Chất Béo Chuyển Hóa Là Gì? Tác Hại Và Khuyến Cáo

Chất béo là một trong những nhóm dưỡng chất thiết yếu đối với cơ thể, tuy nhiên không phải loại chất béo nào cũng có lợi cho sức khỏe. Trong đó, chất béo chuyển hóa được xem là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác. Hiểu rõ chất béo chuyển hóa là gì, tác hại của chúng cũng như cách hạn chế trong chế độ ăn sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Chất béo chuyển hóa là gì?

Chất béo chuyển hóa (Trans Fat hoặc Trans Fatty Acids) là một loại axit béo không bão hòa có cấu trúc hóa học đặc biệt. Loại chất béo này có thể tồn tại tự nhiên với lượng rất nhỏ trong thịt và sữa của động vật nhai lại, nhưng phần lớn chất béo chuyển hóa trong thực phẩm hiện nay được tạo ra trong quá trình hydro hóa một phần dầu thực vật.

Quá trình hydro hóa giúp dầu thực vật chuyển từ dạng lỏng sang bán rắn hoặc rắn, làm tăng độ giòn, kéo dài thời gian bảo quản và cải thiện hương vị của thực phẩm chế biến sẵn. Chính vì vậy, chất béo chuyển hóa thường xuất hiện trong nhiều loại bánh kẹo, đồ ăn nhanh và thực phẩm công nghiệp.

Mặc dù mang lại lợi ích trong sản xuất thực phẩm, chất béo chuyển hóa lại không có giá trị đáng kể đối với sức khỏe và được khuyến cáo nên hạn chế tối đa trong khẩu phần ăn.

Chất béo chuyển hóa là loại chất béo không tốt cho cơ thể nếu dung nạp nhiều

Chất béo chuyển hóa ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ nhiều chất béo chuyển hóa làm tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch.

Làm tăng cholesterol xấu và giảm cholesterol tốt

Đây là tác động bất lợi rõ rệt nhất của chất béo chuyển hóa.

Loại chất béo này có thể:

• Làm tăng cholesterol LDL (cholesterol xấu).

• Làm giảm cholesterol HDL (cholesterol tốt).

Sự mất cân bằng này tạo điều kiện cho cholesterol tích tụ trong thành mạch, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành.

Tăng nguy cơ bệnh tim mạch

Việc tiêu thụ nhiều chất béo chuyển hóa có liên quan đến nguy cơ cao hơn của:

• Xơ vữa động mạch.

• Bệnh động mạch vành.

• Nhồi máu cơ tim.

• Đột quỵ.

Ngoài việc ảnh hưởng đến cholesterol máu, chất béo chuyển hóa còn góp phần thúc đẩy phản ứng viêm và làm suy giảm chức năng nội mạc mạch máu.

Góp phần làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2

Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chứa nhiều chất béo chuyển hóa có thể làm giảm độ nhạy của cơ thể với insulin.

Điều này khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn và có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 ở những người có các yếu tố nguy cơ khác.

Ảnh hưởng đến cân nặng và chuyển hóa

Thực phẩm chứa nhiều chất béo chuyển hóa thường đồng thời giàu năng lượng, đường và muối.

Nếu tiêu thụ thường xuyên, chúng có thể góp phần:

• Tăng cân.

• Béo phì.

• Rối loạn chuyển hóa.

• Gia tăng nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa.

Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác.

Chất béo chuyển hóa thường có trong những thực phẩm nào?

Chất béo chuyển hóa chủ yếu có trong các loại thực phẩm chế biến sẵn hoặc thực phẩm sử dụng dầu hydro hóa một phần.

Một số thực phẩm thường gặp gồm:

• Bánh quy.

• Bánh ngọt.

• Bánh kem.

• Bánh nướng công nghiệp.

• Bánh snack.

• Khoai tây chiên.

• Gà rán.

• Thức ăn nhanh.

• Bỏng ngô dùng trong lò vi sóng.

• Bơ thực vật dạng cứng.

• Kem béo thực vật.

• Một số loại mì ăn liền hoặc thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn.

Ngoài ra, một lượng rất nhỏ chất béo chuyển hóa tự nhiên có thể có trong:

• Thịt bò.

• Thịt cừu.

• Sữa.

• Bơ.

• Phô mai.

