huyết tăng làm tổn thương mạch máu và thúc đẩy phản ứng viêm, khiến quá trình xơ vữa tiến triển nhanh hơn.

Hút thuốc lá

Các chất độc trong khói thuốc làm giảm tính đàn hồi của động mạch, tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa và huyết khối.

Thừa cân, béo phì

Đặc biệt là béo bụng, có liên quan đến rối loạn chuyển hóa và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Ít vận động

Lối sống ít vận động làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp.

Tuổi cao

Nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo tuổi, đặc biệt sau 55 tuổi.

Tiền sử gia đình

Những người có người thân mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ sớm thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Xơ vữa động mạch cảnh làm giảm lượng máu lưu thông lên não

Triệu chứng xơ vữa động mạch cảnh

Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng.

Khi động mạch hẹp nhiều hoặc xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như:

• Chóng mặt

• Hoa mắt

• Đau đầu

• Tê hoặc yếu một bên tay chân

• Méo miệng

• Nói khó hoặc nói ngọng

• Mất thị lực tạm thời ở một mắt

• Đi lại mất thăng bằng

Các triệu chứng này có thể chỉ kéo dài vài phút rồi tự hết. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ rất cao và cần được thăm khám ngay.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như:

• Đột ngột yếu hoặc tê một bên cơ thể

• Khó nói hoặc không nói được

• Mất thị lực đột ngột

• Méo miệng

• Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân

• Chóng mặt kèm mất thăng bằng

Ngay cả khi các triệu chứng chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất, người bệnh cũng không nên chủ quan vì đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua.

Chẩn đoán xơ vữa động mạch cảnh

Để xác định mức độ hẹp động mạch cảnh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Khám lâm sàng

• Đo huyết áp

• Xét nghiệm mỡ máu

• Siêu âm Doppler động mạch cảnh

• Chụp CT mạch máu

• Chụp cộng hưởng từ mạch máu (MRA)

• Chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) trong một số trường hợp cần can thiệp

Trong đó, siêu âm Doppler động mạch cảnh là phương pháp được sử dụng phổ biến để đánh giá mức độ hẹp và đặc điểm của mảng xơ vữa.

Điều trị xơ vữa động mạch cảnh

Việc điều trị phụ thuộc vào mức độ hẹp của động mạch và nguy cơ đột quỵ của từng người bệnh.

Điều chỉnh lối sống

Đây là nền tảng quan trọng trong mọi giai đoạn điều trị.

Người bệnh cần:

• Bỏ thuốc lá

• Kiểm soát huyết áp

• Kiểm soát đường huyết

• Duy trì cân nặng hợp lý

• Ăn giảm muối và chất béo bão hòa

• Tăng cường rau xanh, trái cây và cá

• Tập thể dục đều đặn

[Xem thêm]: Chỉ số đường huyết bình thường là bao nhiêu?

Điều trị bằng thuốc

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc hạ cholesterol nhóm statin

• Thuốc chống kết tập tiểu cầu

• Thuốc kiểm soát huyết áp

• Thuốc điều trị đái tháo đường nếu có

Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ và tái khám định kỳ.

Can thiệp hoặc phẫu thuật

Trong trường hợp động mạch cảnh hẹp nặng hoặc đã từng xảy ra cơn thiếu máu não thoáng qua hay đột quỵ, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Đặt stent động mạch cảnh

• Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh

Mục tiêu là khôi phục lưu lượng máu lên não và giảm nguy cơ đột quỵ.

Phòng ngừa xơ vữa động mạch cảnh

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi người nên:

• Không hút thuốc lá.

• Duy trì cân nặng hợp lý.

• Kiểm soát huyết áp dưới mục tiêu theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Điều trị tốt đái tháo đường nếu mắc bệnh.

• Kiểm soát cholesterol máu.

• Tập thể dục tối thiểu 150 phút mỗi tuần.

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người trên 50 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch.

Câu hỏi thường gặp

Xơ vữa động mạch cảnh có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hiện chưa có phương pháp loại bỏ hoàn toàn mảng xơ vữa. Tuy nhiên, điều trị đúng và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể làm chậm tiến triển của bệnh, ổn định mảng xơ vữa và giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.

Xơ vữa động mạch cảnh có phải mổ không?

Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Người bệnh hẹp nhẹ hoặc trung bình thường được điều trị bằng thuốc kết hợp thay đổi lối sống. Phẫu thuật hoặc đặt stent chỉ được cân nhắc khi động mạch hẹp nặng hoặc nguy cơ đột quỵ cao.

Có nên tầm soát xơ vữa động mạch cảnh?

Những người trên 50 tuổi, có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên được bác sĩ tư vấn tầm soát bằng siêu âm Doppler động mạch cảnh khi cần thiết.

Nguồn tham khảo:

https://tamanhhospital.vn/xo-vua-dong-mach-canh/

https://medlatec.vn/tin-tuc/can-nguyen-benh-xo-vua-dong-mach-canh-hieu-nam-duoc-cach-phong-ngua