Tuy nhiên, lượng chất béo chuyển hóa tự nhiên thường thấp hơn nhiều so với chất béo chuyển hóa công nghiệp.

Chế độ ăn hạn chế chất béo chuyển hóa giúp bảo vệ sức khỏe

Làm thế nào để hạn chế chất béo chuyển hóa?

Việc giảm lượng chất béo chuyển hóa trong khẩu phần ăn là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Đọc kỹ nhãn thực phẩm

Khi mua thực phẩm đóng gói, nên kiểm tra bảng thành phần.

Nếu sản phẩm có các cụm từ như:

• Dầu hydro hóa một phần.

• Partially hydrogenated oils.

thì đây là dấu hiệu cho thấy sản phẩm có thể chứa chất béo chuyển hóa.

Ưu tiên lựa chọn các sản phẩm không chứa dầu hydro hóa hoặc có hàm lượng chất béo chuyển hóa thấp.

Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn

Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo chuyển hóa cùng với lượng lớn đường, muối và chất béo bão hòa.

Nên hạn chế:

• Đồ ăn nhanh.

• Thức ăn chiên rán nhiều lần.

• Bánh kẹo công nghiệp.

• Đồ ăn đóng gói.

Ưu tiên chất béo lành mạnh

Thay vì sử dụng chất béo chuyển hóa, nên lựa chọn các nguồn chất béo có lợi như:

• Dầu ô liu.

• Dầu hạt cải.

• Dầu đậu nành.

• Quả bơ.

• Các loại hạt.

• Cá béo như cá hồi, cá thu hoặc cá mòi.

Những thực phẩm này cung cấp chất béo không bão hòa và axit béo omega-3, góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Tăng cường thực phẩm tươi

Xây dựng chế độ ăn với nhiều thực phẩm tươi giúp giảm đáng kể lượng chất béo chuyển hóa tiêu thụ mỗi ngày.

Nên ưu tiên:

• Rau xanh.

• Trái cây.

• Ngũ cốc nguyên hạt.

• Các loại đậu.

• Thịt nạc.

• Cá.

• Sữa ít béo.

Đây cũng là nền tảng của chế độ ăn uống lành mạnh giúp phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính.

Ai nên đặc biệt hạn chế chất béo chuyển hóa?

Mặc dù mọi người đều nên hạn chế chất béo chuyển hóa, một số nhóm đối tượng cần chú ý hơn vì có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch.

Bao gồm:

• Người bị tăng cholesterol máu.

• Người tăng huyết áp.

• Người mắc đái tháo đường.

• Người thừa cân hoặc béo phì.

• Người có tiền sử bệnh tim mạch.

• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm.

Hạn chế dung nạp chất béo bão hòa giúp bạn bảo vệ sức khỏe tim mạch

Ở những đối tượng này, việc giảm tiêu thụ chất béo chuyển hóa có thể góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Khuyến cáo về lượng chất béo chuyển hóa

Các tổ chức y tế trên thế giới đều khuyến cáo nên giảm lượng chất béo chuyển hóa xuống mức thấp nhất có thể.

Đối với người trưởng thành, năng lượng từ chất béo chuyển hóa nên chiếm dưới 1% tổng năng lượng khẩu phần mỗi ngày. Trong thực tế, điều này đồng nghĩa với việc hạn chế tối đa hoặc tránh tiêu thụ các thực phẩm chứa dầu hydro hóa một phần.

Việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh và xây dựng chế độ ăn cân bằng là giải pháp hiệu quả để giảm lượng chất béo chuyển hóa trong khẩu phần hằng ngày.

Kết luận

Chất béo chuyển hóa là loại chất béo có hại cho sức khỏe, đặc biệt đối với hệ tim mạch. Tiêu thụ nhiều chất béo chuyển hóa có thể làm tăng cholesterol LDL, giảm cholesterol HDL, thúc đẩy xơ vữa động mạch và gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 cũng như nhiều rối loạn chuyển hóa khác.

Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, ưu tiên thực phẩm tươi, đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và lựa chọn các nguồn chất béo lành mạnh trong chế độ ăn uống hằng ngày. Những thay đổi nhỏ nhưng duy trì lâu dài sẽ góp phần giảm nguy cơ bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nguồn tham khảo:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/trans-fat

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/vi-sao-chat-beo-chuyen-hoa-co-hai-vi